Milli Mücadelenin hazırlık dönemi (İtilaf Devletleri'nin Ateşkes sonrasından TBMM açılmasına kadar) yaklaşık 1918 sonu–1920 başlarını kapsar. Kısa ve anlaşılır bir şekilde ana aşamaları şöyle:
1) Ateşkes ve işgaller (30 Ekim 1918 sonrası)
- Mondros Mütarekesi ile Osmanlı I. Dünya Savaşı’ndan çekildi; İtilaf Devletleri ülke üzerinde denetim ve işgale başladı.
- En önemlisi İzmir’in 15 Mayıs 1919’da işgali, halkta güçlü tepki ve direniş hareketleri doğurdu.
Örnek:
Örnek: Mustafa Kemal’in 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışı, işgallere karşı örgütlenmenin fiili başlangıcıdır.
2) Yerel direniş ve Milli Cemiyetler
- İşgallere karşı Anadolu’nun çeşitli yerlerinde “Milli Müdafaa” cemiyetleri kuruldu (ör. Kocaeli, Trakya, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk).
- Batıda Kuva-yi Milliye adı verilen düzensiz yerel milis birlikleri ortaya çıktı; doğuda ise düzenli ordunun çekilmesi sonrası sınırları koruma çabaları sürdü.
3) Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) — temel politika bildirisi
- Mustafa Kemal’in önderliğinde yayımlanan Amasya Genelgesi “Ulusun bağımsızlığı tehlikededir; bu iş yerel güçlerle değil milletin kendi kararıyla, ulusal bir kongre ile çözülecektir” diye duyuruldu.
- Amasya Genelgesi, millet iradesini ve merkezi bir kongre gereğini vurguladı.
İpucu:
Önemli tarihleri ezberlerken: 19 Mayıs (Samsun), 22 Haziran (Amasya), 23 Temmuz (Erzurum), 4 Eylül (Sivas) ve 23 Nisan (TBMM) sıralaması yardımcı olur.
4) Erzurum (23 Temmuz–7 Ağustos 1919) ve Sivas Kongreleri (4–11 Eylül 1919)
- Erzurum Kongresi: Doğu’daki sınırların korunması, “millî sınırlar içinde vatan bir bütündür” gibi ilkelerin kabulü; bölgeler kendi temsilcilerini seçti.
- Sivas Kongresi: Tüm Anadolu’daki milli cemiyetleri birleştirme, Misak-ı Milli benzeri ilkelerin dayanağını hazırlama; Heyet-i Temsiliye (Temsil Heyeti) yani milli yönetim organı oluşturuldu.
- Sivas’ta alınan kararlar, Milli Mücadele’ye merkezi bir yön verdi ve Mustafa Kemal liderliğini güçlendirdi.
5) Misak-ı Milli ve İstanbul’daki gelişmeler
- İstanbul’daki son Osmanlı Mebusan Meclisi, 28 Ocak 1920’de Misak-ı Milli’yi (Milli Yemin) kabul etti; bu belge millî sınırlar ve halkın kaderini belirleme hakkını savunuyordu.
- İtilafların tepkisi ve 16 Mart 1920’de İstanbul’un fiilen işgaliyle Osmanlı Meclisi etkisiz hale getirildi; işgale karşı millî direnişi güçlendirmek için merkezi bir meclis gereği arttı.
6) TBMM’ye giden yol
- İstanbul’un işgali ve Osmanlı yönetiminin etkisizleşmesi, Anadolu’da bağımsız milli bir meclisin kurulmasını zorunlu kıldı.
- Bu hazırlık sürecinde millî örgütlenme, askeri direniş unsurları ve siyasi kararlar (Amasya, Erzurum, Sivas, Misak-ı Milli) bir araya gelerek 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasına zemin hazırladı.
Yaygın Hata:
Sık yapılan hata: “Kuvayı Milliye ile düzenli orduyu karıştırmak.” Kuvayı Milliye, işgale karşı ilk oluşan düzensiz yerel güçlerdir; düzenli ordu daha sonra örgütlenmiştir ve merkezi komuta altına alınmıştır.
Özetle: Hazırlık dönemi, işgallerin başlamasıyla yerel direnişin örgütlenmesi, Amasya Genelgesi ile ulusal hedeflerin belirlenmesi, Erzurum ve Sivas’ta birleştirici kararların alınması, Misak-ı Milli gibi siyasi hamleler ve İstanbul’un işgali sonucu Anadolu’da milli egemenliği temsil edecek bir meclisin (TBMM) gerekliliğinin netleşmesi sürecidir.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Amasya Genelgesi ile Misak-ı Milli arasındaki fark nedir?
- TBMM açılmadan önce milli mücadeleyi yöneten kuruluş ve kişiler kimlerdi?