Harika bir soru! Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, ancak fiillerin tüm özelliklerini taşımayan sözcüklerdir. İsim, sıfat veya zarf gibi görevler üstlenirler. Üç ana türü vardır: isim-fiil (ad-eylem), sıfat-fiil (ortaç) ve zarf-fiil (ulaç).
**Fiilimsilerin Temel Özellikleri**
1. **Fiil Kök veya Gövdesinden Türeme:**
* <explanation>Fiilimsiler, fiillerden türetilirler. Bu nedenle, fiillerin taşıdığı anlamı korurlar.</explanation>
*
Örnek:
Okumak (fiil) → Okuma (isim-fiil), Okuyan (sıfat-fiil), Okuyarak (zarf-fiil)
2. **Fiillerin Tüm Özelliklerini Taşımama:**
* <explanation>Fiilimsiler, fiiller gibi çekimlenemezler (kip ve şahıs ekleri alamazlar). Ancak fiiller gibi nesne alabilirler veya bir tümleçle birlikte kullanılabilirler.</explanation>
*
Örnek:
*Doğru:* Kitap okumayı severim. (*Okumayı* isim-fiildir ve nesne almıştır.)
*
Örnek:
*Yanlış:* Ben okumayı-yorum. (Fiilimsi kip eki alamaz.)
3. **İsim, Sıfat veya Zarf Görevinde Kullanılma:**
* <explanation>Fiilimsiler, cümle içinde isim, sıfat veya zarf gibi farklı görevler üstlenirler.</explanation>
**Fiilimsi Türleri**
1. **İsim-Fiil (Ad-Eylem):**
* <explanation>Fiillerin "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş" ve "-mak / -mek" eklerini alarak isim gibi kullanılan şekilleridir.</explanation>
*
Örnek:
*Okuma* alışkanlığı çok önemlidir. (*Okuma* isim-fiildir ve isim gibi kullanılmıştır.)
*
Örnek:
*Gülüşü* içimi ısıttı. (*Gülüşü* isim-fiildir ve isim gibi kullanılmıştır.)
*
Örnek:
*Yemek yapmak* benim için bir terapidir. (*Yemek yapmak* isim-fiildir ve isim gibi kullanılmıştır.)
*
İpucu:
"-ma / -me" eki olumsuzluk ekiyle karışabilir. Cümlenin anlamına dikkat ederek ayırt edebilirsiniz. Örneğin: "Ders çalışma" (isim-fiil) ve "Ders çalışma!" (olumsuzluk eki)
2. **Sıfat-Fiil (Ortaç):**
* <explanation>Fiillerin "-an / -en", "-ası / -esi", "-maz / -mez", "-ar / -er / -ır / -ir", "-dık / -dik / -duk / -dük" ve "-acak / -ecek" eklerini alarak sıfat gibi kullanılan şekilleridir.</explanation>
*
Örnek:
*Koşan* çocuklar gördüm. (*Koşan* sıfat-fiildir ve *çocuklar* ismini nitelendirmiştir.)
*
Örnek:
*Gülünesi* halimize güldük. (*Gülünesi* sıfat-fiildir ve *halimize* ismini nitelendirmiştir.)
*
Örnek:
*Tanıdık* bir yüz gördüm. (*Tanıdık* sıfat-fiildir ve *yüz* ismini nitelendirmiştir.)
*
Örnek:
*Açacak* çiçek kalmadı. (*Açacak* sıfat-fiildir ve *çiçek* ismini nitelendirmiştir.)
*
İpucu:
Sıfat-fiiller, niteledikleri isim düştüğünde adlaşmış sıfat-fiil olurlar. Örneğin: "Koşan çocuklar" → "Koşanlar yoruldu."
3. **Zarf-Fiil (Ulaç):**
* <explanation>Fiillerin "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-ınca / -ince", "-arak / -erek", "-dıkça / -dikçe", "-casına / -cesine", "-r... -maz", "-meksizin / -maksızın" eklerini alarak zarf gibi kullanılan şekilleridir.</explanation>
*
Örnek:
*Gülerek* içeri girdi. (*Gülerek* zarf-fiildir ve *girdi* fiilini nasıl yapıldığını belirtmektedir.)
*
Örnek:
*Sen gelmeden* gitmem. (*Gelmeden* zarf-fiildir ve *gitmem* fiilinin zamanını belirtmektedir.)
*
Örnek:
*Koştukça* yoruluyorum. (*Koştukça* zarf-fiildir ve *yoruluyorum* fiilinin koşmaya bağlı olduğunu belirtmektedir.)
*
İpucu:
Zarf-fiiller, fiilin nasıl, ne zaman veya hangi koşulda yapıldığını belirtirler.
**Fiiller ve Fiilimsiler Arasındaki Farklar**
| Özellik | Fiil | Fiilimsi |
| ----------------- | ------------------------------------- | --------------------------------------- |
| Çekimlenme | Kip ve şahıs ekleri alabilir. | Kip ve şahıs ekleri alamaz. |
| Görev | Cümlede temel yargıyı bildirir. | İsim, sıfat veya zarf görevinde kullanılır. |
| Olumsuzluk | "-ma / -me" ekiyle olumsuz yapılabilir. | "-ma / -me" ekiyle olumsuz yapılabilir. |
**Özet**
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, ancak fiillerin tüm özelliklerini taşımayan ve cümle içinde isim, sıfat veya zarf gibi görevler üstlenen sözcüklerdir. Üç türü vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil. Fiilimsileri tanımak, cümle yapısını anlamak ve doğru cümleler kurmak için önemlidir.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Fiilimsilerin cümle içindeki kullanım örneklerini daha detaylı görebilir miyim?
- Fiilimsileri diğer sözcük türlerinden ayırt etmek için pratik yöntemler nelerdir?