Aşağıda 19 Mayıs 1919 ile 23 Nisan 1920 arasındaki Milli Mücadele hazırlık döneminin başlıca gelişmeleri kronolojik sırayla, kısa açıklamalarıyla verilmiştir. Anlaşılması kolay olsun diye önemli noktaları ve bazı ipuçlarını da ekledim.
- 19 Mayıs 1919 — Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı
Mustafa Kemal, Anadolu’ya geçerek milli hareketin fiilen başlangıcını yaptı. Bu tarih genelde kurtuluş mücadelesinin başlangıcı olarak kabul edilir.
Örnek:
Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı, yerel kongrelerin ve ulusal örgütlenmenin ilk kıvılcımıdır.
- Mayıs–Haziran 1919 — Havza, Amasya yolculuğu ve görüşmeler
Mustafa Kemal, Samsun’dan sonra Havza, Amasya gibi yerlerde görüşmeler yaptı; ülkenin durumu ve halkın tepkileri değerlendirildi.
- 22 Haziran 1919 — Amasya Genelgesi (Amasya Proclamation)
“Ulusun bağımsızlığını yine ulusun azim ve kararı kurtaracaktır” denilerek, milletin egemenliğinin sağlanması, ülke bütünlüğü ve bir ulusal kongre çağrısı yapıldı. Amasya Genelgesi, milli hareketin siyasi programını ve hedefini netleştirdi.
İpucu:
Amasya Genelgesi’ni “millet egemenliği ve ulusal kongre çağrısı” olarak akılda tutmak faydalıdır.
- 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919 — Erzurum Kongresi
Doğu illerinin temsilcileri toplandı. Misak-ı Milli’nin öncü ilkeleri (toprak bütünlüğü, halkın iradesi vb.) burada güçlü biçimde savunuldu; manda ve himaye reddedildi.
- 4 – 11 Eylül 1919 — Sivas Kongresi
Tüm Anadolu- Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri temsilcileri toplandı. Milli irade bir kez daha vurgulandı; kongre sonucunda “Heyet-i Temsiliye” (Temsilciler Kurulu) oluşturuldu ve Mustafa Kemal bu kurulun başkanlığına getirildi. Bu kurul, milli mücadelenin merkezi yönetimi gibi çalışmaya başladı.
Örnek:
Sivas’ta alınan kararlar, farklı bölge cemiyetlerini tek bir ulusal örgüt altında birleştirdi.
- Sonbahar–Kış 1919 — Temsilciler Kurulu’nun çalışmaları ve yerel kongrelerin düzenlenmesi
Temsilciler Kurulu, milli mücadeleyi yönlendirmek için Anadolu’da düzenlemeler yaptı; konsolidasyon ve örgütlenme sürdü.
- 28 Ocak 1920 — Misak-ı Milli’nin (Ulusal Yemin) kabulü (Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde)
Osmanlı Meclisi Mebusanı’nda millî sınırlar, tam bağımsızlık ve ulusal egemenlik esaslarını içeren Misak-ı Milli kabul edildi. Bu belge, milli amaçların resmi ifadesi oldu.
- 16 Mart 1920 — İstanbul’un işgali (İtilaf Devletleri tarafından)
İtilaf devletleri İstanbul’u işgal etti; Meclis üzerindeki baskılar arttı, bazı milletvekilleri tutuklandı veya sürgüne gönderildi. Bu işgal, milli harekete Ankara merkezli fiili bir meclis kurma gereğini hızlandırdı.
Yaygın Hata:
Çok sık yapılan bir hata, Misak-ı Milli’yi TBMM’nin kabul ettiğini sanmaktır. Oysa Misak-ı Milli, 28 Ocak 1920’de İstanbul’daki son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilmiştir.
- 23 Nisan 1920 — Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) açılışı — Ankara
Milli Mücadele’nin meşru ve bağımsız temsil organı olarak TBMM açıldı. Bu tarihi adım, milli egemenliğin merkezi otoritesini oluşturdu ve savaş örgütlenmesini, diplomatik girişimleri TBMM yönetecektir.
İpucu:
Olayların sırasını akılda tutmak için kısa bir sıralama kullan: “Samsun → Amasya → Erzurum → Sivas → Misak-ı Milli → İstanbul’un işgali → TBMM.”
Özet olarak: 19 Mayıs 1919’la başlayan süreçte Mustafa Kemal’in önderliğinde Anadolu’da örgütlenme, Amasya, Erzurum ve Sivas gibi kongrelerle ulusal program belirlenmiş; Misak-ı Milli ile hedefler netleşmiş; İstanbul’un işgali TBMM’nin açılmasını zorunlu kılmış; 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla milli irade resmen tevdi edilmiştir.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Amasya, Erzurum ve Sivas kongrelerinin kararları arasındaki farklar nelerdir?
- Misak-ı Milli’nin kabulü ile TBMM’nin açılması arasındaki neden-sonuç ilişkisi nedir?