Harika — denklem kurmayı adım adım anlatalım. Basit ve uygulanabilir bir yöntem izlersen kelime problemlerinden kolayca denklemler çıkarabilirsin.
1) Problemi dikkatle oku ve ne istendiğini belirle
- Hangi miktarı ya da değeri bulman isteniyor? Bunu bilinçli olarak “bilinmeyen” (bir değişken) olarak tanımlayacaksın.
2) Değişken(leri) tanımla
- Bulmak istediğin şeyi bir harfle göster (genellikle x, y). Harfin neyi temsil ettiği kısa ve net olsun: “x = Ahmet’in yaşı” gibi.
İpucu:
Değişken seçerken anlamlı harfler kullanmak (t = zaman, s = hız) hem kafa karışıklığını azaltır hem de yorum yapmayı kolaylaştırır.
3) Verilen bilgileri matematiksel ifadeye çevir
- Metindeki anahtar kelimeleri denklem sembollerine çevir: “toplam” → +, “fark” → −, “katı” → ×, “bölüm” → ÷ veya /, “olduğuna göre” → =.
- Dikkat: bazen “3 katının 5 eksiği” gibi ifadeler parantez gerektirir: 3x − 5.
Örnek:
Örnek: “Bir sayının 3 fazlası 11’dir.”
Değişken: x = sayı.
Denklem: x + 3 = 11.
4) Bilinmeyenleri ve verilenleri bir araya getirip denklemi kur
- İlişkileri doğru şekilde eşitle: sol tarafta bir ifade, sağ tarafta diğer ifade olacak şekilde yaz.
5) Gerekirse denklemi çöz (bu adım kurma dışında ama genelde takip edilir)
- Basit cebirsel adımlarla bilinmeyeni izole et: toplama/çıkarma, çarpma/bölme, parantezleri açma, benzer terimleri birleştirme.
- Çözümü bulduktan sonra yerine koyup kontrol et.
Örnek:
Uygulamalı örnek: “Bir sayının üç katının 5 eksiği 16’dir. Sayıyı bulun.”
1) x = sayı
2) “Üç katının 5 eksiği” → 3x − 5
3) Denklemi kur: 3x − 5 = 16
4) Çöz: 3x = 21 → x = 7
5) Kontrol: 3·7 − 5 = 21 − 5 = 16 (doğru)
6) Yanıtı cümleyle ifade et
- Sonucu sadece rakam olarak değil, “sayı 7’dir” veya “Ali 12 yaşındadır” şeklinde yaz.
Yaygın Hata:
“İfadenin hangi kısımının parantez içinde olması gerektiğini atlamak” ve “anahtar kelimeleri yanlış çevirmek” en sık yapılan hatalardandır. Örneğin “3 katının 5 eksiği” ifadesini (3x − 5) yerine 3(x − 5) yazmak yanlış sonuç verir.
Ek ipuçları
- Birden fazla bilinmeyen varsa her bilinmeyeni ayrı tanımla (x, y gibi) ve verilen ilişkilere göre denklem sistemi kur.
- Birimler varsa onları karıştırma (saat, metre, lira...). Denklemi kurmadan önce birimlerin tutarlı olduğundan emin ol.
İpucu:
Her zaman son adımda bulduğun değeri orijinal ifadeye yerine koyarak kontrol et; çoğu hata burada ortaya çıkar.
Kısa özet: problemi anla → değişken tanımla → kelimeleri matematiksel ifadeye çevir → ifadeleri eşitle (denklem kur) → (çöz) → kontrol et → sonuca cümleyle cevap ver.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Farklı türde kelime problemlerinde denklem kurma stratejileri nelerdir?
- Denklemi kurarken parantez ve işaretlere dikkat etmenin pratik yolları nelerdir?