Milli Mücadele nedir?
Milli Mücadele, 1919–1923 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndan çekilmesinden sonra Anadolu’da başlayan ve ülkenin işgallerine karşı yürütülen bağımsızlık savaşıdır. Hem silahlı çatışmaları hem de siyasal ve diplomatik çalışmaları kapsar. Amaç, vatanın parçalanmasını önlemek, işgalleri sona erdirmek ve bağımsız, egemen bir devlet kurmaktı.
Neden başladı?
I. Dünya Savaşı’ndan sonra Osmanlı Devleti mağlup ilan edildi; Mondros Mütarekesi (1918) ile İtilaf Devletleri Anadolu’ya asker çıkarabildi. Yunan, İngiliz, Fransız ve İtalyan kuvvetleri bazı bölgeleri işgal etti. İstanbul yönetimi bu durumu çözmede yetersiz kalınca, Anadolu’daki aydın, asker ve yöneticiler kendi iradeleriyle direnişi örgütlediler.
Önemli dönüm noktaları ve belgeler
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli mücadelenin gerekçesi ve hedefleri açıklandı; “milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” denildi.
- Erzurum (Temmuz 1919) ve Sivas Kongreleri (Eylül 1919): Ulusal bir irade oluşturuldu; işgallere karşı tek merkez altında birleşme kararı alındı.
Örnek:
Sivas Kongresi’nde delegeler, yerel direnişleri ulusal bir çatı altında toplama ve Misak-ı Millî (ulusal yemin) ilkelerini kabul etme kararı aldı; böylece farklı gruplar ortak hedefte birleşti.
- Misak-ı Millî (Aralık 1919): Kurtuluş sınırları ve ulusal hedefler belirlendi.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılması (23 Nisan 1920): Egemenliğin kaynağı “millet” olarak TBMM’de toplandı; burada hem yönetim hem de ordu örgütlendi.
Askerî cepheler ve önemli muharebeler
- Batı Cephesi (Yunanistan’la): En önemli aşamalar; 1921 Sakarya Meydan Muharebesi (duraklama) ve 1922 Büyük Taarruz ile Yunan ordusunun geri püskürtülmesi. 26–30 Ağustos 1922’deki Başkomutanlık Meydan Muharebesi zaferi, Yunan ordusunun geri çekilmesine yol açtı.
Örnek:
Büyük Taarruz sonrası 9 Eylül 1922’de İzmir’in geri alınması, savaşın en somut dönüm noktalarındandır.
- Doğu Cephesi: Ermenistan’la çatışmalar; 1920’de Doğu’da başarı sağlanarak sınırlar güvence altına alındı ve Kars-Ani bölgeleri geri alındı.
- Güney Cephesi: Fransızlarla görüşmeler ve cephede başarı; 1921 Ankara Antlaşması ile bazı güney bölgeleri güvence altına alındı.
Ayrıca, savaş başladığında Kuva-yi Milliye adını verdiğimiz yerel milis güçleri etkindi; sonra düzenli orduya dönüş yapıldı.
Siyasi sonuçlar ve uluslararası gelişmeler
- Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922) ve halifeliğin ayrı bir mesele hâline gelmesi; Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923).
- Sevr Antlaşması (1920) Osmanlı’yı parçalamayı amaçlayan bir belgeydi; ancak Milli Mücadele bunu geçersiz kıldı. Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923) ise Türkiye Cumhuriyeti’nin uluslararası alanda tanınmasını sağladı ve sınırlar belirlendi.
Toplumsal ve ekonomik etkiler
Savaş yılları büyük fedakârlıklar, göçler, ekonomik güçlükler ve sosyal değişimler getirdi. Aynı zamanda yeni devletin kurumlarının (TBMM, düzenli ordu, eğitim ve idari reformlar hazırlığı) temelleri atıldı.
Neden önemli?
Milli Mücadele, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinin temelidir. Egemenliğin millette olduğu fikri, bağımsızlık ve ulusal birlik anlayışı burada şekillendi. Ayrıca modern devletin hukuki ve toplumsal temelleri bu süreçte atıldı.
İpucu:
Milli Mücadele tarihini öğrenirken tarihî olayları kronolojik sırayla (Amasya → Erzurum → Sivas → TBMM → Sakarya → Büyük Taarruz → Lozan) takip etmek, neden-sonuç ilişkilerini anlamayı kolaylaştırır.
Yaygın Hata:
Çoğu öğrenci Sevr ve Lozan’ın aynı anlama geldiğini zanneder; Sevr parçalanmayı öngören, Lozan ise bağımsız Türkiye’yi uluslararası alanda tanıyan antlaşmadır — ikisi aynı şey değildir.
Kısa özet
Milli Mücadele, Anadolu’nun işgallere karşı birleşerek yürüttüğü hem askerî hem diplomatik bir varoluş savaşıdır. Mustafa Kemal Paşa liderliğinde kurulan TBMM ve düzenli ordu ile kazanılan zaferler sonucunda 1923’te modern Türkiye Cumhuriyeti’nin temelleri atıldı.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Milli Mücadele'nin en önemli sonuçları nelerdi?
- Mustafa Kemal'in Milli Mücadele'deki rolü neydi?