Hap Bilgi Oturumu

Merhaba, bana Sosyal Bilgiler ile ilgili ne sormak istersin?

Milli Mücadele’nin “hazırlık dönemi” genellikle I. Dünya Savaşı’ndan sonra (Mondros Ateşkesi’nden başlayarak) ulusal direnişin örgütlendiği ve kongrelerle ulusal programın hazırlandığı 1918–1919 dönemini kapsar. Bu dönemdeki başlıca gelişmeleri, neden önemli olduklarını ve dikkat edilmesi gereken noktaları şöyle özetleyeyim:

1. Mondros Ateşkesi (30 Ekim 1918)
- Osmanlı Devleti savaşı kaybetti ve İtilaf Devletleri’ne geniş işgal yetkileri verildi. Bu, ülkenin parçalanma tehlikesini başlattı ve halkta tepkiye neden oldu.

2. İşgallerin başlaması
- İtilaf kuvvetleri bazı stratejik yerleri işgal etmeye başladı; özellikle İzmir’in 15 Mayıs 1919’da Yunanlar tarafından işgali büyük tepki yarattı. İstanbul’da da yabancı güçlerin kontrolü arttı.



3. Samsun’a Çıkış (19 Mayıs 1919)
- Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkması, millî hareketin fiilen başlaması için dönüm noktasıdır. Buradan sonra Anadolu’da örgütlenme hızlandı.

4. Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919)
- “Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.” cümlesiyle milli mücadelenin temel ilkeleri ilan edildi. Ulusal bir kongre toplanması gerektiği vurgulandı.

5. Kongreler: Erzurum (Temmuz 1919) ve Sivas (Eylül 1919)
- Erzurum Kongresi (doğu illeri) ve Sivas Kongresi (bütün vilayetlerin temsilcileri) millî çizgiyi benimsediler:
- Ulusun bağımsızlığı esas kabul edildi,
- Misak-ı Milli (ulusal sınırlar ve haklar) ilkeleri şekillendirilmeye başlandı,
- Heyet-i Temsiliye (Temsili Heyet) ile merkezi bir milli temsil organı oluşturuldu; Mustafa Kemal’in öncülüğü güçlendi.

6. Kuvâ-yı Milliye ve yerel direnişler
- İşgale karşı gönüllü silahlı gruplar (Kuvâ-yı Milliye) birçok yerde oluştu. Bunlar hem düşmana hem de İstanbul Hükümeti ile zaman zaman çatıştı; daha sonra düzenli orduya dönüştürülme süreci başladı.



7. İstanbul Hükümeti ve uluslararası durum
- İstanbul’daki Osmanlı yönetimi işgalci güçlerin baskısı altındaydı ve millî hareketle çelişen adımlar atmaya çalıştı (örneğin Mustafa Kemal’e karşı işlem girişimleri). Ayrıca Paris Barış Konferansı’nda İtilaf devletlerinin paylaşım planları milli duyarlılığı artırdı.

8. Heyet-i Temsiliye’nin rolü ve kamuoyu
- Sivas’ta seçilen temsil heyeti milli mücadelenin lideri konumuna geldi; Anadolu’da basın, cemiyetler ve halk desteğiyle seferberlik yükseldi.



Neden önemli?
- Bu dönem milli iradenin oluştuğu, vatanı kurtarma kararının alındığı ve örgütlenmenin başladığı süreçtir. Erzurum ve Sivas kararları ile milli hedefler netleşmiş; ileride kurulacak TBMM ve düzenli ordunun temelleri atılmıştır.

Başka bir küçük örnek:


İstersen daha ayrıntılı tarihsel kişiler, kongre kararları veya Kuvâ-yı Milliye örnekleriyle devam edebilirim.

19 Mayıs 1919 — 23 Nisan 1920 arasındaki dönemde Milli Mücadele hızla örgütlendi ve siyasal meşruiyet kazandı. O dönemdeki başlıca gelişmeleri kronolojik ve kısa açıklamalarla vereyim:

1) 19 Mayıs 1919 — Samsun’a çıkış
- Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Bu, Anadolu’daki fiili millî hareketin başlangıcı sayılır. Samsun’dan sonra Anadolu’da örgütlenme başlamıştır.

2) Mayıs 1919 — Havza Genelgesi (28 Mayıs)
- Mustafa Kemal Havza’da yayımladığı genelgeyle halkı uyanmaya, işgallere karşı durmaya ve millî iradeyi korumaya çağırdı; yerel örgütlenmeyi teşvik etti.



3) 22 Haziran 1919 — Amasya Genelgesi
- “Milletin istiklalini, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.” ifadesiyle milli mücadelenin hedefleri ve yöntemi ilan edildi: ulusal bağımsızlığı sağlamak için merkezi bir kongre toplanacak, ülke seferber edilecek.

4) Yaz–Güz 1919 — Erzurum ve Sivas Kongreleri
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz–7 Ağustos 1919): Doğu illeri temsilcileri toplandı; ülkenin bağımsızlığı esas kabul edildi ve bölgesel birlik vurgulandı.
- Sivas Kongresi (4–11 Eylül 1919): Daha geniş katılımla yapıldı; ulusal bir program geliştirildi, temsil heyeti (Heyet-i Temsiliye) seçildi ve Mustafa Kemal öncülük görevini pekiştirdi.



5) Kuvâ-yı Milliye ve yerel direnişler (1919 sonu)
- İşgallere karşı gönüllü milis grupları (Kuvâ-yı Milliye) birçok yerde örgütlendi. Bunlar hem işgalcilere hem İstanbul hükümetiyle çelişen uygulamalara karşı mücadele etti; daha sonra düzenli orduya katılma/yerini alma süreci başladı.

6) Osmanlı Meclisi’nde Misak-ı Millî (28 Ocak 1920)
- İstanbul’daki Meclis, ülkenin geleceğiyle ilgili milli sınırları ve hakları belirleyen Misak-ı Millî’yi kabul etti. Bu belge, Milli Mücadele’nin politik hedeflerini uluslararası alana taşıdı.

7) İstanbul’un işgali ve baskılar (16 Mart 1920 civarı)
- İtilaf güçleri İstanbul’u işgal ederek birçok devlet görevlisini tutukladı ve baskıyı artırdı; bu durum Ankara merkezli bir meclisin kurulmasını hızlandırdı. (Bazı milletvekilleri tutuklandı veya sürgüne gönderildi — Malta’ya gönderilenler gibi.)



8) 23 Nisan 1920 — Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılması
- Ankara’da TBMM açıldı. Bu meclis, ülkenin tek meşru temsilcisi olarak kabul edildi ve düzenli bir yürütme-organizasyon kurulmasına zemin hazırladı. Böylece Millî Mücadele hem askeri hem de siyasal alanda merkezileşti.

Neden önemli?
- Bu dönem Anadolu’da bağımsızlık kararı, örgütlenme ve siyasal meşruiyetin kazanıldığı süreçtir. Erzurum/Sivas kararları, Amasya Genelgesi, Misak-ı Millî ve TBMM açılması Milli Mücadele’nin temel taşlarıdır.



İstersen bu gelişmelerin kimler tarafından yönetildiği, kongre kararlarının maddeleri ya da Kuvâ-yı Milliye’den düzenli orduya geçiş süreci hakkında daha ayrıntılı anlatabilirim.

Aşağıda 19 Mayıs 1919 ile 23 Nisan 1923 arasındaki önemli olayların kronolojik, kısa ve anlaşılır sıralaması var. Her maddeye kısa açıklama ekledim ki neden önemli olduğunu görüp hafızanda tutman kolaylaşsın.

- 19 Mayıs 1919 — Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışı
Milli Mücadele fiilen başladı; Anadolu’da örgütlenme süreci hızlandı.

- 28 Mayıs 1919 — Havza Genelgesi
Halkın uyanması ve işgallere karşı direnme çağrısı yapıldı; yerel cemiyetlerin harekete geçmesi teşvik edildi.

- 22 Haziran 1919 — Amasya Genelgesi
“Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.” İlkeleri ortaya kondu; ulusal bir kongrenin gerekliliği bildirildi.

- 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919 — Erzurum Kongresi
Doğu illerinin birlik kararı; ulusal bağımsızlık hedefi vurgulandı; bölgesel savunma esasları belirlendi.

- 4–11 Eylül 1919 — Sivas Kongresi
Ulusal kapsamlı kongre; Heyet-i Temsiliye seçildi ve milli hareketin merkezi otoritesi güçlendirildi.

- 28 Ocak 1920 — Misak-ı Millî’nin (Milli Yemin) kabulü (İstanbul)
Milli sınırlar ve haklar resmen ilan edildi; ulusal amaçlar uluslararası alana taşındı.

- 16 Mart 1920 civarı — İstanbul’un fiilen işgali ve milletvekillerine baskılar
İtilaf devletlerinin baskıları arttı; bazı milletvekilleri tutuklandı ya da sürgün edildi.

- 23 Nisan 1920 — Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılması (Ankara)
Milli iradenin siyasi merkezi kuruldu; TBMM, millî mücadeleyi yöneten yasama ve yürütme organı oldu.

- 9–11 Ocak 1921 — I. İnönü Muharebesi
Yunan ilerleyişine karşı ilk önemli savunma başarılarından biri; moral ve askeri direnç test edildi.

- 26–31 Mart 1921 — II. İnönü Muharebesi
Yine başarı; Sovyet Rusya ile ilişkilerin güçlenmesini sağlayan şartları doğuran askeri direniş devam etti.

- 16 Mart 1921 — Moskova Antlaşması
Türkiye ile Sovyet Rusya arasında dostluk ve sınırların düzenlenmesi; dış siyasette önemli destek sağlandı.

- 23 Ağustos – 13 Eylül 1921 — Sakarya Meydan Muharebesi
Yunan ilerleyişinin durdurulduğu ve dönemin en kritik savunma zaferlerinden biri. Bu zafer, bağımsızlık şansını büyük ölçüde korudu.



- 26 Ağustos – 9 Eylül 1922 — Büyük Taarruz ve Dumlupınar (son darbe)
Düzenli Türk ordusunun karşı taarruzu başladı; Dumlupınar’da düşman büyük bir darbe aldı; İzmir 9 Eylül 1922’de geri alındı.

- 11 Ekim 1922 — Mudanya Mütarekesi (İtilaf Devletleri ile)
Askerî harekâtlar sonlandı; Ege ve Marmara’da ateşkes sağlandı, müzakere süreci başladı.

- 1 Kasım 1922 — Saltanatın kaldırılması (TBMM kararı)
Osmanlı saltanatı resmen kaldırıldı; padişahlık sona erdi ve modern Türkiye devletinin hukuki dönüşümü hızlandı.

- 20 Ekim 1921 — Ankara Antlaşması (Fransa ile) ve 13 Ekim 1921 — Kars Antlaşması (Sovyet güçleri ve Kafkas cumhuriyetleriyle)
Bölgede barış ve sınır düzenlemeleri sağlandı; bazı cephelerde diplomasi zaferleri elde edildi.

- Kasım 1922 – Temmuz 1923 — Lozan Konferansı görüşmeleri başlatıldı (süregelen müzakereler)
Mudanya’dan sonra barış koşulları Lozan’da görüşülmeye başlandı. (23 Nisan 1923’e gelindiğinde görüşmeler sürmekteydi.)

- 23 Nisan 1923 — TBMM’nin 3. yıldönümü
Millî mücadelenin siyasi merkezi olarak TBMM’nin varlığı ve meşruiyeti pekişti; ülke sahada askeri başarılarını siyasi meşruiyete dönüştürmeye hazır hale gelmişti.





Bu kronoloji, Milli Mücadele’nin hem askeri hem diplomatik aşamalarını ve siyasal dönüşümlerini genel hatlarıyla gösterir. İstersen her olayın nedenlerini, kimlerin rol oynadığını veya kongre kararlarının maddelerini ayrı ayrı daha ayrıntılı anlatabilirim.

Doğrudan PDF oluşturup dosya gönderemem, ama verdiğim metni senin için kolayca PDF’e dönüştürecek açık, adım adım yollar gösterebilirim. Aşağıdaki yöntemlerden birini seçip uygulayabilirsin — hepsi basit ve K-12 öğrencilerinin rahatlıkla yapabileceği işlemler.

1) Microsoft Word (Windows veya macOS)
- Word’ü aç, yeni bir belge oluştur.
- Sana verdiğim metni (kronoloji) kopyala ve belgeye yapıştır. Başlıkları kalın yapabilir, satır aralarını ayarlayabilirsin.
- Dosya > Farklı Kaydet (veya Save As) seçeneğine tıkla.
- Kayıt türü (File type) kısmından PDF’i seç ve Kaydet’e tıkla.



2) Google Dokümanlar (Google Docs) — çevrimiçi, ücretsiz
- docs.google.com’a git ve yeni bir Google Dokümanı aç.
- Metni yapıştır, düzenle.
- Dosya > İndir > PDF Dokümanı (.pdf) seçeneğini tıkla; PDF bilgisayarına indirilecektir.

3) Yazdır > PDF olarak kaydet (Windows / macOS / Mobil)
- Herhangi bir düzenleyicide (Notepad, TextEdit, Word vb.) metni aç.
- Dosya > Yazdır (Ctrl/Cmd+P) seçeneğini tıkla.
- Yazıcı listesinden “PDF olarak kaydet” veya “Microsoft Print to PDF” ya da macOS’te “PDF” düğmesini seç.
- Kaydet’e tıklayıp dosya adını ver.



4) Çevrimiçi dönüştürücüler (hızlı ve kolay)
- “text to pdf” veya “doc to pdf” hizmeti veren güvenilir bir site seç (ör. smallpdf, ilovepdf).
- Metni bir Word/Docs dosyası olarak kaydet ve siteye yükle, sonra PDF olarak indir.
- Gizli/kişisel bilgilerin varsa çevrimiçi site kullanmamaya dikkat et.



5) Mobil (iOS / Android)
- iOS: Metni Notes veya Pages’e yapıştır, Paylaş > PDF Oluştur seçeneği varsa kullan; ya da Yazdır > PDF’ye dönüştür yap.
- Android: Google Dokümanlar uygulamasında aç > Menü > Paylaş ve dışa aktar > PDF seç.

Ek düzenleme ipuçları
- Başlıkları kalın yap, tarihleri öne çıkar.
- Sayfa numarası eklemek istersen Word/Docs’ta Ekle > Sayfa Numarası’yı kullan.
- Görsel eklemek istersen (örneğin bir harita veya fotoğraf) metne uygun şekilde bir resim ekle.

Sonuç: Hangi yöntemi istersen adım adım daha ayrıntılı yazabilirim (örneğin Word’de tam menü adımları veya Google Docs ekran görüntü adımları). Ancak doğrudan dosya gönderemediğim için bu adımları uygulaman gerekecek.