Hap Bilgi Oturumu

Merhaba, bana Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ile ilgili ne sormak istersin?

“Kuran mukabelesi” (kısa: mukabele) genellikle topluca Kuran okunması ve hatim duası yapılması anlamına gelir. Türkiye ve birçok Müslüman toplumda mukabele özellikle Ramazan ayında, camilerde ya da evlerde iftar-sonrası ve teravih namazlarından sonra yaygın bir uygulamadır — ama sadece Ramazan’a özgü değildir.

Açıklama:
- Neden Ramazan’da daha çok yapılır: Ramazan, ibadetlerin yoğunlaştığı, Kuran’ın daha fazla okunup dinlendiği aydır. Bu yüzden toplu Kuran okuma geleneği (mukabele) Ramazan ile iyice bağlantı kurmuştur; birçok yerde hatim tamamlanır ve dualar hep beraber edilir.
- Nerelerde ve ne zaman yapılabilir: Mukabele her zaman düzenlenebilir — Kuran derslerinde, mevlitlerde, hatim törenlerinde, özel anma veya sevap niyetiyle düzenlenen toplantılarda ya da kişisel/ailesel hatim sonunda topluca dua etmek için. Yani zaman ve mekân açısından sınırlı değildir.
- Hukuki durum (farz/sünnet/kültürel): Mukabele, farz (zorunlu) bir ibadet değildir; daha çok sevaba vesile olan, toplumu bir araya getiren bir uygulamadır. Bu yüzden yapılması dinen zorunlu sayılmaz ama yapılması teşvik edilebilir.







Kısa özet: Mukabele Ramazan’da çok yaygın olsa da sadece Ramazan’a mahsus değildir; yıl boyunca Kuran okunması ve toplu hatim gibi amaçlarla düzenlenebilir. Zorunlu bir ibadet değildir, daha çok sevap ve cemaatle yapılan bir uygulamadır.

Kısa cevap: Tam olarak değil — “mukabele” kelimesinin kökü “karşılıklı okumak” anlamındadır ve Kur’an’ın Peygamberimize vahyolunurken Cebrail ile yapılan karşılıklı okumalara dair rivayetler vardır. Ancak bugün camilerde veya evlerde yapılan toplu “mukabele” uygulaması (özellikle Ramazan’da hatim için topluca Kur’an okunması) bu ilk vahiy anlarının birebir aynısı değil; daha çok o karşılıklı okumayı anma ve Kur’an’ı birlikte okumaya yönelen bir toplumsal/dini geleneğin gelişmiş hâlidir.

Açıklama adım adım:
- Rivayetler: Hadis kaynaklarında, Cebrail’in Peygamberimize gelerek Kur’an’ı getirdiği, Peygamberimizin de ona mukabele eder gibi ayetleri tekrar ettiği biçiminde rivayetler bulunur. Bu olay, Kur’an’ın nazil oluş sürecinin bir parçasıdır.
- Mütercim anlam: Arapçada “mukābala” karşılıklı okuma/dinleme demektir; bu nedenle bugünkü “mukabele” adı o rivayetle dilsel bağ kurar.
- Günümüz uygulaması: Bugünki mukabele, genellikle cemaatin bir arada Kur’an okuması, hatim etmesi ve hatim duası yapmasıdır. Bu uygulama zamanla halk ve cami geleneği içinde gelişmiştir; doğrudan vahiy anının tekrarı değil, onun hatırlanması ve Kur’an’ı topluca okuma geleneğidir.
- Hukuki/amelî yön: Mukabele zorunlu değildir; sevaplı, teşvik edilen ve toplumda birleştirici bir uygulamadır.