II. Mahmut (1808–1839) döneminde yapılan başlıca çalışmalar ve yenilikler hakkında kısa, anlaşılır bir özet:
Kimdi ve amacı neydi?
- II. Mahmut, Osmanlı Devleti’ni güçlendirmek ve batılılaşma yönünde devlet kurumlarını modernize etmek isteyen bir padişahtı. Temel hedefi merkezi otoriteyi arttırmak ve ordunun ile devlet yönetiminin yapısını yenilemekti.
Başlıca çalışmalar
1) Yeni ordu kurulması ve Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması
- 1826’da Yeniçeri Ocağı “Vaka-i Hayriye” ile kaldırıldı. Bunun ardından Avrupa tarzında yeni bir ordu (Asakir-i Mansure-i Muhammediye) kuruldu ve modern askeri eğitim verilmeye başlandı.
Örnek:
Örneğin Yeniçeriler dağıtıldıktan sonra devlet, disiplinli subay ve asker eğitimi veren okullar açtı; böylece ordunun yapısı profesyonelleşti.
İpucu:
Vaka-i Hayriye = 1826, II. Mahmut’un en bilinen dönüm noktası olarak akılda tutulabilir.
2) Merkezi idarenin güçlendirilmesi ve yeni teşkilat
- Geleneksel saray-bürokrasi yapısına ek olarak modern bakanlık benzeri kurumlar kuruldu; vergi toplama ve devlet işleyişi daha merkezi hale getirilmeye çalışıldı.
Yaygın Hata:
Çok kişi “Nizam-ı Cedid”i II. Mahmut’un icadı sanır; aslında Nizam-ı Cedid Selim III’e aittir. II. Mahmut ise sonraki reformları uyguladı ve Yeniçerileri kaldırdı.
3) Eğitim ve kültürel yenilikler
- Askeri ve tıbbi eğitime önem verildi; Avrupa’dan öğretmenler ve uzmanlar getirildi, tercüme faaliyetleriyle Batı eserleri çevrildi.
Örnek:
Askerî ve tıbbi okullar açılarak hem modern eğitim verildi hem de yurt dışına gönderilecek öğrenci hazırlığı yapıldı.
4) Kamu hizmetleri ve dış ilişkilerde düzenlemeler
- Posta, elçilikler ve dış ilişkilerde daha düzenli işleyiş sağlanmaya çalışıldı; diplomasi ve dış temsilcilik faaliyetleri geliştirildi.
- İmparatorluğun batı etkilerine daha açık hale gelmesi, Avrupa devletleriyle daha doğrudan ilişkiler kurulması sağlandı.
5) Sosyal ve idari sonuçlar; sınırlılıklar
- Reformlara rağmen II. Mahmut dönemi savaşlarla (Yunan İsyanı, Rus Savaşları vb.) geçti; bu yüzden bazı toprak kayıpları oldu ve ekonomik zorluklar yaşandı. Reformlar kalıcı sonuçlar bıraktı ama tam başarı için zaman ve mali güç yetmedi.
İpucu:
II. Mahmut’un çalışmaları, sonraki “Tanzimat” dönemi reformlarına zemin hazırladı — yani onun yaptıkları tek başına her sorunu çözmedi ama dönüşümün başlangıcı oldu.
Kısa özet: II. Mahmut, Osmanlı’yı daha merkezi, askerî ve idari açıdan modern bir yapıya sokmaya çalıştı; Yeniçerilerin kaldırılması ve yeni ordu, modern bakanlıklar, eğitim ve diplomasi alanındaki adımlar en belirgin icraatlarıdır. Ancak savaşlar ve ekonomik sorunlar bazı hedeflerin tam olarak gerçekleşmesini engelledi.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- II. Mahmut’un reformları Tanzimat döneminin başlamasında nasıl bir rol oynadı?
- Yeni ordunun kurulması ve Yeniçerilerin kaldırılması halka ve yöneticilere hangi kısa vadeli ve uzun vadeli etkileri yaptı?