Hap Bilgi Oturumu

Mescid-i Nebevi, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in (s.a.v.) Medine’de inşa ettiği ve sonrasında genişletilen önemli bir camidir. Farklı dillerde ve farklı dönemlerde çeşitli isimlerle anılmıştır. En yaygın diğer adları şunlardır:

- Arapça ve Türkçe formları:
- Al-Masjid an-Nabawi / El-Mescidü'n-Nebevî (المسجد النبوي) — “Peygamberin Mescidi”
- Al-Masjid an-Nabawi ash-Sharif / El-Mescidü'n-Nebevî eş-Şerif (المسجد النبوي الشريف) — “Şerif/Peygamber Mescidi” (saygı ifadesiyle)
- Al-Masjid al-Rasul / Masjid Rasulullah (المسجد الرسول / مسجد رسول الله) — “Resulullah’ın Mescidi” veya “Peygamberin Mescidi”
- Türkçede yaygın ifadeler:
- Mescid-i Nebevi
- Mescid-i Nebevî-i Şerîf (saygı ifadesiyle)
- Peygamber Efendimizin Mescidi
- Medine Mescidi (kısaca, bulunduğu şehre atıfla)



Neden farklı adlar var? Bazı adlar dil farkından gelir (Arapça-Türkçe), bazıları ise saygı veya tarihî kullanımla oluşur (ör. “eş-Şerif” eklenmesi). Hepsi aynı yeri, yani Medine’deki Peygamberimizin yaptırdığı büyük camisiyi ifade eder.

Hac ibadetinin zamanı İslam takvimine (Hicri takvim) göre belirlenir. Hac yıllık bir ibadettir ve Zilhicce (Dhu’l-Hijjah) ayının belli günlerinde yapılır. Genel sıra ve önemli günler şöyle:

- 8 Zilhicce — “Tarwiyah Günü”: Hacı adayları ihrama girer (gerekli olanlar), Mekke’den Mina’ya gidip çadır kurarlar ve hazırlık yaparlar.
- 9 Zilhicce — “Arafat Günü” (Günü Arafah): Haccın en önemli günü. Öğleden başlayarak güneş batana kadar Arafat’ta bulunmak (vakf/vefa) gerekir; bu olmadan Hac geçerli sayılmaz.
- 9 Zilhicce gecesi — Muzdelife: Arafat’tan sonra geceyi Muzdelife’de geçirip küçük taşlar toplarsın.
- 10 Zilhicce — Kurban Bayramı’nın ilk günü: Cebel-i Rebat (Cemarat) taşlanır, kurban kesilir veya vekalet verilir, saçlar kısaltılır veya tıraş olunur; sonrasında Mekke’ye dönüp tavaf-ı ifada (Hac tavafı) ve Sa‘y (Safa ile Merve arası yürüme) yapılır.
- 11–12 Zilhicce — Teşrik günleri: Mina’da üç taşlama (cemaart taşları) işleri devam eder; bazıları 13 Zilhicce’ye kadar kalır. 12 Zilhicce’den sonra şartlar tamamlanmışsa kişi Mescid-i Haram’dan ayrılabilir; bazı durumlarda 13’üne kadar kalmak gerekebilir.







Özetle: Hac, Zilhicce ayının 8–12(–13) günlerinde yapılır; Arafat günü (9 Zilhicce) en önemli vakittir ve Hac’ın geçerliliği için bu günde Arafat’ta bulunmak gereklidir.

Kısa cevap: Hayır. Hac, imanın şartlarından biri değildir; Hac İslam’ın (ibadetlerin) beş şartından biridir.

Açıklama:
- İman (inanış) ile ilgili temel inanç maddelerine genelde “imanın esasları/şartları” ya da “imanın şartları” denir. Sünni anlayışta bunlar altı maddede toplanır: Allah’a inanmak, meleklere inanmak, kitaplara inanmak, peygamberlere inanmak, ahiret gününe inanmak ve kadere (Allah’ın takdirine) inanmak. Bunlar kalpte ve akıldadır — inanç konusudur.
- İslam’ın temel fiilî yükümlülüklerine ise “İslam’ın şartları” ya da “ibadetlerin rükünleri” denir. Bunlar beştir: Kelime-i şehadet, namaz, zekât, oruç (Ramazan), ve hac. Yani hac bu grubun içindedir: bir Müslüman için yerine getirilmesi gereken ibadetlerden biridir (şartları oluştuğunda farzdır).







Ek bilgi (kısa): Hac, yalnızca İslam, akıl ve erginlikte olan; yolculuk, sağlık ve maddi imkân bakımından “müsteit” (görebilecek durumda) olan kimseler için farzdır. Zamanı Zilhicce ayının 8–12(–13) günleridir.

Hz. Muhammed’in (s.a.v.) mezarı Medine’de, Mescid-i Nebevi’nin içindedir. Peygamberimizin kabrinin bulunduğu bölüm, Hz. Aişe’nin evinin bir kısmı üzerine inşa edilmiş olan ve “Ravza-i Mutahhara” (Peygamber’in mübarek mekânı) diye anılan yerdir. Bu bölümde Hz. Ebubekir (r.a.) ve Hz. Ömer (r.a.) de Peygamber Efendimiz’in yanında gömülüdür. Günümüzde bu mezarların üstü, Mescid-i Nebevi’nin içinde yer alan ve dışarıdan görülen meşhur Yeşil Kubbe ile işaretlenmiştir.

Kısa cevap: Hz. İbrahim (Abraham) İslamî geleneğe göre Kâbe’yi (Mekke’de) yeniden inşa eden peygamberdir; Hz. İsa (İsa Mesih) ise belirli bir ibadet mekânı inşa etmemiş, vaaz verdiği ve ibadet ettiği yerler (ör. sinagoglar, Kudüs’teki Tapınak, Vaftiz için Ürdün Nehri) önemli olmuştur.

Ayrıntı:
- Hz. İbrahim: İslamî kaynaklarda Allah’ın emriyle oğlu Hz. İsmail ile birlikte Mekke’de Kâbe’yi (Kâbe-i Muazzama) kurduğu/yenilediği anlatılır. Ayrıca Kitâbî (Yahudi-Hristiyan) kaynaklarda da İbrahim’in çeşitli yerlerde (Şechem, Bethel vb.) Allah’a yönelik kurban veya dua etmek için sunaklar (altarlar) yaptığı geçer. İslam geleneğinde Kâbe, bütün İslam dünyasının kıblesi olduğu için İbrahim’in yaptığı en önemli “mekan” budur.


- Hz. İsa: İncil’e göre İsa doğduğu yer Bethlehem (Beytüllahim), çocukluğunu geçirdiği yer Nazaret’tir. Kamuya çıkıp vaaz vermesi ve mucizeleri sırasında genellikle sinagoglarda ve açık alanlarda konuşmuş; ilk önemli kamu eylemlerinden biri Yuhanna tarafından Ürdün Nehri’nde vaftiz edilmesidir. İsa kendi döneminde yeni bir “kilise” binası inşa etmemiştir — kiliseler, onun öldüğünden ve göğe yükseldiğinden sonra takipçileri tarafından kurulmuştur. Ayrıca İncil’de İsa’nın Kudüs Tapınağı’nda öğrettiği ve Tapınak’ı temizlediği sahneler vardır; bu mekanlar onun faaliyetlerinin merkezi olmuştur.

Kısa cevap: Evet — şeytan taşlama (cemaret taşlama) ibadeti temel olarak sembolik bir uygulamadır. Ama aynı zamanda Hac’ın fiili bir rüknü/şartlarından biridir; yani yalnızca sembol olmakla kalmaz, yapılması gereken belirli bir ibadet hareketidir.

Açıklama:
- Köken: İslamî kaynaklara göre Hz. İbrahim, Allah’ın emrine itaat ederken şeytanın kendisini ve ailesini Allah’a isyan etmeye teşvik etmeye çalıştığını görür; o sırada şeytana taş atarak onu kovar. Hac ritüelinde bu olay anılır: Mina’daki üç cemarete (şeytanı simgeleyen üç hedefe) taş atılır.
- Sembolizm: Taş atma, kişinin nefsi, kötü düşünceleri ve şeytanî vesveseleri reddetmesini, Allah’a bağlılığını ve itaatini tazelmesini simgeler. Yani gerçek bir “şeytanı öldürme” amacı yoktur; amaç içsel bir kararlılığı dışa vurup kötülüğe direnmeyi göstermektir.
- Aynı zamanda hukuki bir ibadet: Hac ritüeli içinde belirli gün ve şartlarda yapılması farz (veya belirli hallerde vacip) sayılan bir fiildir. Yani sadece sembolik düşünülüp rastgele atlanamaz; yapmayanın Hac’ının eksik sayılmasına yol açabilir.







Kısa pratik not: Günümüzde Mina’daki cemare alanları kalabalık ve modern güvenlik düzenlemelerine göre düzenlendiği için taş atma düzeni, güvenlik ve sağlık kurallarına uyarak yapılır; hac örgütleri bu kuralları duyurur.