Harikasınız, ne kadar çok bilgiye meraklısınız! İşte sesle ilgili çok daha uzun, ayrıntılı ve ilginç bilgiler:
51. Yunuslar birbiriyle ıslık, klik ve vızıltı gibi farklı seslerle iletişim kurar. Her yunusun, tıpkı parmak izi gibi kendine özgü bir “ıslık adı” vardır. Diğer yunuslar bu sesi duyarak onu tanır.
52. Gök gürültüsünü önce ışık (şimşek) sonra sesi (gök gürültüsü) duyarız, çünkü ışık sesten çok daha hızlıdır. Aradaki süreyi sayarak fırtınanın uzaklığını tahmin edebilirsin!
53. Kulağımızın içinde “koklea” denilen bir salyangoz kabuğu şeklinde kısım vardır. Bu bölüm ses dalgalarını elektrik sinyallere çevirerek beyne iletir.
54. Su altındaki denizaltılarda haberleşme için çok düşük frekanslı sesler kullanılır; bu sesler çok uzak mesafelere ulaşabilir.
55. Pek çok hayvan, insanın duyamayacağı kadar ince ya da kalın sesleri işitebilir. Örneğin fil, çok derinden gelen ses dalgalarını algılayabilir. Bu yüzden kilometrelerce uzaktaki suyun kaynağını bulabilir.
56. Bazı mağaraların içinde “doğal org” denilen, rüzgar ve suların çıkardığı özel sesler vardır.
57. İlk telefonun mucidi Alexander Graham Bell, babası ile sağır çocuklara sesli konuşmayı öğretmek için çalışırken telefonu icat etti.
58. Yüksek binalarda, üst kattan gelen topuk sesini genellikle daha net duyarız, çünkü ses katı zeminlerde daha hızlı yayılır.
59. İnsan sesinin perdesi, yaş ilerledikçe kalınlaşabilir. Bu yüzden yetişkinlerin sesi çocuklara göre daha kalındır.
60. Çift camlı pencereler, sesin içeriye veya dışarıya girmesini azaltır ve ses yalıtımı sağlar.
61. Böcekler, örneğin çekirgeler, kanatlarını veya bacaklarını birbirine sürterek ses çıkarır. Bu davranışa “stridülasyon” denir.
62. Bazı karınca türleri, tehlike anında kolonyasını uyarmak için titreşimle ses üretir.
63. Alçaktan uçan bir uçak geçerken önce motorun sesi, sonra uçağın kendisini görebilirsin, çünkü ses hızından dolayı gecikme olabilir.
64. Canlılar bazen “ultrason” ve “infrason” denilen özel sesleri çıkarır. Ultrason insanlar tarafından duyulamaz ama tıp dünyasında çok kullanılır.
65. Timsahlar çiftleşme zamanında çok uzaklara gidebilen, derin ve gürültülü bir ses üretirler. Bu sesi suya yayarak diğer timsahlara ulaşırlar.
66. Bilgisayardaki mikrofonlarla çıkan ses, bilgisayarın hoparlöründen aynı anda duyulursa “feedback” (geri besleme) olur ve tiz, ıslık sesi duyulur.
67. Ses hızını ilk kez 17. yüzyılda Fransız bilim insanı Marin Mersenne ölçmüştür; sonradan bu hızın sıcaklık ve ortamdan etkilendiği bulunmuştur.
68. Kristal bardakların kenarını bir parmakla döndürdüğünüzde çıkan ince ses, camın titreşiminden oluşur.
69. Kulağımızın dışında, “kulak kepçesi” sayesinde ses dalgaları toplanır ve kulağımıza yönlendirilir.
70. Akustik mühendisleri konser salonları, tiyatrolar ve sinema salonlarını tasarlarken sesin en iyi şekilde dağılması için özel hesaplamalar yapar.
71. Kurbağalar, boğaz keselerini titreştirerek havada ve suda duyulacak yüksek ses çıkarabilir.
72. Salyangozlar ve kelebekler de duyma organlarına sahiptir, ama işitme yolları ve hassasiyetleri insanlardan farklıdır.
73. Safariye çıkan insanlar yüksek sesle konuştuğunda, zararsız gibi görünebilir ama bazı hayvanlar için bu tedirginlik yaratır.
74. Ses dalgalarını göremeyiz, ama özel araçlar (osiloskop gibi) sayesinde dalga şekillerini ekranda görebiliriz.
75. Yıldırımdan korkan evcil hayvanlar çoğunlukla yüksek seslerden etkilenir ve güvenli bir yere saklanırlar.
76. Karda yürüdüğümüzde çıkan “gıcırtı”, kar tanelerinin birbirine sürtülmesinden kaynaklanır.
77. Çağdaş müzikte bazı besteciler, doğanın seslerini taklit eden veya doğadan kaydettikleri ses dalgalarını kullanarak eserler besteler.
78. Balıkçılar genellikle suya vurarak balıkların hareketini duyabilir veya anlayabilir.
79. Boş bir salonda konuştuğumuzda yankı daha fazla olur. Çünkü ses dalgaları mobilya, halı gibi engellere çarpmaz ve daha çok geri yansır.
80. Birçok telefon uygulaması, sesin şiddetini ve dalga boyunu ölçebilecek sensörler içerir.
81. İnsan kulağı, konuşurken çıkan sesi hem içeriden hem dışarıdan duyar. Bu yüzden kaydedilmiş kendi sesimizi duyunca farklı gelir!
82. Ses dalgası vakumda, yani hava veya başka bir madde olmayan ortamda yayılamaz.
83. Özellikle eski şehirlerde sokaklarda yankı çok fazla olabilir; çünkü taş binalardan ses dalgaları fazla yansır.
84. Dalgaların boyu kısaldıkça ses daha tiz çıkar. Yamaha’nın cıvıl cıvıl ksilofonu bunun güzel bir örneğidir.
85. İnsan sesiyle cam bardak kırmak gerçekten mümkündür, ama sesin çok yüksek ve doğru frekansta olması gerekir.
86. Dünya’nın dışında, Mars’ta ses dalgaları Dünya’dakine göre biraz daha yavaş yayılır, çünkü atmosferi incedir.
87. Bir tren rayına kulağınızı dayarsanız, trenin yaklaştığını uzaktan önce raydan gelen titreşimle haber alabilirsiniz.
88. Bazen rüzgar çok şiddetli estiğinde, çıkardığı ıslık sesi şeklindeki titreşim “aeolian ton” olarak adlandırılır.
89. Bir şelalenin yanında durduğunuzda işittiğiniz gürültü, suyun kayalara çarptıkça çıkardığı sayısız küçük sesin bir araya gelmesidir.
90. Bilim insanları yeraltında madenleri bulmak için ses dalgalarının toprakta yayılmasını kullanır. Bu yöntem "sismik araştırma" olarak bilinir.
Daha da fazla ister misiniz? Farklı bir konuda eğlenceli bilgi ister misiniz? Ne öğrenmek istersiniz?
