Çıkarma (eksiltme) bir sayının içinden başka bir sayı çıkarmak, aradaki farkı bulmaktır. Aşağıda kolay anlaşılır adımlarla yöntemler ve örnekler var.
Temel düşünce: "Kaç kaldı?" veya "İki sayı arasındaki fark nedir?"
Örnek:
7 - 3 = 4. Yani 7'den 3 çıkarırsak 4 kalır. (7'den 3 tane aldık.)
1) Tek basamaklı çıkarma (borç yok)
- 9 - 4 = 5 gibi doğrudan çıkarma yapılır.
2) Basamaktan borç alma (regrouping)
- Eğer çıkarma yaparken alt basamaktaki sayı üsttekinin sayısından büyükse, bir üst basamaktan "borç" alırsın.
Örnek:
85 - 47:
Birler basamağı: 5 - 7 yapamayız, o zaman 8'den 1 alıp birler basamağına 10 ekleriz.
8 → 7 (onlar basamağı), 5 → 15 (birler).
15 - 7 = 8, sonra 7 - 4 = 3. Sonuç: 38.
3) Sıfırların olduğu durumlarda borç alma (basamaklar boyunca borç)
Örnek:
1003 - 587:
Birler: 3 - 7 yapamayız. Onlar basamağı 0, yüzler 0, binler 1.
Binlerden 1 alıp yüzleri 10 yaparız, sonra yüzlerden 1 alıp onlar 9 yaparız, sonra onlardan 1 alıp birleri 13 yaparız.
13 - 7 = 6, 9 - 8 = 1, 9 - 5 = 4, binler 0 - 0 = 0. Sonuç: 416.
4) Ondalık sayılarda çıkarma
- Ondalık noktaları hizalayın, eksik basamak varsa sonuna sıfır ekleyin, sonra normal çıkarma yapın.
Örnek:
5.40 - 2.78 = 2.62 (5.40 yazıp 2.78 çıkarırsın)
5) Sayı doğrusuyla çıkarma (özellikle küçük çocuklar için iyi)
- Büyük sayıdan geriye doğru atlamalar yap: 15 - 9 ise 9'dan 15'e kadar kaç adım olduğunu say veya 15'ten 9'a -1 atlamalarla git.
6) Negatif sonuçlar
- Eğer küçük sayıdan büyük sayıyı çıkarırsan sonuç negatif olur: 4 - 9 = -5. Bu, "eksi 5" veya "9 büyük sayıdan 4 eksik" demektir.
İpucu:
Çıkarma sonucunu kontrol etmek için: (fark) + (çıkarılan sayı) = (başlangıçtaki sayı) olmalı. Örneğin 38 + 47 = 85 kontrolü yap.
Yaygın Hata:
Basamakları hizalamamak: Ondalık noktasını veya birler/ onlar/ yüzler basamaklarını hizalamazsan yanlış sonuç çıkar. Her zaman aynı basamakları birbirinin altına yaz.
Yaygın Hata:
Borç alırken yanlış azaltmak: Üst basamaktan 1 azaltılmalı ama öğrenciler bazen yanlış basamağı veya yanlış miktarı azaltırlar. Her adımı yavaş yap ve hangi basamaktan 1 aldığını göster.
Pratik örnek (sözlü problem):
Örnek:
Ali'nin 24 elması vardı, 7'sini verdi. Kaç elması kaldı? 24 - 7 = 17. Ali'nin 17 elması kaldı.
Ek ipucu:
İpucu:
Tahmini yap: Çıkarma öncesi yaklaşık sonuç tahmini (yuvarlayarak) işinizi hızlandırır ve hesap hatalarını fark etmenize yardımcı olur. Örneğin 503 - 287 ≈ 500 - 300 = 200, gerçek sonuç 216, mantıklı.
İyi bir yöntem: önce basit örneklerle alıştır, borç alma (regrouping) gösterimini renkli kalemle yap, sonra ondalık ve sıfır içeren örneklere geç.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Çıkarma işlemini nasıl hızlıca kontrol edebilirim?
- Ondalıklı sayılarda veya parayla yapılan çıkarma işlemlerinde nelere dikkat etmeliyim?