Merhaba! Mayoz bölünme, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşumunu sağlayan özel bir hücre bölünmesi türüdür. Bu süreç, kromozom sayısının yarıya inmesini sağlayarak döllenme sonucu türün kromozom sayısının sabit kalmasını sağlar. Mayoz, mayoz I ve mayoz II olmak üzere iki ana aşamadan oluşur ve her aşama da kendi içinde farklı evrelere ayrılır. Şimdi bu evreleri çizerek ve açıklayarak inceleyelim:
**Mayoz I Evreleri**
1. **Profaz I:** Mayozun en uzun ve karmaşık evresidir. Bu evrede kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluşturur. Homolog kromozomlar yan yana gelerek tetratları oluşturur. Bu sırada krossing over (parça değişimi) gerçekleşebilir. Çekirdek zarı ve çekirdekçik kaybolur, iğ iplikleri oluşmaya başlar.
* **Leptoten:** Kromozomlar iplik şeklinde belirginleşmeye başlar.
* **Zigoten:** Homolog kromozomlar sinapsis yaparak yan yana gelir (tetrat oluşumu).
* **Pakiten:** Krossing over (gen alışverişi) gerçekleşebilir.
* **Diploten:** Homolog kromozomlar birbirinden ayrılmaya başlar, kiyazmalar (krossing over noktaları) görünür hale gelir.
* **Diakinez:** Kromozomlar iyice kısalıp kalınlaşır, çekirdek zarı tamamen kaybolur.
Örnek:
Profaz I'de krossing over sayesinde genetik çeşitlilik artar. Örneğin, bir kromozomdaki göz rengi geni ile saç rengi geni yer değiştirebilir.
2. **Metafaz I:** Tetratlar hücrenin ekvator düzlemine dizilir. İğ iplikleri, homolog kromozomların sentromerlerine bağlanır.
İpucu:
Metafaz I'de homolog kromozom çiftleri rastgele dizilir, bu da genetik çeşitliliğe katkıda bulunur.
3. **Anafaz I:** Homolog kromozomlar birbirinden ayrılarak hücrenin zıt kutuplarına doğru çekilir. Kardeş kromatitler ayrılmaz.
Yaygın Hata:
Anafaz I'de kardeş kromatitlerin ayrıldığı düşünülür. Ancak bu doğru değildir; kardeş kromatitler anafaz II'de ayrılır.
4. **Telofaz I:** Kromozomlar hücrenin kutuplarına ulaşır. Çekirdek zarı ve çekirdekçik yeniden oluşur. Sitokinez (sitoplazma bölünmesi) gerçekleşerek iki haploit (n) hücre oluşur.
**Mayoz II Evreleri**
Mayoz II, mitoza benzer şekilde gerçekleşir. Ancak başlangıç hücreleri haploittir (n).
1. **Profaz II:** Kromozomlar yeniden belirginleşir. Çekirdek zarı kaybolur, iğ iplikleri oluşur.
2. **Metafaz II:** Kromozomlar hücrenin ekvator düzlemine dizilir. İğ iplikleri kardeş kromatitlerin sentromerlerine bağlanır.
3. **Anafaz II:** Kardeş kromatitler birbirinden ayrılarak hücrenin zıt kutuplarına doğru çekilir.
4. **Telofaz II:** Kromatitler (artık kromozom olarak adlandırılır) hücrenin kutuplarına ulaşır. Çekirdek zarı ve çekirdekçik yeniden oluşur. Sitokinez gerçekleşerek dört haploit (n) hücre oluşur.
**Özet**
Mayoz, iki aşamadan oluşan ve dört haploit hücrenin oluşumuyla sonuçlanan bir hücre bölünmesi sürecidir. Mayoz I'de homolog kromozomlar ayrılırken, Mayoz II'de kardeş kromatitler ayrılır. Bu süreç, genetik çeşitliliği artırır ve türün kromozom sayısının sabit kalmasını sağlar.
Umarım bu çizimli ve açıklamalı anlatım, mayoz evrelerini anlamana yardımcı olmuştur!
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Mitoz ve mayoz arasındaki temel farklar nelerdir?
- Krossing over her zaman gerçekleşir mi ve gerçekleşmezse ne olur?