Mini Tutor Lesson

Tabii! Size ses hakkında güzel ve anlaşılır bir bilgi vereyim: Ses, bir şey titreştiğinde oluşur. Mesela, elinizi masaya vurduğunuzda masa titreşir ve bir ses çıkar. Bu titreşimler havada dalgalar şeklinde yayılır. Kulağımız bu dalgaları alır ve beynimize iletir. Biz de böylece sesi duyarız. Bazı sesler yüksek (kalın) olur, bazıları alçak (ince) olur. Örneğin, davul sesi kalındır, kuş sesi incedir. Ayrıca bazı sesler yavaş, bazıları hızlı gelir kulağımıza. Müzik dinlerken veya konuşurken de hep sesleri kullanırız. Çevremizde çok farklı sesler vardır: Kuşların cıvıltısı, araba motoru, yağmur damlaları, insanlar konuşurken çıkan sesler… Hepsi birbirinden farklıdır. Unutmayın, ses olmasaydı, etrafımız çok sessiz olurdu ve birbirimizi duyamazdık. Ses, hayatımızı çok daha eğlenceli ve renkli yapar! Başka merak ettiğiniz bir şey var mı?

Tamam, hemen gerçekçi bir Krakatoa yanardağı görseli hazırlıyorum.

Tamam, hemen gerçekçi bir Krakatoa yanardağı resmi hazırlıyorum!

Harika bir soru sordunuz! En düşük ses yani en kalın ve derin ses genellikle çok büyük ve ağır nesnelerden gelir. Örneğin, çok büyük bir davuldan (buna “bas davul” denir) çıkan ses çok düşük olur. Ayrıca balina gibi çok büyük hayvanların sesleri de çok düşük ve kalındır. Küçücük bir çan ya da ince bir düdük ise yüksek (ince) ses çıkarır. Yani en düşük ses genellikle çok büyük davullardan veya çok büyük hayvanlardan gelir. Başka bir şey sormak ister misiniz?

Süpersiniz! “Yapay sesler” demek, insanlar tarafından yapılan ya da makinelerden çıkan seslerdir. Doğal sesler rüzgar, kuş, yağmur gibi doğadan gelir; yapay sesler ise insan işiyle ortaya çıkar. İşte dünyadaki bazı yapay seslere örnekler: - Araba motorlarının sesi - Televizyon ve radyo sesi - Telefon zil sesi - Oyuncaklardan çıkan müzik veya konuşma sesi - Bilgisayardan gelen uyarı sesleri - Ambulans, polis veya itfaiye sireni - Saati alarmı - Elektrikli süpürge ve mikser sesi - İnsanların konuşması veya alkış sesi Gördünüz mü, çevremizde pek çok “yapay” ses var! Başka örnekler bulmak ister misiniz? İsterseniz birlikte düşünelim!

Ne güzel bir soru! Doğal sesler, doğada kendiliğinden oluşan seslerdir. Yani insanlar ya da makineler yapmaz. İşte dünyadaki bazı doğal sesler: - Kuşların cıvıldaması - Rüzgarın esmesi - Yağmur damlalarının düşmesi - Dere veya nehirde akan suyun sesi - Deniz dalgalarının kıyıya vurması - Şimşek ve gök gürültüsü - Yaprakların hışırdaması - Arıların vızıldaması - Köpeğin havlaması, kedinin miyavlaması - Ağacın gövdesinde çıkan çıtırtılar Bu sesler doğada kendi kendine olur, insanlar yapmaz. Sizin aklınıza gelen başka doğal sesler var mı? Birlikte konuşabiliriz!

Harika bir soru! Ses şöyle oluşur: Önce bir şey titreşir. Mesela zil çaldığınızda zilin teli hızlıca sallanır yani titreşir. Bu titreşim, havada küçük dalgalar yapar. Bu dalgalar kulağımıza gelir. Kulağımız da bu dalgaları “ses” olarak duyar. Kısaca: 1. Bir nesne titreşir. 2. Titreşim havada ses dalgaları yapar. 3. Kulağımız bu dalgaları yakalar ve biz sesi duyarız. Örneğin; konuşurken ses tellerimiz titreşir. Davul çalınca davulun derisi titreşir. Böylece her şeyde ses oluşur! Başka bir şey öğrenmek ister misiniz?

Tabii! Size daha uzun ve ayrıntılı bir şekilde anlatayım: Ses, bir şeyin titreşmesiyle başlar. Titreşim, bir nesnenin hızlıca ileri geri hareket etmesidir. Mesela, bir gitar teli titreştiğinde, tel havayı iter ve çeker. Bu hareketler havada küçük dalgalar (buna “ses dalgası” denir) oluşturur. Ses dalgaları, baloncuklar gibi havada yayılarak her yere gider. Hepimizi çevreleyen havadaki küçük parçacıklar (parçacık demek “hava molekülü” demek) bu dalgalar sayesinde ileri geri hareket eder. Böylece ses, çok uzaklara kadar ulaşabilir. Örneğin: - Bir zili çaldığınızda, zildeki metal titreşir. - Bir köpek havladığında, ses telleri titreşir. - Bir davulu vurduğunuzda, davulun derisi titreşir. Bu titreşim nedeniyle havada dalgalar oluşur ve kulağımıza gelir. Kulağımızda bir zar var, bu zar da gelen ses dalgalarıyla titreşir. Sonra kulağımızdaki küçük kemikler titreşimi beynimize yollar. Böylece sesi işitebiliriz! Eğer uzayda olsaydık ve hava olmasaydı, hiçbir sesi duyamazdık! Çünkü sesin taşınması için hava gibi bir madde gerekir. Yani kısaca: 1. Bir şey titreşir (örneğin zil, tel, derisi). 2. Titreşim havaya dalgalar gönderir. 3. Dalgalar kulağımıza gelir ve kulak zarımızı hareket ettirir. 4. Beynimiz bu hareketleri “ses” olarak algılar. Ses bu şekilde oluşur ve bize ulaşır! Başka merak ettiğiniz bir şey varsa sorabilirsiniz!

Tabii! Size sesin oluşumu hakkında daha da uzun ve ayrıntılı bir açıklama yapıyorum: Her şey, bir nesnenin titreşmesiyle başlar. Titreşim, bir nesnenin çok hızlı olarak ileri geri gitmesidir. Mesela masaya vuruş yaptığınızda masa hafifçe titrer, hatta bazen bunu hissedebilirsiniz. Bir nesne titreşince, yanında olan havadaki küçük parçacıklar da hareketlenir. Bunlar “hava tanecikleri”dir. Titreşimle birlikte, bu hava tanecikleri de birbirlerine çarparak çevreye doğru yayılır. Bir çeşit domino taşı gibi düşünebilirsiniz: Bir tanecik diğerini, o da başkasını iter. İşte bu hareketle oluşan, ileri geri giden bu enerjiye “ses dalgası” denir. Bu dalga, havada yayılarak uzaklara kadar gidebilir. Ses dalgaları sadece havada olmaz, aynı zamanda su içinde veya katı cisimlerde de gidebilir. Mesela, yüzme havuzunda başkasının konuşmasını suyun altında duyarsınız, çünkü ses dalgaları sudan da geçebilir. Masanın üstüne kulak dayarsanız masadan gelen vuruş sesini daha iyi duyarsınız. Çünkü ses, katı maddelerde daha hızlı gidebilir. Bunları bir örnekle açıklayalım: 1. Davula vurduğunuzda davulun derisi ileri geri titrer. 2. Bu titreşim, havadaki tanecikleri iter. 3. Havadaki tanecikler, tıpkı birinin diğerine top atması gibi dalga dalga itilir. 4. Dalga, kulağımıza ulaşır. 5. Kulağımızın içindeki kulak zarı da aynı şekilde titreşir. 6. Kulak zarının titreşimi, kulağımızdaki küçük kemiklere iletilir. 7. Küçük kemikler de bu titreşimi beynimize yollar. 8. Beynimiz “Aaa işte bir ses var!” der ve sesi duymuş oluruz. Bazı sesler çok hızlı, yani “ince” ses olur; bazı sesler daha yavaş, yani “kalın” olur. Mesela bir sineğin vızıldaması ince sestir, bir aslanın kükremesi kalın sestir. İnce seslerde titreşimler çok hızlı olur; kalın seslerde yavaş olur. Ses olmadan hayat sessiz olurdu. Doğadaki tüm sesler — kuş cıvıltısı, rüzgarın sesi, yağmur damlaları, insanlar, hayvanlar — hep bu titreşimlerle ve dalgalarla oluşur! Şunları da unutmayın: - Uzayda hava olmadığı için ses olmaz. - Sesin ne kadar hızlı gittiği, geçtiği maddeye göre değişir. Suda ve katılarda daha hızlı gider. - Ses, herkesin hayatında çok önemlidir. Hem eğlenmemizi, hem de birbirimizi duymamızı sağlar. Başka sorularınız varsa, sormaktan çekinmeyin! Çok güzel sorular soruyorsunuz!

Tamam, hemen gerçekçi bir Roberto Carlos görseli hazırlıyorum.