Kısa ve anlamlı özet — İş, Oluş ve Kılış fiilleri
1) İş fiilleri
- Anlam: Birinin yaptığı, bir şeyi etkileyen eylemleri gösterir. Genelde nesne alır (kim? ne? sorusuna cevap verir).
- Örnekler: yazmak, kesmek, yemek, öğretmek, sevmek.
Örnek:
Ali kitabı okudu. (okumak — iş fiili; kitabı = nesne)
İpucu:
Bir fiil doğrudan “neyi/ kimi?” sorusuna cevap veriyorsa yüksek olasılıkla iş fiilidir.
2) Oluş fiilleri
- Anlam: Bir şeyin kendi kendine olması, değişmesi veya meydana gelmesi; genelde dıştan yapılmaz, nesne almaz.
- Örnekler: doğmak, ölmek, büyümek, erimek, açılmak, donmak.
Örnek:
Kar eridi. (erimek — oluş fiili; dışarıdan bir nesne etkisi yok)
Yaygın Hata:
“Yakmak” ve “yanmak” karıştırılır. “Yakmak” iş fiilidir (birinin bir şeyi yakması), “yanmak” oluş fiilidir (kendiliğinden veya nesne ateşlenmiş durumda olmak).
3) Kılış (durum) fiilleri
- Anlam: Bir şeyin devam eden hali, konumu veya durumu; çoğunlukla değişme değil “olma” durumunu ifade eder. Genelde nesne almaz.
- Örnekler: oturmak, durmak, kalmak, uyumak, bulunmak.
Örnek:
Kitap masada duruyor. (durmak — kılış fiili; kitap bir durumda)
İpucu:
Kılış fiillerinde eylem daha “sabit/ayakta duran” bir durum gibidir; oluş fiilleri ise “değişim/olma” vurgular.
Kısa ayırt etme yöntemi:
- Nesne alıyorsa ve yapan bir etken varsa → iş fiili.
- Değişim, meydana gelme varsa → oluş fiili.
- Süren bir durum/konum bildiren eylemse → kılış fiili.
Yaygın Hata:
Bazı fiiller bağlama göre farklı türde görünebilir. Örneğin “yaşamak” hem durum (kılış) hem bazen süreç (oluş) gibi algılanabilir; bağlama bakmak önemlidir.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Fiilin türünü cümlede hızlıca nasıl test edebilirim?
- Bazı fiillerin hem oluş hem kılış ya da iş fiili gibi görünmesinin sebebi ne?