Aşağıda 7. sınıf 1. dönem 2. yazılısı (Sosyal / Görsel Kültür-Yaşadığımız Toplum bağlantılı) için ebru ve diğer geleneksel Türk sanatlarıyla ilgili değişik soru türleri ve örnek sorular yer alıyor. Hem kolaydan zora, hem bilgi hem de yorum gerektiren çeşitler ekledim — öğretmenlerin kullanabileceği cevap anahtarına/puanlamaya uygun şekilde.
1) Çoktan seçmeli sorular (bilgi ve kavrama)
- Ebru sanatında desenlerin su yüzeyinde oluşmasını sağlayan en önemli etken hangisidir?
A) Isı B) Yüzey gerilimi C) Işık D) Basınç [Doğru: B]
- Aşağıdaki geleneksel Türk sanatlarından hangisi yazı süsleme sanatıdır?
A) Ebru B) Hat C) Kilim D) Çini [Doğru: B]
- Geleneksel ebru yapımında kullanılan "kitre" hangi amaçla kullanılır?
A) Boyayı renklendirmek B) Suya yoğunluk ve yapışkanlık kazandırmak C) Kağıdı parlaklaştırmak D) Fırça olarak kullanmak [Doğru: B]
2) Doğru/Yanlış
- Ebru sanatında önce kağıt suda yüzdürülür, sonra desen uygulanır. (Yanlış — önce suya desen uygulanır, sonra kağıt üzerine aldırılır.)
- Çini seramik üzerine yapılan bir süsleme sanatıdır. (Doğru)
3) Eşleştirme (terim — tanım)
- Aşağıdakileri eşleştiriniz:
1. Kitre a) Yazı sanatı
2. Hat b) Ebru yapımında suyun kıvamını ayarlayan madde
3. Tezhip c) Altın ve rengârenk süsleme
(Cevap: 1-b, 2-a, 3-c)
4) Boşluk doldurma
- Ebru sanatında boyalar genellikle suyun ___________ özelliği sayesinde kağıda aktarılır. (cevap: yüzey gerilimi)
- Hat sanatı çoğunlukla __________ için kullanılır. (cevap: yazı/süsleme)
5) Kısa cevap (1–3 cümle)
- Ebru sanatının ortaya çıkışında hangi kültürel etkenler rol oynadı? (kısa cevap: Osmanlı döneminde kitap ve cilt süslemeleri, saray sanatları ve doğa motiflerine olan ilgi)
Örnek:
Ebru, özellikle Osmanlı saraylarında kitap cildini ve sayfa kenarlarını süslemek için gelişmiş bir sanat dalıdır.
6) Uzun cevap / Kompozisyon (puanlama ile)
- Soru örneği: "Ebru sanatının özelliklerini, kullandığı malzemeleri ve kültürel önemini açıklayınız." (Puanlama önerisi: içerik 6 puan, örnek/örnekleme 2 puan, düzen/bağlantı 2 puan — toplam 10 puan)
İpucu:
Kompozisyon yazarken girişte ebrunun kısa tanımını yap, gövde bölümünde malzemeler ve işlem adımlarını sırala, sonuçta kültürel önem ve koruma gerekliliğini vurgula.
7) Görsel analiz / Resim tanıma
- Soru örneği: (Resim verilir) Bu resimdeki ebru örneğinde hangi motifler kullanılmıştır? Bu motiflerin iki tane anlamını yazınız.
- Soru örneği: Aşağıdaki resimde hangi geleneksel Türk sanatına ait bir parça gösterilmiştir? (Çini/tezhip/hat/minyatür vs.)
8) Süreç sıralama (uygulama bilgisi)
- Soru örneği: Aşağıdaki ebru yapım adımlarını doğru sıraya koyunuz:
a) Kağıdı su yüzeyine bırakma
b) Kitre ile suyu hazırlama
c) Boyaları su yüzeyine serpiştirme
d) Deseni tarak/fırça ile şekillendirme
(Doğru sıra: b, c, d, a)
9) Karşılaştırma ve değerlendirme (analiz)
- Soru örneği: "Ebru ile çini sanatlarının malzeme ve kullanım amaçları bakımından benzerlik ve farklılıklarını yazınız." (Beklenen noktalar: ebru kağıt üzerine, çini seramik üzerinde; ebru su tekniği, çini sır/fırınlama; her ikisi de dekoratif ve kültürel amaçlı.)
10) Kavram haritası / Terimleri açıklama
- Soru örneği: "Aşağıdaki terimleri açıklayan kısa tanımlar yazınız: ebru, kitre, fırça, tezhip, minyatür." (Her bir terim için 1–2 cümle)
11) Uygulamalı kısa görev (sınıf içi yazılı için kısa rapor)
- Soru örneği: "Eğer bir ebru örneği yapsaydınız, hangi motifleri seçerdiniz ve neden? Kullandığınız malzemeleri kısaca yazınız." (Kısa cevap yeterli)
Yaygın Hata:
Öğrenciler sıklıkla ebru ile basit boya sıçratmayı karıştırır; oysa ebru su yüzeyinde kontrollü yüzdürme ve motif şekillendirme gerektirir. Ayrıca kitre halledici madde olduğunu unutmamak gerekir.
Çoktan seçmeli ve kısa cevaplarda kullanılabilecek maddeler hazırlamak isterseniz, yukarıdaki örnekleri kolayca çoğaltabilirsiniz. Değerlendirme yaparken anahtar kelimelere bakın: "su yüzeyi", "kitre", "kağıda aldırma", "süsleme", "Osmanlı" gibi ifadeler doğru cevapları gösterir.
İpucu:
Ebru sorularına çalışırken hem teknik terimleri (kitre, tarak, fırça, yüzdürme) hem de sanatın kullanım alanlarını (kitap süsleme, cilt, dekorasyon) ezberleyin — sınavlarda her iki bilgi tipi de sık sorulur.
Örnek:
Örnek kısa cevap: "Ebru, su yüzeyine serpiştirilen boyaların tarak ya da fırça ile şekillendirilip kağıda aktarılmasıyla yapılan Türk süsleme sanatıdır. Kitre suyun kıvamını sağlar."
İsterseniz bu şablondan öğretmeninize uygun 20 soruluk bir yazılı seti çıkarılabilir — hangi tür soruları daha çok istiyorsanız söyleyin, ona göre ağırlıklandırırım.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Ebru yapımında kullanılan başlıca malzemeler nelerdir?
- Ebru ile diğer geleneksel Türk sanatlarını nasıl karşılaştırabilirim?