Hap Bilgi Oturumu

💬 Sohbet

18:30:05

AI Öğretmen

Merhaba, bana Türkçe ile ilgili ne sormak istersin?

18:30:05

Öğrenci

ek eylem nedir

18:30:43

AI Öğretmen

Ek eylem nedir?
Ek eylem (yardımcı eylem), bir isim, sıfat veya zarf ile birlikte kullanılarak o sözcükten fiil oluşturan ya da fiile belirli bir anlam katan bağımsız eylemdir. Türkçede sık kullanılan ek eylemler arasında etmek, yapmak, olmak, kılmak, eylemek, vermek gibi fiiller vardır. Bu ek eylemlerle oluşan yapılar bileşik fiil sayılır.

Örnek:
Örnekler:
- "hata yapmak" → hata (isim) + yapmak (ek eylem) = hata yapmak (yanlış yapmak)
- "tekrar etmek" → tekrar (isim) + etmek (ek eylem) = tekrar etmek (yeniden yapmak)
- "karar vermek" → karar (isim) + vermek (ek eylem) = karar vermek (karar oluşturmak)

Nasıl anlarsın?
- Yanındaki sözcük (etmek, yapmak, olmak vb.) bağımsız bir fiilse genellikle ek eylemdir.
- Ek eylemler isimleri veya sıfatları “fiilleştirir” ve yeni bir eylem anlamı yaratır.

İpucu:
Genelde et-, yap-, ol-, kıl-, eyle-, ver- gibi fiilleri gördüğünde "bu bir ek eylem olabilir" diye bak; ama her bileşik yapı ek eylem değildir — bazı fiiller zamanla birleşik tek fiil haline gelmiş olabilir.

Yaygın Hata:
Öğrencilerin sıkça yaptığı hata: "ek eylem" ile "ek-fiil" (copula) kavramlarını karıştırmak. Ek-fiil, ismin veya sıfatın yüklem olmasını sağlayan -dır, -di gibi bağlaçsı eklerdir (ör. "Öğrenciydi."). Ek eylem ise bağımsız bir fiildir (ör. "hata yapmak").

Kısa bir karşılaştırma:
- Ek eylem: hata yapmak, karar vermek, yardım etmek → ikinci kelime bağımsız bir eylem (yapmak, vermek, etmek).
- Ek-fiil: öğrenciydi, mutludur → -dı, -dır gibi çekimleşmiş ekler, bağımsız fiil değiller.

Daha fazla örnek cümle:
- "Ödevini tekrar etmelisin." (tekrar + etmek)
- "Ona yardım etmek istiyorum." (yardım + etmek)
- "Bu kararı vermek zorundayız." (karar + vermek)

İpucu:
Ek eylemleri öğrenirken sık kullanılan birleşimleri ezberlemek işe yarar: yardım etmek, hata yapmak, karar vermek, söz etmek, tekrar etmek gibi.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
Ek eylemlerle oluşturulmuş başka günlük örnek cümleler nelerdir?
Ek eylem ile ek-fiil arasındaki farkı daha fazla örnekle açıklar mısın?

18:46:57

Öğrenci

Ek eylemlerle oluşturulmuş başka günlük örnek cümleler nelerdir?

18:47:10

AI Öğretmen

Elbette — aşağıda günlük hayatta sık kullanılan ek eylemlerle (etmek, yapmak, olmak, kılmak, vermek vb.) kurulmuş kısa ve doğal örnek cümleler bulacaksın. Her grup için birkaç örnek veriyorum, böylece hangi sözcüklerin hangi ek eylemlerle daha sık kullanıldığını görürsün.

Örnek:

Etmek:
- Toplantıda yeni projeden söz ettim.
- Sana yardım etmek istiyorum.
- Hatasını itiraf etti; özür diledi ve teşekkür etti.

Yapmak:
- Ödevimi akşam yaptım.
- Arkadaşına sürpriz bir doğum günü partisi yaptı.
- Alışverişi birlikte yapalım.

Olmak (sıfat veya isim + olmak):
- Sınava hazır olmak çok önemli.
- Bu haber beni gerçekten mutlu etti; çok sevinçli oldum.
- O, sınıfın en başarılı öğrencisi oldu.

Vermek:
- Bu konuda bir karar verdik.
- Sana söz veriyorum, yardım edeceğim.
- Öğretmen ödevi sınıfa verdi.

Kılmak:
- Onu çok mutlu kıldın.
- Bu durum bizi endişeli kıldı.

İpucu:
En pratik yol: sık kullandığın isim ve sıfatlarla bu ek eylemleri dene (ör. "yardım + etmek", "karar + vermek", "ödev + yapmak", "mutlu + olmak"). Böylece hangi birleşimlerin doğal olduğunu hızlıca öğrenirsin.

Yaygın Hata:
Öğrencilerin yaptığı yaygın hata: Her birleşimi ayrı ayrı yazıp yazmamakta veya ek eylemi ek-fiille karıştırmakta zorlanmak. Örneğin "karar vermek" iki ayrı kelimeyle yazılır; ama bazı zamanla kaynaşmış fiiller tek kelime hâline gelmiş olabilir (bunlar artık "birleşik fiil" kategorisindedir ve ayrı bir öğrenme gerektirir).

Daha fazla cümle istersen hangi ek eylemlerle (etmek, yapmak, vermek, olmak, kılmak vb.) örnek istediğini söylemene gerek yok — yukarıdakiler günlük kullanım için yeterli sayıda örnek içeriyor.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
Hangi ek eylemler günlük konuşmada en sık kullanılır?
Ek eylemi cümlede nasıl kolayca tanırım?

18:47:44

Öğrenci

birleşik eylem anlamca kaynaşmış birleşik eylem ve ek eyleme örnek verir misin

18:48:10

AI Öğretmen

Elbette — önce kısa tanımlar, sonra her birine günlük ve net örnekler veriyorum.

Birleşik eylem (genel): İki ya da daha fazla sözcüğün bir araya gelerek tek bir yüklem oluşturmasıdır. Bu geniş kategori içinde farklı türler vardır (ek eylemle kurulanlar, iki fiilin yan yana gelmesi, zarf-fiil + fiil vb.).

Örnek:

Örnek (genel birleşik eylemler):
- koşup gelmek (koşup + gelmek) — ardarda gerçekleşen iki eylemi yüklemde ifade eder.
- bakıp çıkmak (bakıp + çıkmak)

Anlamca kaynaşmış birleşik eylem: Birleşimin anlamı parçalarının toplamından kolayca çıkarılamaz; deyimsi, sabit bir anlam kazanmıştır. Tek tek sözcüklerin anlamlarına bakıp birleşimden çıkan anlamı tahmin etmek zor olabilir.

Örnek:

Anlamca kaynaşmış birleşik eylem örnekleri:
- el koymak → yiyeceğe/şeye el koymak = resmi ya da zorla sahibi olmak, el koymak (birleşik anlam)
- Cümle: "Polis çalınan mallara el koydu."
- gözden geçirmek → incelemek, yeniden değerlendirmek
- Cümle: "Ödevi teslim etmeden önce bir kez daha gözden geçir."
- göz atmak → kısa bakmak, hızlıca incelemek
- Cümle: "Haberi okumadan önce başlıklara göz attı."
- el ele vermek → birlikte çalışmak, dayanışmak
- Cümle: "Projeyi başarmak için el ele vermeliyiz."

Ek eylemle kurulan birleşik eylem (ek eylem): İsim ya da sıfatın ardından gelen ve ona fiil anlamı kazandıran bağımsız fiildir (etmek, yapmak, olmak, vermek, kılmak, eylemek vb.). Okullarda en sık bu tür örneklerle karşılaşılır.

Örnek:

Ek eylem örnekleri:
- yardım etmek (yardım + etmek)
- Cümle: "Komşuya yardım etmek güzel bir davranıştır."
- karar vermek (karar + vermek)
- Cümle: "Toplantıda bir karar verdik."
- hata yapmak (hata + yapmak)
- Cümle: "Herkes hata yapar; önemli olan ders çıkarmaktır."
- mutlu olmak (mutlu + olmak)
- Cümle: "Başarılı olunca çok mutlu oldu."

İpucu:
Ek eyleimleri öğrenirken sık kullanılan kombinasyonları (yardım etmek, karar vermek, söz etmek, tekrar etmek, mutlu olmak) ezberlemek pratik sağlar; anlamca kaynaşmış birleşiklerde ise kalıplaşmış kullanımları örneklerle öğrenmek daha kolaydır.

Yaygın Hata:
Öğrencilerin sık yaptığı hata: her iki kelimeden oluşan tüm yapıları "ek eylem" sanmak. Oysa bazı birleşimler ek eylem içerir (yardım etmek), bazıları ise anlamca kaynaşıp deyimleşmiştir (el koymak). Ayrıca yazımda ayrı mı bitişik mi olduğu konusunda karışıklık olabilir — çoğu birleşik eylem ayrı yazılır.

İstersen belli bir örnek verip onun türünü (ek eylem mi, anlamca kaynaşmış mı, yoksa sadece ardışık iki fiil mi) birlikte inceleyebilirim.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
Bir cümlenin içinde hangi birleşimin ek eylem olduğunu hızlıca nasıl anlarım?
Anlamca kaynaşmış birleşik eylemler yazıda nasıl daha etkili kullanılır?

19:01:52

Öğrenci

dilek kpi

19:02:14

AI Öğretmen

"Dilek kipi" nedir, hangi çeşitleri vardır ve nasıl kullanılır — basit, net ve örneklerle anlatayım.

Dilek kipi: Bir isteği, emri, şartı veya zorunluluğu ifade eden fiil çekimleridir. Okullarda genellikle dört ana dilek kipi öğretilir: emir kipi, istek kipi, şart kipi ve gereklilik kipi.

Örnek:

Emir kipi (buyurma/istek): Karşıya doğrudan emir veya rica bildirir.
- Tekil: "Gel!" / "Yap!"
- Çoğul/resmi: "Gelin!" / "Yapınız!"
- Olumsuz: "Gelme!" / "Yapma!"

İstek kipi (arzu veya teklif): Söyleyenin isteğini, dileğini veya önerisini gösterir.
- Birinci tekil (kendi isteği): "Gideyim." (Ben geleyim / geleyim bakalım.)
- Birinci çoğul (beraber yapalım = teklif): "Gidelim." (Haydi gidelim.)
- Soru şeklinde teklif: "Gelelim mi?"

Şart kipi (koşul): Bir durumun başka bir duruma bağlı olduğunu söyler; "-se/-sa" ekiyle kurulur.
- "Gelirsen haber ver."
- "Çalışırsan başarırsın."

Gereklilik kipi (zorunluluk/olması gereken): "-meli/-malı" ekiyle zorunluluk veya tavsiye bildirir.
- "Ödevini yapmalısın."
- "Daha erken gelmeliyim."

İpucu:
Dilek kiplerini ayırt etmenin pratik yolu: cümlenin anlamına bak. Eğer emir/rica varsa emir kipi; "yalnızca olmalı/zorunlu" anlamı varsa gereklilik; "bir şeyin gerçekleşmesi başka bir şeye bağlıysa" şart; konuşanın kendi isteğini veya teklifini ifade ediyorsa istek kipidir.

Yaygın Hata:
Öğrencilerin sık yaptığı hata: "yapalım" şeklindeki öneriyi emir zannetmek. "Yapalım" teklif/istek kipidir (birlikte yapma önerisi), doğrudan emir değildir. Ayrıca "-meli" ile gelecek zaman karıştırılabiliyor; "gelecek" gelecek zaman eki, "-meli" ise zorunluluk eki olduğunu unutma.

Kısa özet:
- Emir: direkt söyle (Gel! Yap!).
- İstek: söyleyenin dileği veya teklif (Gideyim. Gidelim.).
- Şart: koşul bildirir (-se/-sa) (Gelirse, yaparsan).
- Gereklilik: zorunluluk/tavsiye (-meli/-malı) (Yapmalısın, gelmeliyiz).

İstersen bu kiplerden birini seçip daha fazla cümleyle veya olumsuz/şartlı örneklerle gösterebilirim.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
İstek ve gereklilik kipini karıştırmamak için hangi kısa kuralları kullanabilirim?
Dilek kiplerinin olumsuz ve soru hâllerini örneklerle açıklar mısın?

19:02:52

Öğrenci

diyesiniz şart kipi mi

19:03:18

AI Öğretmen

Kısa cevap: Hayır — "diyesiniz" şart kipi değildir. Açıklayayım.

- Şart kipi (koşul) Türkçede -se / -sa ekleriyle kurulur. Örnek: "derseniz" = "eğer söylerseniz" (şart).
- "Diyesiniz" ise farklı bir yapıdan gelir: "diye" (bağlaç / zarf-fiil) + şahıs eki "-siniz" şeklinde yorumlanır; bu yapı şart kipi eki taşımaz. Günlük dilde "diyesiniz" çok sık tek başına kullanılmaz, çoğunlukla "… diye (diyesiniz)…" biçimindeki bağlaçlı ifadelerde görünür veya eski/edebi söyleyişlerde rastlanır.

Örneklerle karşılaştırma:

Örnek:

- Şart kipi: "Eğer öyle derseniz, durumu tekrar konuşuruz." (derseniz = şart kipi)
- Şimdi (geniş/aorist): "Öyle dersiniz." (dersiniz = genel ifade / aorist)
- Süreklilik: "Öyle diyorsunuz." (diyorsunuz = şimdiki zaman)
- "Diyesiniz" ise bağlaçlı kullanımlarda veya eski söyleyişlerde ortaya çıkar; örn. "Böyle demeyesiniz diye uyardım." (burada "demeyesiniz" olumsuz emir/men kipi) — fakat açık biçimiyle "diyesiniz" şart eki taşıyan bir biçim değildir.

İpucu:
Şart kipini hemen tanımak için fiilde -se / -sa ekine bak: varsa şart kipidir. Örneğin "gelirsen / gelirseniz" (şart), "gelirsiniz" (geniş zaman/aorist), "geliyorsunuz" (şimdiki zaman).

Yaygın Hata:
Öğrencilerin sık yaptığı hata: "diyesiniz"i "-se/-sa" eki taşıyan şart kipi zannetmek. Şart kipi ayrı bir ekle kurulur; görünüş benzerliği yanıltmasın.

İstersen bir-iki cümlede istediğin fiille şart kipini ve diğer kipleri karşılaştırabilirim.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
"derseniz", "diyorsunuz" ve "diyesiniz" arasındaki farkları daha fazla örnekle gösterir misin?
Şart kipinin olumsuz ve soru hallerini örneklerle açıklar mısın?

19:03:37

Öğrenci

gelmezler ne kipi

19:03:49

AI Öğretmen

"Gelmezler" ifadesi hangi kipte olduğunu kısa ve net söyleyeyim: geniş zamanın (aorist) olumsuz çekimidir — üçüncü çoğul (onlar) kişisinde. Yani "gel-mez-ler" yapısıdır.

Ayrıntı ve örneklerle anlatayım:

Örnek:

Morfolojik çözümleme:
- kök: gel-
- olumsuz yapma eki: -me / -ma → gel-me-
- geniş zaman(aorist) olumsuz eki / kalıbı: -mez (burada -mez kişisiz biçimde olumsuz aorist kökünü oluşturur)
- kişi eki: -ler → gel-mez-ler

Anlam örnekleri:
- "Onlar genellikle geç gelmezler." → (Onlar genelde geç gelmez = alışkanlık / genel durum)
- "Sınavdan sonra gelmezler diye endişeliyim." → burada genel olumsuz anlam (gelecek beklentisi de taşır ama kip aoristtir)

İpucu:

"Gelmezler"i görürsen içindeki "-mez"e dikkat et: bu aoristin (geniş zamanın) olumsuz hâli olduğunu hemen gösterir. Olumsuz gelecek için "-meyecekler" (gelmeyecekler), şimdiki zamanın olumsuzu için "-miyorlar" (gelmiyorlar) kullanılır — bunlarla karşılaştır.

Bazı karşılaştırmalı örnekler (anlam farkı için):
- Geniş zaman olumsuz: "Onlar genellikle gelmezler." (alışkanlık/çoğunlukla olmaz)
- Şimdiki zaman olumsuz: "Şu anda gelmiyorlar." (şu anlık durum)
- Gelecek zaman olumsuz: "Yarın gelmeyecekler." (geleceğe yönelik kesin/plan)
Bu üçü aynı kökten olsa da kipleri farklı anlam taşır.

Yaygın Hata:

Sık yapılan hata: "gelmezler"i doğrudan gelecek zamanın olumsuzu zannetmek. Oysa "gelmezler" genel durum/alışkanlık bildirir; gelecek için doğru biçim "gelmeyecekler"dir. Ayrıca "gelmiyorlar" ile karıştırmak da yaygındır (şimdiki zamanla).

Kısa özet: "gelmezler" = geniş zaman (aorist) olumsuz, 3. çoğul. Anlamı genelde "onlar gelmez / gelmezler (genellikle böyle olur)" şeklindedir.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
"Gelmezler" ile "gelmeyecekler" arasındaki fark nedir?
"Gelmezler" cümlesini olumlu ve şimdiki/gelecek hâllerine nasıl dönüştürürüm?

19:04:59

Öğrenci

tezlik ne demek

19:05:09

AI Öğretmen

Tezlik: bir şeyin çabuk, hızlı ya da süratli olma durumu anlamına gelir. Türkçede “tez” (çabuk) sıfatından türeyen isimdir ve günlük dilde “hız, çabukluk, sürat” anlamlarında kullanılır.

Örnek:

- Trafikte tezlik tehlikeli olabilir; hız yapmamak gerekir.
- O işi büyük bir tezlikle bitirdi.
- Acil durumlarda tezlik hayati önem taşır.

İpucu:

Tezlik‘i akılda tutmak için “tez = çabuk” ilişkisinden yararlan. “-lik” ekiyle isim yapıldığını hatırla: tez + lik → tezlik (çabuk olma durumu).

Yaygın Hata:

“Tez” kelimesinin bir diğer anlamı üniversite tezidir (bitirme tezi). Bu akademik “tez” ile “tezlik” (çabukluk) anlamları karıştırılmamalıdır; “tezlik” akademik tezle bağlantılı bir kelime değildir.

Kısa eşanlamlılar: hız, çabukluk, sürat. Zıt anlamlısı: yavaşlık.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
“Tezlik” yerine günlük konuşmada hangi eşanlamlı kelimeleri tercih etmek daha doğaldır?
“Tez” (çabuk) ve “tez” (üniversite tezi) arasındaki farkı cümle içinde nasıl ayırt ederim?

19:06:28

Öğrenci

birleşik zamanlı sözcük nedir

19:06:51

AI Öğretmen

"Geniş zamanda tek bir ekle anlatılamayan, birden fazla zaman/anlam öğesinin bir araya gelmesiyle oluşan fiil biçimleri" şeklinde düşünebilirsin. Yani bir fiilin içinde birden fazla zaman veya kip eki bulunup birlikte yeni bir zaman/anlam oluşturmaya “birleşik zamanlı” denir. Okul dilbilgisinde buna genelde "birleşik zamanlar" veya "birleşik zamanlı sözcük" denir.

Nasıl oluşur?
- Fiil köküne bir zaman/aspect eki (-miş, -iyor, -ecek vb.) gelir; sonra başka bir zaman veya yardımcı (olmak, bulunmak) eki ya da geçmiş/şart eki eklenerek yeni bir zaman anlamı oluşturulur. Yani birden fazla çekim öğesi bir arada bulunur.

Günlük ve anlaşılır örneklerle:

Örnek:

- gelmişim: gel-miş-im → “gelmişim” (haber yoluyla öğrenilmiş ya da yaşanmış ve sonucu konuşana bağlı): "Ben gelmişim." (Ben gelmişim — geçmişte gelmişim.)
- geliyordu: gel-iyor-du → şimdiki zamanın geçmişi, "o sırada geliyordu" (süreklilik geçmişi): "Saat sekizde geliyordu."
- gelecekti: gel-ecek-ti → geleceğin geçmişi (future-in-the-past): "Dün söylemişti, yarın gelecekti."
- gelmiş olacak: gel-miş olacak → gelecekte tamamlanmış olma (gelecek perfect): "Akşama kadar gelmiş olacak."
- görmüş bulunuyor: gör-müş bulun-uyor → sonuç bildiren birleşik yapı: "Eksik parçayı görmüş bulunuyoruz."

Ne işe yarar?
- Zaman, olasılık, rivayet, süreklilik, zorunluluk gibi farklı nüansları netleştirmek için kullanılır. Örneğin "geliyordu" bir eylemin geçmişte devam ettiğini, "gelmiş olacak" ise gelecekte tamamlanmış olacağını gösterir.

İpucu:

Birleşik zamanlı fiili çözümlemek için önce fiil kökünü bul, sonra soldan sağa ekleri sırayla ayır: hangi ek "-miş/-iyor/-ecek" gibi bir aspect/kip eki, hangisi kişi veya geçmiş/zaruret eki ona bak. Bu adım adım çözümleme kafa karışıklığını azaltır.

Yaygın Hata:

Sık yapılan hata: "-miş"li formları hep geçmiş zamanın aynısı sanmak. Oysa "-miş" rivayet/geçmiş anlamı taşır ve başka eklerle (ör. -ti) birleşince farklı anlamlar (ör. geçmişte geçmiş ya da bildirilen geçmişin geçmişi) ortaya çıkar. Ayrıca "gelmezler" gibi aorist olumsuzları birleşik zaman sanmak hatalı olur.

İstersen verdiğim örneklerden birini birlikte parçalayarak hangi eklerin ne anlama geldiğini gösterebilirim.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
"Gelmişti", "geliyordu" ve "gelecekti" sözcüklerini adım adım nasıl çözümleyebilirim?
Birleşik zamanlı fiiller ile tekil (basit) zaman fiilleri arasındaki anlam farklarını günlük cümlelerle daha fazla gösterir misin?

19:10:31

Öğrenci

ek fiil görevleri

19:10:47

AI Öğretmen

Ek fiil (kopula) nedir, ne işe yarar ve nasıl kullanılır — sade ve günlük örneklerle anlatalım.

Kısa tanım:
Ek fiil, isim ya da sıfatın yüklem olmasını sağlayan, çoğunlukla çekim ekleri veya ek-fiilin çekimlenmiş biçimleriyle ortaya çıkan yapıdır. Türkçede en sık görülen biçimleri -dir/-dı/-di/-du/-dür/-mış gibi ekler ve bazen tam fiil "olmak" şeklindedir.

Örnek:

Örnekler:
- Yüklem yapmak: "O doktor." (günlük) → resmî/pekiştirilmiş: "O doktordur." (ek fiil: -dur)
- Geçmiş zaman: "O doktordu." (ek fiil: -du)
- Olumsuz: "O doktor değil." / "Dün doktor değildi." (değil + çekim)
- Yardımcı fiil olarak: "O iyi olacak." yerine bazen "O iyi olur." şeklinde "ol-" kullanılır; ayrıca "olmak" tam fiil olarak da kullanılır: "O doktor oldu." (meslek değişimi anlamında)
- Pekiştirme/tahmin eki: "Bu doğru olmalıdır." veya "O gelmiştir." (burada -dir/-miş türü eklerle farklı anlamlar oluşur)

Ek fiilin başlıca görevleri:
- İsim veya sıfatı yüklem haline getirir: "mutlu" → "mutludur" (yüklem).
- Zaman/kip bilgisi verir (özellikle geçmiş için -dı, pekiştirme/takısal anlam için -dir vb.).
- Cümlenin olumsuz ve soru halleriyle birlikte kullanılarak durum bildirmeyi sağlar: "değil/mi" ile kurulan soru/olumsuz formlar.
- Resmîlik veya kesinlik katar: "-dir" eki cümleye genel doğruluk/nesnellik tonu verir (özellikle yazı dilinde).

Nasıl anlarız:
- İsim veya sıfat yüklemse ve fiil kökü yoksa, eğer cümlede -dır/-di gibi ekler varsa bunlar ek fiildir: "Kitap masada bıraktı." (fiil var) vs "Kitap masada." (yüklem isim) → "Kitap masadadır." (ek-fiil eklenmiş).
- Olumsuz form genelde "değil" + çekimle kurulur: "O öğrenci değildir / değildi."

İpucu:

Basit hatırlama: İsim/sıfat → cümlede yüklem olsun istiyorsan ek fiil ya çekim ekiyle gelir (-dir, -di) ya da "değil/olmak" yardımıyla kurulur. Resmî, kesin ifade için sıkça -dir kullanılır.

Yaygın Hata:

Ek fiil ile ek eylemi (yardımcı eylem) karıştırmak sık olur. Ek eylem (etmek, yapmak, vermek vb.) bir ismi fiilleştirir: "yardım etmek", "karar vermek". Ek fiil ise isim/sıfatı yüklem haline getirir: "yardımcıdır", "kararlıdır". Aradaki farkı ekin fiil olup olmamasına bakarak ayırt et.

Kısa özet:
- Ek fiil, isim veya sıfatı yüklem yapar ve genellikle -dir, -di gibi çekimlerle gösterilir.
- Geçmiş için "-dı/-di", pekiştirme/nesnellik için "-dir", olumsuz için "değil" kullanılır.
- "Olmak" fiili gerekirse tam yardımcı fiil olarak da görev yapar ("doktor oldu", "mutlu oldu").

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
"O öğretmen." ile "O öğretmendir." arasındaki anlam farkı nedir?
Ek fiilin olumsuz ve soru hallerini farklı zamanlarda nasıl kurarım?

Oturum Bilgileri

💬 Sohbet