Tabii — “de / da”, “mi / mı / mu / mü” ve “-ki” eklerinin ne işe yaradığını, nasıl yazıldığını ve örneklerini sade şekilde anlatayım.
1) de / da
- İki temel kullanımı var:
a) Durum / yer hâl eki (bitisik yazılır): bir şeye “-de / -da” eki eklenince “-de/da” ek hâl ekidir: evde, okulda, masada.
b) Bağlaç olarak “de/da” = “de, ayrıca, bile” anlamında kullanılırsa ayrı yazılır: Ben de geliyorum. O da biliyor.
Örnek:
Evde ders çalışıyorum. (hâl eki — bitişik)
Ben de sınava çalışıyorum. (bağlaç — ayrı)
İpucu:
Bağlaç mı yoksa hâl eki mi diye kontrol etmek için cümleye “ayrıca” ya da “bile” koymayı dene: Eğer anlam bozulmuyor ve “ayrıca” yerine geçiyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır.
Yaygın Hata:
Bağlacı bitişik yazmak: “bende” (yanlış, bağlaçsa “ben de”) veya hâl ekini ayrı yazmak: “ev de” (yanlış, yer eki ise “evde”).
2) mi / mı / mu / mü (soru eki)
- Evet–hayır soruları yaparken kullanılır ve ünlü uyumuna uyar: sonra gelen kelimenin son ünlüsüne göre mi/mı/mu/mü seçilir.
- Her zaman ayrı yazılır: Geldin mi? / Görüyor musun?
Örnek:
Okula gittin mi? (mi)
Bu kitabı okudun mu? (mu)
İpucu:
Soru eki her zaman ayrı yazılır; “geldimmi” gibi bitişik yazmak yanlış. Soru işaretini eklemeyi unutma: “Geldin mi?”
Yaygın Hata:
Soru ekiyle kelimeyi bitiştirmek veya yanlış ünlü kullanmak: “Geldimmi?” veya “Geldun mu?” gibi hatalar.
3) -ki
- İki yaygın kullanımı var:
a) Aitlik/ilgi belirten ek (bitisik yazılır): evdeki çocuk (= evin içindeki çocuk), kitaptaki bilgi.
b) Bağlaç/edat gibi kullanılan “ki” (ayrı yazılır): Biliyorum ki doğru olanı yapacaksın. / Öyle ki herkes şaştı.
Örnek:
Masadaki kitap — (bitisik, hangi kitap?)
Biliyorum ki sen elinden geleni yaparsın. — (ayrı, bağlaç)
İpucu:
“-ki” bir sözcüğü niteleyip “hangi?” sorusunu yanıtlıyorsa bitişik yazılır. “Biliyorum ki...” gibi cümle kuruyorsa ayrı yazılır.
Yaygın Hata:
Bağlaç olan “ki”yi bitişik yazmak veya niteleyici “-ki”yi ayrı yazmak: “ev deki” (yanlış), “Biliyorumki” (yanlış).
Kısa hatırlatma:
- “de/da” bağlaçsa ayrı, hâl eki ise bitişik.
- “mi/mı/mu/mü” soru eki hep ayrı yazılır.
- “-ki” eğer sözcüğü niteliyorsa bitişik; bağlaçsa ayrı.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- De bağlacını yazarken hangi pratik testleri kullanabilirim?
- Ki ekinin nitelik ve bağlaç kullanımını hızlıca nasıl ayırt ederim?