Doğru cevap: 2. Yanlış olan ifade ikincisidir.
Açıklama kısa ve net:
- 1. cümle: "Öğretmenler onu kolay kolay ikna edemezdi." Burada "ikna etmek" birleşik yapılı bir fiildir (ikna + etmek). Ayrıca "edemezdi" yapısında geniş-zaman olumsuzluğu ile geçmiş "-di"nin birleşmesiyle bir birleşik zamanlı kullanım vardır (geçmişteki alışkanlık/olanaksızlık anlamı). Yani A ifadesi doğrudur.
Örnek:
Örnek: "Kolay kolay ikna edemezdi." → "ikna et-" (birleşik yapılı) ve "-emezdi" (birleşik zamanlı kullanım)
- 2. cümle (yanlış olan): "Erken gelse bu sorunları yaşayamayacaktı." Burada ana fiil "yaşamak"tır ve ona "-ayamayacaktı" (olumsuzluk + gelecek-zamanın geçmişi) ekleri gelmiştir. Bu bir eylevî (fiil) çekimidir; cümlede ek fiil (isim ya da sıfat soylu yüklemleri çekimleyen -dır/-dir/-diʀ türü ek fiil) yoktur. Yani “Cümlede ek fiilin ... çekimlenmiş bir eylem vardır” ifadesi yanlıştır.
Yaygın Hata:
Öğrencilerin sık yaptığı hata: "-acak/-dı" gibi çekim eklerini ek fiil zannetmek. Ek fiil, genellikle isim/sıfat soylu yüklemleri şahıs ekiyle çekimler (ör. "öğrenciydi", "sessizdir") — hareket fiillerinde ek fiil aranmaz.
- 3. cümle: "Öğretmenimiz yazılı kağıtlarımızı okumuştur." Bu cümledeki "-muştur" eki, konuşmacının bir çıkarım/tahmin bildirdiğini gösterir. Bu yüzden 3. ifade doğrudur (cümleye tahmin anlamı katılmıştır).
İpucu:
"-mış/-miş" eki çıkarım (tahmin) veya duyulan geçmiş anlamı verir; sonuna gelen -tur/-tır ekiyle birlikte sıkça tahmin/sonuç bildiren biçim oluşur.
- 4. cümle: "Sana güvendi derslerinde başarıyı yakaladı." Burada fiiller "güvendi" ve "yakaladı" fiilidir; ek fiil kullanılmamıştır. 4. ifade doğrudur.
Özet: Yanlış olan 2. ifadedir çünkü 2. cümlede ek fiil yoktur; yüklem tam bir fiil çekimidir.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Ek fiil ile çekimlenmiş cümleleri nasıl hızlıca ayırt ederim?
- "-mış" ile "-di" zaman eklerinin cümleye kattığı anlam farkları nelerdir?