Tabii — bilgilendirici bir metinde anahtar kelimeleri nasıl belirleyeceğini adım adım anlatayım. Bu, hem özet çıkarırken hem de sınav için not alırken çok işe yarar. Aşağıdaki yöntemleri kolayca uygulayabilirsin.
Nasıl yaparsın? Adım adım yöntem
1) Metni önce hızlıca oku: Bir kere hızlıca oku, sonra tekrar daha dikkatli oku. İlk okumada metnin konusu kafanda netleşir.
2) Konu cümlesini / giriş ve sonuç bölümlerini bul: Genelde girişte veya sonuçta yazar ana fikri verir. Bu kısımdaki kelimeler önemli olur.
3) İsimlere, özel terimlere ve sayılara dikkat et: Kişi, yer, tarih, teknik terimler çoğunlukla anahtar kelimedir.
4) Tekrar eden kelimeleri say: Bir kelime veya eş anlamlısı birkaç kez geçiyorsa muhtemelen anahtar kelime.
5) Önem sırası ver: Genel konu (ör. “güneş enerjisi”), alt konular (ör. “güneş panelleri”, “verimlilik”), ve destekleyici kelimeleri ayır.
6) Gereksiz kelimeleri ele: Bağlaçlar, edatlar, zamirler anahtar değildir — bunları at.
7) Kısa bir anahtar kelime listesi hazırla (5–10 kelime): Çok uzun liste olmazsa daha kullanışlı olur.
Örnek:
Örnek kısa metin:
"Güneş enerjisi, temiz ve yenilenebilir bir enerji kaynağıdır. Güneş panelleri, güneş ışığını elektriğe çevirir. Özellikle çatılarda kullanılan fotovoltaik sistemler, evlerde elektrik ihtiyacını azaltır."
Bu metinden seçilebilecek anahtar kelimeler: güneş enerjisi, güneş panelleri, fotovoltaik, yenilenebilir, elektrik.
Nasıl karar verdim:
- "Güneş enerjisi" metnin ana konusuydu (giriş cümlesinde).
- "Güneş panelleri" ve "fotovoltaik" teknik terimler ve metinde önemli işlevi anlatıyor.
- "Yenilenebilir" ve "elektrik" destekleyen önemli kavramlar.
İpucu:
Hızlı yöntem: Metni okurken kalemle sadece isimleri ve tekrar eden kelimeleri çiz. Sonra çizdiklerini sırala; en çok tekrar edilen veya en genel olan en üstte olsun.
Basit otomatik fikir (eğer bilgisayar kullanırsan)
- Kelime sıklığı say: Hangi kelime en çok geçiyor?
- Stop-word listesi uygula: "ve", "bir", "ile" gibi kelimeleri çıkart.
- TF-IDF nedir kısa: Bir kelime bir metinde sık geçiyor ama diğer metinlerde nadiren geçiyorsa önemli kabul edilir — okuldaki projeler için faydalı olur.
Yaygın Hata:
Sık yapılan hata: Metinde geçen her önemli görünen cümleyi anahtar kelime sanmak. Çok uzun veya cümleye özgü ifadeler (ör. “dün akşamki toplantı”) genelde anahtar değildir. Ayrıca bağlaç ve sıfatları anahtar sanmak yanlış olur.
Uygulama için kısa kontrol listesi (ödev yaparken kullan)
- Metnin konusu nedir? (tek cümleyle yaz)
- 3–7 anahtar kelime seç (konu + alt başlıklar + teknik terimler)
- Her kelimeyi 1–2 kelimeyle neden seçtiğini yaz (örn. neden önemli?)
Ek ipucu: Eğer uzun bir metnin özeti isteniyorsa önce anahtar kelimeleri seç, sonra bu kelimeleri kullanarak 2–3 cümlelik bir özet yaz. Anahtar kelimeler özetin iskeletini verir.
İstersen şimdi birlikte bir metin üzerinde pratik yapalım — kısa bir metin gönder, birlikte anahtar kelimelerini çıkaralım.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Anahtar kelimelerle nasıl iyi bir özet yazılır?
- Uzun bir metinde en önemli 10 kelimeyi otomatik olarak nasıl seçerim?