Hap Bilgi Oturumu

22:57:57

AI Öğretmen

Merhaba, bana Türkçe ile ilgili ne sormak istersin?

22:57:58

Öğrenci

basit türemiş birleşik fiiil nedirkısaca tanımla

22:58:21

AI Öğretmen

Kısaca ve sade şekilde:

- Basit fiil: Kökeninde herhangi bir yapım eki (yeni kelime yapan ek) olmayan fiildir; sadece kök veya gövde + çekim eki alır. Örnekler: "gel", "yazdı", "okuyor".

Örnek:
gel (kök), yazdı (yaz + -dı çekim eki)

- Türemiş fiil: Fiil köküne veya isim köküne yapım eki eklenerek oluşturulmuş fiildir; bu ekler fiilin anlamını değiştirir veya yeni fiil yapar. Örnekler: "güzelleşmek" (güzel + -leş + -mek), "korkutmak" (korku/kork + -t mak).

Örnek:
güzelleşmek: "güzel" + "-leş" → "güzelleş-"

- Birleşik fiil: İki sözcüğün (çoğunlukla isim + yardımcı fiil veya zarf/fiil + yardımcı fiil) bir araya gelerek tek bir eylem anlamı oluşturduğu yapıdır. Sık görülen yardımcı fiiller: etmek, yapmak, olmak, kılmak, bulunmak. Örnekler: "yardım etmek", "söz vermek", "ihmal etmek".

Örnek:
yardım etmek = "yardım" (isim) + "etmek" (yardımcı fiil)

İpucu:
Bir fiilin türemiş olup olmadığını anlamak için yapım eklerine (ör. -leş, -siz, -lAş, -t, -ar) bak; birleşik fiillerde ise genellikle “etmek/yapmak/olmak” gibi yardımcı fiil görürsün.

Yaygın Hata:
"Temizlemek" gibi sözcükleri birleşik fiil sanmak yaygındır; o kelime aslında türemiş fiildir (temiz + -le-). Çekim eki olması bir fiili "basit" olmaktan çıkarmaz — önemli olan yapım eki alıp almadığıdır.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
Basit, türemiş ve birleşik fiilleri cümlede nasıl kolayca ayırt edebilirim?
"temizlemek" hangi tür fiildir ve neden?

23:14:40

Öğrenci

ek fiil nedir kısaca anlatıp örnek verir misin

23:15:00

AI Öğretmen

Ek fiil (kopula) kısaca: İsim veya sıfat soylu sözcüklere gelip onları yüklem yapan, zaman veya kip bildiren çekim öğesidir. Yani bir ismi/sıfatı cümlede fiil gibi zaman/kipa bağlamak için kullanılan eklere/biçimlere denir. Genellikle -(y)dı, -(y)miş, -(y)di r, -(y)acak gibi eklerle görünür; olumlu hâlde bazen gizli (sıfır) olur.

Örnek:
Örnekler:
- "O öğrenci." (şimdiki zaman için ek fiil gizli)
- "O öğrenciydi." (geçmiş zaman ek fiili: -ydi)
- "Hava güzeldi." (sıfat + ek fiil: -di)
- "O doktormuş." (rivayet geçmiş: -muş)

İpucu:
İsim/sıfat + zaman/kip anlamı varsa büyük olasılıkla orada ek fiil vardır; eğer yüklem bir eylemse (yemek yedi, koşuyor) ek fiil değil, normal fiil çekimidir.

Yaygın Hata:
Ek fiili bağımsız bir yardımcı fiil sanmak yaygındır. Örneğin "temizdi" sözcüğündeki "-di" ek fiildir, ayrı bir yardımcı fiil yoktur. Ayrıca "olmak" fiili ile karıştırılabilir; "olmak" yardımcı fiil olarak kullanılabilir ama ek fiil çoğunlukla yapışık çekim ekleri şeklindedir.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
Bir cümlede ek fiili nasıl hızlıca bulurum?
Ek fiil ile yardımcı fiil (ör. "etmek", "olmak") arasındaki fark nedir?

23:17:53

Öğrenci

ek fiil nedir kısaca tanımlayıp örnek verir misin

23:18:08

AI Öğretmen

Ek fiil (kopula) kısaca: İsim veya sıfat soylu sözcüklere gelip onları yüklem yapan, zaman veya kip bildiren bağlı çekim ekidir. Yani isim/sıfat + ek fiil → cümlede zaman/kip belirtilmiş yüklem olur. Çoğu zaman görünmez (genel/şimdiki zaman), ama geçmiş için -(y)dı/-di/-du/-dü, rivayet için -miş, geniş zaman/varsayım için -dir şeklinde ortaya çıkar.

Örnek:

- "O doktor." (ek fiil gizli: şimdiki/var oluş anlamı)
- "O doktordu." (geçmiş: -du)
- "O doktormuş." (rivayet: -muş)
- "Hava sıcakmış." (rivayet: -mış)

İpucu:
İsim veya sıfatla birlikte zaman/kip ifadesi varsa büyük olasılıkla ek fiil vardır; eylem bildiriyorsa (koştu, yazıyor) ek fiil değil normal fiildir.

Yaygın Hata:
Ek fiili bağımsız bir yardımcı fiil sanmak yaygındır. Örneğin "Öğrenciydi" cümlesinde ayrı bir "idi" kelimesi yok; "-ydi" eki ek fiildir. Ayrıca "olmak" fiiliyle karıştırmayın: "öğrenci olacak" ifadesindeki "olacak" gerçek bir yardımcı fiildir, ek fiil değil.

🤔 İlgili Sorular:

Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
Bir cümlede ek fiili hızlıca nasıl tespit ederim?
"O mutlu" ve "O mutluydu" cümlelerindeki fark nedir?

Oturum Bilgileri

💬 Sohbet