Merhaba! Dönme hareketleri, fiziğin en temel ve ilginç konularından biridir. Bir cismin sabit bir eksen etrafında yaptığı harekettir ve günlük hayatta disklerden gezegenlerin hareketlerine kadar birçok yerde karşımıza çıkar. Bu hareketleri anlamak için açısal hız, açısal ivme, tork, eylemsizlik momenti ve açısal momentum gibi kavramlar oldukça önemlidir.
Şimdi senin için dönme hareketleriyle ilgili, lise müfredatına uygun 10 tane çoktan seçmeli test sorusu hazırladım. Her sorunun altında doğru cevabı bulabilirsin.
---
**Dönme Hareketleri Test Soruları**
**Soru 1:** Bir cismin belirli bir eksen etrafında dönme hareketinde, birim zamanda taradığı açının ölçüsünü ifade eden fiziksel büyüklük aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çizgisel hız
B) Çizgisel ivme
C) Açısal hız
D) Açısal ivme
E) Tork
Yaygın Hata:
**Çokça Yapılan Hata:** Öğrenciler bazen "hız" kelimesini görünce direkt çizgisel hıza yönelirler. Ancak dönme hareketlerinde "açısal hız", birim zamanda ne kadar açı tarandığını ifade ederken, "çizgisel hız" cismin dönen bir parçacığının belirli bir anda katedeceği doğrusal yolu ifade eder.
**Cevap 1:** C) Açısal hız
---
**Soru 2:** Bir cisme uygulanan kuvvetin, dönme eksenine göre oluşturduğu döndürme etkisine ne ad verilir?
A) Eylemsizlik momenti
B) Açısal momentum
C) Açısal hız
D) Tork (Moment)
E) Merkezcil kuvvet
Örnek:
**Örnek:** Bir kapı kolunu ittiğinizde, kolun kapı menteşelerine (dönme ekseni) olan uzaklığı ve sizin uyguladığınız kuvvetin yönü, kapının ne kadar kolay dönerek açıldığını belirler. Bu döndürme etkisine tork denir.
**Cevap 2:** D) Tork (Moment)
---
**Soru 3:** Bir cismin dönme hareketine karşı gösterdiği direncin ölçüsü olan ve kütlenin dönme eksenine olan uzaklığına ve kütle dağılımına bağlı olarak değişen fiziksel büyüklük aşağıdakilerden hangisidir?
A) Açısal hız
B) Açısal ivme
C) Eylemsizlik momenti
D) Açısal momentum
E) Dönme kinetik enerjisi
**Cevap 3:** C) Eylemsizlik momenti
---
**Soru 4:** Eylemsizlik momenti I olan bir cismin, ω açısal hızıyla dönmesinden kaynaklanan dönme kinetik enerjisi hangi bağıntıyla ifade edilir?
A) E_dönme = mgh
B) E_dönme = 1/2 mv²
C) E_dönme = Iω
D) E_dönme = 1/2 Iω²
E) E_dönme = M_toplam * a
İpucu:
**İpucu:** Bu formül, doğrusal kinetik enerji formülü (1/2 mv²) ile çok benzerdir. Kütle (m) yerine eylemsizlik momenti (I), çizgisel hız (v) yerine açısal hız (ω) alınmıştır. Bu benzetme, dönme hareketlerindeki kavramları anlamanı kolaylaştırabilir.
**Cevap 4:** D) E_dönme = 1/2 Iω²
---
**Soru 5:** Dışarıdan net bir tork etki etmeyen kapalı bir sistemde, açısal momentumun sabır kalması ilkesine ne ad verilir?
A) Enerjinin Korunumu Yasası
B) Kütlenin Korunumu Yasası
C) Açısal Momentumun Korunumu Yasası
D) Doğrusal Momentumun Korunumu Yasası
E) İş-Enerji Teoremi
**Cevap 5:** C) Açısal Momentumun Korunumu Yasası
---
**Soru 6:** Bir tekerleğin sabit bir eksen etrafında dönme hareketi yaparken, tekerleğin üzerindeki bir noktanın çizgisel hızı (v), tekerleğin yarıçapı (r) ve açısal hızı (ω) arasındaki ilişki nasıldır?
A) v = r/ω
B) v = rω
C) v = ω/r
D) v = r + ω
E) v = r - ω
**Cevap 6:** B) v = rω
---
**Soru 7:** Bir buz patencisi kol ve bacaklarını açık durumda dönerken kollarını ve bacaklarını vücuduna yaklaştırdığında açısal hızı nasıl değişir? (Sürtünmeler önemsizdir.)
A) Açısal hızı azalır, çünkü eylemsizlik momenti artar.
B) Açısal hızı artar, çünkü eylemsizlik momenti azalır.
C) Açısal hızı değişmez, çünkü tork uygulanmaz.
D) Açısal hızı sıfır olur.
E) Açısal hızı artar, çünkü tork uygulanır.
<explanation>
**Açıklama:** Bu durum Açısal Momentumun Korunumu ilkesine iyi bir örnektir. Patenci kollarını ve bacaklarını çekerken, kütlesinin dönme eksenine olan mesafesini azaltır. Bu da eylemsizlik momentini (I) küçültür. Dışarıdan net bir tork etki etmediği için açısal momentum (L = I * ω) sabit kalmak zorundadır. I azaldığı için, açısal hız (ω) artar.
</explanation>
**Cevap 7:** B) Açısal hızı artar, çünkü eylemsizlik momenti azalır.
---
**Soru 8:** Yarıçapı r olan bir disk, sabit bir açısal ivme (α) ile dönmeye başlıyor. Diskin üzerindeki dönme ekseninden r uzaklıktaki bir noktanın çizgisel ivmesinin (a) bağıntısı aşağıdakilerden hangisidir?
A) a = α / r
B) a = r / α
C) a = rα
D) a = α²r
E) a = r²α
**Cevap 8:** C) a = rα
---
**Soru 9:** Bir cismin kütlesi dönme ekseninden uzaklaştıkça, dönme hareketine karşı gösterdiği eylemsizlik (eylemsizlik momenti) nasıl değişir?
A) Eylemsizlik değişmez.
B) Eylemsizlik artar.
C) Eylemsizlik azalır.
D) Eylemsizlik önce artar sonra azalır.
E) Eylemsizlik sadece kütleye bağlıdır, uzaklığa değil.
Yaygın Hata:
**Çokça Yapılan Hata:** Eylemsizlik momenti sadece kütleye bağlı zannedilebilir. Ancak eylemsizlik momenti (I), kütlenin dağılımı ve dönme eksenine olan uzaklığına (r²) bağlıdır (I = Σmᵢrᵢ² gibi). Kütle eksenden uzaklaştıkça, r² terimi dominant hale gelir ve I büyük ölçüde artar.
**Cevap 9:** B) Eylemsizlik artar.
---
**Soru 10:** Bir makara sabit bir eksen etrafında dönmektedir. Makarayı döndüren ip üzerindeki gerilme kuvveti ile bu kuvvetin uygulandığı noktanın dönme eksenine olan dik uzaklığının çarpımı hangi fiziksel büyüklüğü verir?
A) İş
B) Güç
C) Tork
D) Enerji
E) İvme
**Cevap 10:** C) Tork
---
Umarım bu sorular dönme hareketleri konusundaki bilgilerini pekiştirmene yardımcı olur. Bu kavramları anlamak, dönme dinamiği problemlerini çözmek için anahtardır.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Dönme hareketlerindeki anahtar kavramları (tork, açısal momentum vb.) doğrusal hareketlerdeki karşılıklarıyla nasıl ilişkilendirebilirim?
- İki farklı cismin (örneğin bir disk ve bir çember) aynı kütle ve yarıçapa sahip olmalarına rağmen eylemsizlik momentlerinin neden farklı olduğunu açıklayabilir misiniz?