Hap Bilgi Oturumu

Merhaba, bana Türkçe ile ilgili ne sormak istersin?

Tamam — fiilleri (Türkçede “eylemler”) anlaşılır şekilde anlatayım. Basitten başlayıp örneklerle ilerleyeceğim.

1) Fiil nedir?
- Fiil, bir işi, oluşu veya durumu anlatan kelimedir. Cümlede genellikle yüklem olur: “Koşuyorum.”, “Mutluydu.” gibi.


2) Fiilin bölümleri: kök, mastar, gövde, ekler
- Kök: fiilin en küçük anlamsal parçası (git-, yap-, oku-).
- Mastar eki: -mak / -mek (sözlük hâli): gitmek, yapmak, okumak.
- Gövde: mastardan sonra gelen değişikliklerle oluşan kısım (ör. “gel-iyor”da gel- gövde/kök).
- Çekim ekleri: kip, zaman ve kişi ekleri: geldim, geleceksiniz, okuyoruz.



3) Fiilin türleri
- Edilgen/etken değil; daha çok:
- Geçişli (transitif): nesne alır. Ör: “Kitabı okudum.” (okumak + nesne)
- Geçişsiz (intransitif): nesne almaz. Ör: “Uyudum.” (uyumak)
- Durum fiilleri (oluş/hal): “sevinmek, üzülmek”
- Hareket fiilleri: “koşmak, yürümek”



4) Zamanlar ve kipler (temel olanlar)
- Geniş zaman: “yaparım” / alışkanlık, genel doğrular: “Her sabah koşarım.”
- Şimdiki zaman: “yapıyorum” / şimdi devam eden eylem.
- Geçmiş zaman: “yaptım” (di’li geçmiş) / tamamlanmış geçmiş.
- Gelecek zaman: “yapacağım” / yapılacak eylem.
- Şart kipi: “yaparsam” / koşula bağlı.
- Emir kipi: “yap!” / direkt komut.
- Gereklilik: “yapmalıyım” / zorunluluk.
- Dilek/istek: “yapayım” / “yapsam” gibi.



5) Olumlu, olumsuz ve soru yapma
- Olumsuz: fiile -ma/-me eklenir: yap‑ma‑k → yapmamak → “yapmadım”.
- Soru: soru eki “mi/ mı/ mu/ mü” ayrı yazılır ve ekler cümlede ayrı kelime olarak durur: “Geldin mi?”


6) Fiil çekimi (kişileştirme)
- Kişi ekleri: -ım/-im/-um/-üm, -sın/-sin, ... gibi. Örnek "okumak" fiili:
- Ben okudum
- Sen okudun
- O okudu
- Biz okuduk
- Siz okudunuz
- Onlar okudular/okudular (genel kullanım: okudular)



7) Bazı özel kurallar / sık karşılaşılan durumlar
- Ünlü uyumu ve ekler: eklerde ünlü uyumuna dikkat et (‑mak/‑mek, -da/-de gibi).
- Ara ses (y, n, ş): bazı çekimlerde iki ünlü birleşirse araya “y” harfi gelir: “gel + iyor → geliyor” değil, burada gerekmez ama “oku + yorum → okuyor-um” örneklerinde buffer harfleri duyulur.
- Sessiz harf değişimleri: bazı köklerde ünsüz sertleşmesi/sertleşme veya yumuşama olabilir (git → gitti, yap → yaptı).



8) Fiilimsiler (fiilin isimleştirilmiş halleri)
- İsim-fiil (‑mak/‑me): “Yüzmek eğlencelidir.” (fiil isim olur)
- Sıfat-fiil (‑an, -en, -ecek, -miş): “Okuyan öğrenci” (özellik bildirir)
- Zarf-fiil (‑ken, -ınca, -meden): “Eve gelince arayacağım.” (zaman/koşul bildirir)




9) Hemen uygulanabilir adımlar — fiili cümlede nasıl bulursun?
- Cümlede “ne yapıyor/ ne oldu/ ne yapacak?” diye sor. Cevap fiildir.
- Fiilin mastar hâlini bulmak için "-mek/-mak" ekini ekle. Ör: “Koşuyorum” → koşmak.



Sonuç: Fiiller cümlenin hareketini/sürecini anlatır; zaman, kip ve kişi ekleriyle değişir; ayrıca isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil biçimlerine dönüşerek cümlede farklı görevler üstlenir.

Daha fazla örnek veya çekim alıştırması istersen hangi seviyede olduğunu (ilkokul, ortaokul, lise) söyle, ona göre kısa alıştırmalar hazırlayayım.

Tamam — “oluş fiilleri”i ve diğer fiil türlerini anlaşılır şekilde açıklayayım. Basit örneklerle ayıracağım ki farkı kolayca görebilesin.

1) Oluş fiilleri nedir?
- Oluş fiilleri, bir şeyin varlık kazanmasını, değişmesini ya da ortaya çıkmasını anlatır. Genellikle ani veya kademeli bir değişme bildirirler. Çoğu zaman nesne almazlar (geçişsizdir).



2) Hareket fiilleri
- Hareket fiilleri bir yerden başka bir yere gitme, yönelme, yer değiştirme bildirir: gitmek, koşmak, yürümek, atlamak.


3) Durum fiilleri (hal-fiilleri / stative verbs)
- Bir nesnenin ya da kişinin belli bir durumda olduğunu, sahiplik, duygu, algı gibi süreklilik gösteren hâllerini anlatır: oturmak (süreklilik), durmak, beklemek, sevmek (duygu).



4) Eylem (iş) fiilleri / etkinlik fiilleri
- Bilinçli, kasıtlı yapılan hareketleri anlatırlar: yazmak, yapmak, okumak, çizmek. Genellikle geçişli olabilirler (nesne alırlar).


5) Geçişli (transitif) vs geçişsiz (intransitif)
- Geçişli: doğrudan nesne alır: “Kitabı okudum.” (okumak + kitap)
- Geçişsiz: nesne almaz: “Ağladım.” (nesne yok)


6) Oluş fiilleri ile durum/hareket fiilleri arasındaki fark nasıl anlaşılır?
- Sorular: “Ne oldu?” → oluş fiili; “Ne yaptı?” → eylem/hareket; “Nerede/ Nasıl bulundu?” → durum fiili.


7) Bazı karışıklıklar ve ipuçları
- Bazı fiiller hem oluş hem de etken eylem anlamı taşıyabilir; bağlama bak:
- “Kapı açıldı.” (oluş/edilgen: kendi kendine açıldı veya biri açtı — bağlama göre)
- “Ali kapıyı açtı.” (etken eylem)


8) Kısa alıştırma (kendin dene)
- Aşağıdaki cümlelerde fiilin türünü yaz: oluş / hareket / durum / eylem
1. “Ağaç büyüdü.”
2. “Kuş uçtu.”
3. “Kapı kapalı kaldı.”
4. “Öğretmen derse başladı.”
(Cevap: 1-oluş, 2-hareket, 3-durum, 4-eylem/başlama — oluşa yakın bir eylem)

Sonuç: Oluş fiilleri değişme veya ortaya çıkma bildirir; hareket fiilleri yer değiştirmeyi; durum fiilleri süreklilik hâlini; eylem fiilleri ise kasıtlı işleri anlatır. Cümlede hangi soruyu sorduğuna dikkat ederek türü kolayca bulabilirsin.

Daha fazla örnek veya seviye uygun alıştırma istersen söyle (ilkokul/ortaokul/lise).

“Tung Tung Sahur” ifadesini tek başına ilk bakışta birçok şekilde yorumlayabiliriz; nereden duyduğuna bağlı olarak anlamı değişebilir. Kesin bir kaynak belirtmediğin için olası iki açıklamayı kısaca vereyim — sen hangi durumu kastettiğini söylersen daha net açıklayayım.

1) Davul sesi olarak onomatope (ses taklidi) anlamı:
- “Tung tung” genellikle davul ya da vurmalı çalgı sesini taklit eden bir ifadedir. “Sahur” ise Ramazan ayında imsak vaktinden önce yenen gece yemeği (oruç öncesi yemek) demek. Bir arada “Tung Tung Sahur” ifadesi, sahur vaktinde çalınan davulun sesini betimliyor olabilir — yani sahur için dolaşan davulcuları, onların vurduğu ritmi anlatan bir söz.


2) Şarkı, eğlence veya viral içerik olabilir:
- Bazı ülkelerde (özellikle Endonezya gibi Müslüman nüfuslu yerlerde) sahur ritüelleriyle ilgili şarkılar, tekerlemeler veya sosyal medya videoları popüler olur. Eğer “Tung Tung Sahur” bir şarkı ya da video başlığıysa, muhtemelen sahurla ilgili neşeli bir melodi veya davul ritmini anlatan içeriktir. Nerede gördüğünü söylersen birlikte bakar, şarkı sözlerini veya anlamını açıklayabilirim.




Eğer kastettiğin özel bir şarkı, video veya gelenek varsa bana nerede duydun veya birkaç sözünü yaz; ona göre daha ayrıntılı ve örnekli açıklama yaparım.