Önce kısa bir özet: Türkçe yazılı sınavları genellikle paragraf-anlama, sözcük ve cümle bilgi, yazım/noktalama, anlatım bozuklukları, edebiyat bilgisi ve kısa kompozisyon/paragraf yazma bölümlerinden oluşur. Aşağıda her bölümden örnek sorular, çözümleri ve sınavda sık yapılan hatalarla çalışma ipuçları bulacaksın.
1) Paragraf — Ana fikir / Yardımcı fikir
Soru 1:
Aşağıdaki paragrafı okuyun ve soruları cevaplayın.
"Teknolojinin hızla gelişmesi, yaşam biçimlerimizi ve iletişimimizi değiştirdi. Özellikle akıllı telefonlar ve sosyal medya, insanların bilgiye ulaşma biçimini kolaylaştırdı; ancak yüz yüze iletişimde bazı zayıflamalara neden oldu. Gençler sosyal platformlarda daha çok vakit geçiriyor, aynı zamanda yalnızlık ve dikkat dağınıklığı gibi sorunlar yaşıyorlar."
a) Bu paragrafın ana fikri nedir?
b) "Gençler sosyal platformlarda daha çok vakit geçiriyor..." cümlesi paragrafta hangi tür fikri temsil eder?
Cevap:
a) Ana fikir: Teknolojinin (özellikle sosyal medyanın) iletişim ve yaşam biçimlerini değiştirmesinin olumlu ve olumsuz yanları olduğu.
b) Yardımcı fikir / örnekleyici bilgi.
Örnek:
Örnek: Ana fikir genelde paragrafın genel mesajını verir; yardımcı fikirler ise ana fikri destekleyen nedenler, örnekler veya sonuçlardır.
2) Sözcükte Anlam
Soru 2:
"Ağır" kelimesinin aşağıdaki cümledeki anlamı hangisidir?
"Cevabı almak için uzun süre bekledi; sonunda ağır adımlarla odamdan çıktı."
A) Fiziksel ağırlık
B) Yavaş, ağır hareket etme
C) Zor, güç
D) Değerli
Cevap: B (yavaş, ağır hareket etme)
İpucu:
Sözcük anlamında bağlam çok önemlidir; aynı kelime farklı cümlelerde farklı anlamlar taşıyabilir.
3) Cümle türleri ve dönüşümleri
Soru 3:
Aşağıdaki olumlu cümleyi olumsuz yapın:
"Ödevimi akşam bitireceğim."
Cevap: "Ödevimi akşam bitirmeyeceğim." ya da "Ödevimi akşam bitirmem."
4) Yazım ve Noktalama
Soru 4:
Aşağıdaki cümlenin yazım/noktalama açısından doğru yazılışı hangisidir?
a) Ahmet, dün okula gelmedi.
b) Ahmet dün okula gelmedi.
(Her iki seçenek de verilsin; hangisi daha uygun?)
Cevap: Her iki yazım da doğrudur; ancak konuşma vurgusu veya araya giren ek bilgi yoksa virgül zorunlu değildir. Sınavda virgül kullanımında metnin anlamına göre karar ver.
Soru 5:
Aşağıdaki kelimelerden hangisi ayrı yazılmalıdır?
a) sayesinde
b) herşey
c) birçoğu
d) her zaman
Cevap: d) "her zaman" ayrı yazılır. (b) yanlış; doğrusu "her şey" ayrı yazılır.
Yaygın Hata:
"herşey" yanlış, doğrusu "her şey". "de/da" ekleri ayrı mı bitişik mi sorusuna dikkat et: bağlaç olan "de" ayrı yazılır; ek olan "-de" bitişik.
5) Anlatım bozukluğu
Soru 6:
Aşağıdaki cümlede anlatım bozukluğu var mı? Varsa düzeltin.
"Yarınki sınav için kitap, defter ve kalemi unuttum gibi hissettim."
Cevap: Anlatım bozukluğu var. Düzeltilmiş: "Yarınki sınav için kitap, defter ve kalemi unuttuğumu sandım." veya "Sanki yarınki sınav için kitap, defter ve kalemi unutmuşum gibi hissettim." (Orijinalde zamir ve ifade çakışması var.)
6) Edebiyat / Söz sanatları
Soru 7:
Aşağıdaki dizede hangi söz sanatı vardır?
"Rüzgâr, yapraklara fısıldadı; gönlüm dinledi onu."
Cevap: Kişileştirme (teşhis / kişileştirme).
7) Kompozisyon / Paragraf Yazma
Soru 8:
"Okulda teknoloji kullanımının yararları ve zararları" konusunda 120–150 kelimelik bir paragraf yazın. (Kısa bir örnek model cevap verilebilir.)
Örnek model (kısa):
"Teknoloji, okul ortamında öğrenmeyi zenginleştiren araçlar sunar. İnternet sayesinde öğrenciler kaynaklara hızlı erişir, multimedya dersleri konuları somutlaştırır. Ancak sınıfta gereğinden fazla cihaz kullanımı dikkat dağınıklığına neden olabilir; ayrıca bilgi doğruluğunu sorgulama alışkanlığı edinilmezse yanlış bilgilere dayalı öğrenme ortaya çıkabilir. Bu nedenle teknolojinin eğitimde etkili olması için öğretmen rehberliği, uygun kullanım saatleri ve güvenilir kaynak seçimi gereklidir."
8) Örnek sınav sorusu (Kısa ve çözümü)
Soru 9:
Aşağıdaki cümlede altı çizili sözcüğün türü nedir?
"Kitabı masanın üzerine bıraktı."
Altı çizili: "üzerine"
Cevap: "üzerine" edat değil ilgeç/edat (Türkçede genelde 'ilgi edatı' olarak sınıflandırılır). (Not: müfredatına göre "ilgi zamiri/edat" diye geçebilir.)
Çalışma ipuçları:
- Paragraf sorularında önce metni bütün olarak oku, ana fikri belirle, sonra seçeneklerle eşleştir.
- Yazım kurallarında sık yapılan hataları (bitişik/ayrı yazılan kelimeler, büyük harf kullanımı, bağlaç-ek ayrımı) listeleyip ezberle.
- Anlatım bozukluklarını düzeltirken gereksiz sözcükleri çıkar veya anlamı netleştir.
İpucu:
Paragraf sorularında "ana fikir" genelde metnin amacı veya yazarın iletmek istediği temel mesajdır; ilk/son cümle her zaman ana fikir olmayabilir.
Özet:
- Türkçe yazılı; paragraf, sözcük anlamı, cümle bilgisi, yazım/noktalama, anlatım bozukluğu, edebi bilgi ve kompozisyon bölümlerinden oluşur.
- Soruları dikkatle okuyup önce kendi cevabını aklına getirdikten sonra seçenekleri incele.
- Yazım ve noktalama kurallarını düzenli tekrarla; örnek yaparak pekiştir.
Önerilen pratik sorular:
- 5 farklı paragraf için ana fikir-yardımcı fikir soruları çöz.
- 10 yazım hatası bulma sorusu çöz.
- 2 kısa kompozisyon yaz (farklı konu ve tonlarda).
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Paragraf sorularında ana fikri daha kolay bulmak için hangi stratejileri kullanabilirim?
- Anlatım bozukluklarını tespit ederken en çok hangi kelime veya yapıların hata yaptırdığını bilmek ister misin?