Kütle, bir cismin içinde bulunan madde miktarının ölçüsüdür. Aynı zamanda cismin hareketine karşı gösterdiği **eylemsizlik** (hareket halinde kalma ya da durma hâline direnme) özelliğini de ifade eder. Kısaca: ne kadar “madde” varsa o kadar kütle vardır.
Önemli noktalar:
- Birimi: Uluslararası Birim Sistemi'nde kilogram (kg). Küçük cisimler için gram (g) kullanılır (1 kg = 1000 g).
- Kütle bir skaler büyüklüktür (yönü yoktur), sadece bir sayıyla ifade edilir.
- Kütle sabittir: Cismin bulunduğu yere (Dünya, Ay, uzay) göre değişmez. Ancak ağırlık değişir çünkü ağırlık yerçekimi kuvvetine bağlıdır.
- Ağırlık, kütle ile yerçekimi ivmesinin çarpımıdır: Ağırlık W = m · g. Dünyada g ≈ 9,8 N/kg (veya m/s²) alınır. Bu yüzden ağırlık Newton (N) ile ölçülür.
Örnek:
Örnek: 2 kg kütlesindeki bir taş Dünya'da yaklaşık 2 · 9,8 = 19,6 N ağırlığındadır. Aynı taş Ay’da daha hafif hissedilir çünkü Ay’ın yerçekimi daha küçüktür; ama taşın kütlesi hâlâ 2 kg'dır.
Kütleyi nasıl ölçeriz:
- Terazi (denge terazisi): Kütleyi doğrudan karşı tartarak ölçer, yerçekiminden bağımsız doğru bir ölçü sağlar.
- Yaylı kantar (yaylı teraziler): Aslında ağırlığı ölçer; g değerine bağlı olduğu için farklı gezegenlerde farklı okumalar verir. Cihazın gösterdiğini kütleymiş gibi yorumlarken dikkat gerekir.
İpucu:
Kütle ile ağırlığı karıştırmamak için şu cümleyi aklında tut: "Kütle, cismin sahip olduğu madde miktarı; ağırlık ise o kütlenin yerçekimi tarafından çekilme kuvvetidir."
Yaygın Hata:
Öğrencilerin sık yaptığı hata: Bir cismin daha hafif olduğunu söyleyince kastedilenin kütle değil çoğunlukla ağırlık olmasıdır. Ayrıca yaylı kantardan okunan değeri doğrudan kütle sanmak (özellikle farklı yerçekimi koşullarında) yanlıştır.
Kütlenin günlük hayattaki ve bilimdeki kullanımı:
- Mutfakta malzeme ölçmek, taşıma planlaması, araç tasarımı, fizik problemlerinde kuvvet-hareket hesapları gibi birçok alanda kütle bilgi olarak gereklidir.
- Newton’un ikinci kanunu F = m · a formülünde m cismin kütlesidir; bir cismi aynı ivmeye getirmek için gereken kuvvet kütleyle doğru orantılıdır.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Kütle ile ağırlık arasındaki farkı nasıl ölçeriz?
- Kütleyi ölçmek için hangi aletler kullanılır ve nasıl çalışır?