Güzel soru — maya hücre sayısını bulmak laboratuvarda sık yapılan ve öğrenmesi faydalı bir işlemdir. Sana en yaygın yöntemleri, adım adım nasıl hesaplandıklarını ve örneklerle açıklayayım. Basit ve güvenli seviyede kalsın: hemocytometer (sayma kamerası), plak sayımı (CFU), optik yoğunluk (spektral/OD) ve kısaca flow cytometry.
1) Hemocytometer (Neubauer sayma kamerası) — mikroskop altında doğrudan sayma
- Nasıl çalışır: Maya süspansiyonundan bir damla sayma kamerasına konur, belirli bir ızgara bölgesi altında hücreler sayılır. Kameranın her büyük karesi belli bir hacmi temsil eder (Neubauer için büyük kare hacmi = 0.1 mm3 = 10^-4 mL).
- Hesaplama:
1. Birkaç (ör. 4 veya 5) belirli karede hücreleri say. Ortalama sayıyı bul.
2. Toplam hücre/ml = Ortalama hücre/sq × seyrelme faktörü × 10^4.
3. Eğer örneği trypan blue ile 1:1 karıştırdıysan, bu ekstra bir 2× seyrelmedir — toplam seyrelme faktörüne ekle.
Örnek:
Örnek: 5 kareyi saydın ve ortalama 150 hücre/sq buldun. Örneği 1:10 seyreltmişsin ve trypan blue ile 1:1 karışmışsa toplam seyrelme = 10 × 2 = 20. Hücre/ml = 150 × 20 × 10^4 = 150 × 200000 = 30,000,000 hücre/mL (3 × 10^7).
İpucu:
Trypan blue gibi yaşlı/ölü hücre boyalarıyla canlı/ölü ayrımı yapabilirsin: canlı hücre boyayı tutmaz, ölü hücre boyanır.
Yaygın Hata:
Hatalar genelde yanlış seyrelme uygulamasından veya yanlış kare hacmi hesabından gelir. Seyrelme faktörünü ve kullanılan kare tipini her zaman kontrol et.
2) Plak sayımı (Colony Forming Units — CFU) — canlı üreyebilen hücreleri sayma
- Nasıl çalışır: Seri seyreltilmiş maya süspansiyonundan belirli hacimde besiyerine ekilir/serpilir. Büyüyen koloniler sayılır; her koloni genelde bir canlı ünite (veya birkaç bağlı hücre) kökenlidir.
- Hesaplama: CFU/mL = (koloni sayısı) × (1 / verilen plaka hacmi in mL) × (1 / seyrelme oranının plaka üzerindeki kısmı).
Sade form: CFU/mL = kolonilerin sayısı × seyrelme faktörü (ör. 10^5).
Örnek:
Örnek: 10^-5 seyreltiyle eklediğin plakadan 45 koloni saydın. CFU/mL = 45 × 10^5 = 4.5 × 10^6 CFU/mL.
İpucu:
İdeal olarak 30–300 koloni olan plakayı kullan; çok az veya çok fazla koloni güvenilir değildir.
Yaygın Hata:
Seri seyreltilerde yanlış pipetleme veya karıştırmama sık yapılan hatalardır; her adımda dikkatli pipetle ve iyice karıştır.
3) Optik yoğunluk (OD600) — spektrofotometre ile hızlı tahmin
- Nasıl çalışır: Kültürün ışığı ne kadar sönükleştirdiğine göre hücre yoğunluğu hakkında bilgi verir. Ölçüm genelde 600 nm’de (OD600) alınır.
- Dikkat: Bu yöntem doğrudan hücre sayısına çevirmez; bir kalibrasyon eğrisi (aynı maya türü ve koşullar için OD vs gerçek hücre sayısı) gerekir.
Örnek:
Örnek: Laboratuvarında yaptığın kalibrasyonla OD600 = 1.0 → 3 × 10^7 hücre/mL olarak bulunduysa, ölçtüğün OD600 = 0.5 ise hücre sayısı yaklaşık 1.5 × 10^7 hücre/mL olur.
İpucu:
Spektrofotometre doğrusal aralığı dışında (çok yüksek OD) güvenilir sonuç vermez; gerektiğinde örneği seyrelt ve sonucu seyrelme faktörü ile düzelt.
4) Flow cytometry — hızlı ve ayrıntılı (daha ileri)
- Çok sayıda hücreyi tek tek analiz eder; canlı/ölü ayrımı ve büyüklük gibi ek bilgiler verir. Okul laboratuvarlarında genelde kullanılmaz, büyük tesislerde vardır.
Güvenlik ve pratik notlar
- Maya genelde güvenli bir model organizmadır ama yine de eldiven, göz koruması ve temiz çalışma önemli.
- Steril teknikle çalış, çözeltileri etiketle ve atıkları uygun şekilde bertaraf et.
İpucu:
Ölçüm yapmadan önce hangi yöntemin amacına uygun olduğunu düşün: hızlı tahmin için OD, canlı hücre sayısı için CFU, ayrıntılı canlı-ölü ayrımı için hemocytometer + boya veya flow cytometry.
Özet (kısa)
- Hemocytometer: doğrudan sayma, hesaplama = ort. hücre/sq × seyrelme × 10^4.
- Plak (CFU): canlı üreyebilen hücre sayısı; koloniler × seyrelme.
- OD600: hızlı ama kalibrasyon gerektirir.
- Her yöntemin avantajları ve sınırlamaları var; amaç hangisiyse ona göre seç.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Hemocytometer ile canlı ve ölü hücreleri nasıl ayırt ederim?
- Bir kültürü doğru şekilde seyreltip plak sayımı için nasıl hazırlamalıyım?