Hap Bilgi Oturumu

Ek fiil, isim veya sıfatlarla kurulan yüklemlere “olmak” anlamı katan ve o yükleme kişi ile zaman (kip) bildiren ek veya ek anlamında kullanılan unsurdur. Yani cümlenin yüklemi bir fiil değilse, o cümledeki zaman ve kişi bilgilerini ek fiil sağlar. Türkçede ek fiil genellikle sözcüğe yapışık biçimde (çekim eki gibi) veya bazen gizli (görünmez) olur.

Nasıl çalışır — kısa ve örnekli:
- Şu cümle bir isim cümlesidir: “Ben öğrenci.” Burada fiil yok; kişi ve zamanı göstermek için ek fiil kullanılır: “Ben öğrenciyim.” (“-im” ek fiilidir.)
- Geçmişi göstermek: “O öğrenciydi.” (“-ydi” ek fiili)
- Rivayet geçmişi: “O öğrenciymiş.” (“-miş” ek fiili)
- Kesinlik, resmî ifade: “O öğrencidir.” (“-dir” ek fiili; üçüncü tekil için bazen görünmez de olur: “O öğrenci.”)



Önemli noktalar ve ipuçları:
- Üçüncü tekil şimdiki zamanda çoğunlukla ek gelmez: “O mutlu.” Ancak resmî veya vurgulu kullanımda “O mutludur.” denebilir.
- Ünlü ile biten isim veya sıfatlara kişi eki gelirken araya bir “y” tampon sesi gelebilir: “öğrenci + im → öğrenciyim.”
- Olumsuz yapmak için ayrı bir sözcük olan “değil” kullanılır: “Ben öğrenci değilim.” (Burada “değil” ek-fiilin olumsuz hâlidir.)





Özet: Ek fiil, isim veya sıfat yüklemlerine “olmak” anlamı, kişi ve zaman ekleyen ek ya da ek-anlamlı unsurdur; örneklerle tanıyınca farkı kolayca görürsün.

Tabii — daha açık ve adım adım anlatalım. Ek fiil, cümlede yüklem bir isim ya da sıfat olduğunda “olmak” anlamını, kişi ve zamanı göstermek için kullanılan ek veya ek-anlamlı sözcüktür. Yani yüklem fiil değilse (örneğin “öğrenci”, “mutlu”), o cümlede zaman ve kişi bilgilerini ek fiil verir veya gizler.

Nasıl çalışır — temel kurallar ve örneklerle:
- Şimdiki zaman, tekil birinci kişi: “Ben öğrenciyim.” Burada “-im” ek fiildir.
- Şimdiki zaman, ikinci kişi: “Sen öğrencisin.” (“-sin”)
- Şimdiki zaman, üçüncü tekil: Genelde ek gelmez: “O öğrenci.” (Resmî/vurguluysa “O öğrencidir.”)
- Çoğul: “Biz öğrenciyiz.”, “Siz öğrencisiniz.”, “Onlar öğrenciler.” (çoğulda genelde kişi eki gelmez; “öğrenciler” çoğulu kendisi belirtir)
- Geçmiş zaman (ek fiilli isim cümlesi): “O öğrenciydi.” / “Ben öğrenciydim.” (“-ydi” + kişi eki)
- Rivayet geçmişi: “O öğrenciymiş.” / “Ben öğrenciymişim.” (“-miş” + kişi eki)
- Olumsuzluk: İsim ve sıfat yüklemlerinde olumsuzluk için “değil” kullanılır: “Ben öğrenci değilim.” (Burada “değil” ek-fiilin olumsuz hâlidir.)



Dikkat edilmesi gereken küçük ses kuralları:
- Kelime ünlü ile bitiyorsa kişi eki gelmeden önce “y” tamponu konabilir: “hasta → hastayım”.
- Ünlü uyumuna dikkat: “-im, -ım, -um, -üm” gibi biçimler uyum kurar: “öğrenci + im → öğrenciyim” (i uyumlu).





Kısa özet: Eğer yüklem isim ya da sıfatsa (fiil değilse), kişi ve zamanı ek fiil sağlar veya gizlidir. Şimdiki, geçmiş, rivayet ve olumsuz hâllerini yukarıdaki örneklerle kolayca oluşturabilirsin.