Milli Mücadele (1919–1923), Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmasının ve işgallerin ardından Türkiye topraklarında başlayan bağımsızlık savaşıdır. Amaç, ülkenin paylaşılmasına karşı çıkarak egemenliği ve bağımsızlığı sağlamaktı. Aşağıda olayların ana hatları, önemli kişiler ve sonuçları sade bir dille özetlenmiştir.
Kısa zaman çizelgesi ve ana olaylar
- 1918: Mondros Ateşkes Antlaşması ile I. Dünya Savaşı sona erer; İtilaf Devletleri birçok bölgeyi işgal etmeye başlar.
- 1919, 19 Mayıs: Mustafa Kemal Paşa Samsun’a çıkarak Milli Mücadele'yi fiilen başlatır.
- 1919 sonu – 1920 başı: Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri düzenlenerek milli iradenin temelleri atılır; Misak-ı Milli (Ulusal Yemin) kabul edilir.
- 1920, 23 Nisan: Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Ankara’da açılır; milli hükümet burada şekillenir.
- 1919–1922: Cepheler:
- Batı Cephesi (Yunan işgali ile mücadele) — İnönü Muharebeleri, Sakarya Meydan Muharebesi (1921, dönüm noktası), Büyük Taarruz ve Dumlupınar (1922, zafer).
- Güney Cephesi (Fransız ve İngiliz etkisi) ve iç isyanlarla mücadele.
- Doğu Cephesi (Ermeni güçlerine karşı) — Kars, Ardahan, Iğdır çevresi sorunları çözülür.
- 1922: Saltanat kaldırılır (1 Kasım 1922) ve Osmanlı saltanatı sona erer.
- 1923, 24 Temmuz: Lozan Antlaşması ile uluslararası alanda Türkiye’nin bağımsızlığı kabul edilir.
- 1923, 29 Ekim: Türkiye Cumhuriyeti ilan edilir.
Önemli kişiler
- Mustafa Kemal Atatürk: Milli Mücadele’nin lideri, asker ve devlet kurucusu.
- İsmet İnönü, Fevzi Çakmak, Kazım Karabekir, Rauf Orbay gibi komutanlar ve siyasetçiler de kilit roller oynadılar.
Neden önemli?
- Ulusal egemenlik ilkesinin (milli iradenin) ön plana çıktığı bir dönüşüm dönemi.
- Saltanatın kaldırılması ve laik, çağdaş bir devlet yapılanmasının temellerinin atılması.
- Ülkenin sınırlarının ve bağımsızlığının korunması sağlandı.
Örnek:
Örnek: Sakarya Meydan Muharebesi (1921). Yunan ordusunun Ankara’ya yönelmesiyle Türkiye savunma hattını kurar; Osmanlı mirasından farklı olarak TBMM ordusu halk desteğiyle kurulan düzenli bir ordu olarak savaşı kazanır. Bu zafer, ulusal direnişin seyrini değiştirir.
İpucu:
Tepkisel değil planlı bir hareket olduğunu unutma: Milli Mücadele hızlı bir isyan değil, kongrelerle, meclisle ve düzenli ordularla yürütülen organize bir süreçtir. Bu nedenle Amasya, Erzurum, Sivas gibi kongrelerin tarihlerini ve amaçlarını öğrenmek süreci anlamayı kolaylaştırır.
Yaygın Hata:
Sık yapılan hata: Milli Mücadele’yi yalnızca bir askeri savaş gibi görmek. Aslına bakarsan siyaset, diplomasi, iç politik mücadele ve halk desteği de en az askeri başarı kadar belirleyicidir.
Özetle: Milli Mücadele, Türk halkının kendi kaderini tayin etme çabasıdır; ordunun, siyasetin ve diplomasinin birlikte yürüdüğü, modern Türkiye’nin kuruluşuna giden sürecin adıdır.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Milli Mücadele'nin önemli liderleri kimlerdi ve rolleri neydi?
- Milli Mücadele sırasında yapılan önemli kongre ve kararlar nelerdi?