Tamam — şimdi “paragraftaki ögeler” değil de genel olarak bir “konu”nun (hem düz bir metnin hem de bir hikâyenin konusu) normal öğelerinden bahsedelim. İki farklı bakış açısıyla kısaca açıklıyorum: metin/konu için gerekli bölümler ve özellikle hikâye/öykü konusunun öğeleri.
Metin/konu için temel öğeler
- Başlık/konu adı: Ne hakkında olduğunu kısaça gösterir.
- Ana fikir: Konunun merkezinde yatan tek cümlelik düşünce.
- Yardımcı fikirler/alt başlıklar: Ana fikri destekleyen belirli noktalar veya açıklamalar.
- Amaç: Bu konuyu neden seçtin? Bilgilendirme, ikna etme, eğlendirme vb.
- Kapsam/sınırlandırma: Konunun hangi yönlerini ele alacağı—havaalanı değil, sadece okul bahçesi gibi.
- Kanıtlar/örnekler: İddialarını destekleyen ayrıntılar, veri veya örnekler.
- Kaynaklar/referanslar: Bilgi aldığın yerler (gerekliyse).
- Sonuç/özet: Konuyu toparlayan kısa kapanış.
- Düzen/plan: Konuyu hangi sırayla sunacağına karar vermek (giriş-gelişme-sonuç).
Örnek:
Örnek: Konu = “Okul bahçesinin iyileştirilmesi”
- Başlık: Okul Bahçesini Güzelleştirmek
- Ana fikir: Okul bahçesi öğrencilerin ders dışı gelişimini destekler.
- Yardımcı fikirler: Oyun alanı, bitki dikimi, dinlenme alanı önerileri.
- Amaç: Okul yönetimini ve veli konseyi ikna etmek.
- Kapsam: Sadece bahçedeki yeşillik ve oturma düzeni ele alınacak.
- Kanıtlar: Diğer okullardaki örnekler ve öğrenci anketleri.
- Sonuç: Önerilen adımların kısa planı ve istenen destek.
İpucu:
Konuyu belirlerken çok geniş davranma; önce “ne”yi, sonra “neden”i yaz. Bu hem araştırmayı hem yazmayı kolaylaştırır.
Hikâye/öykü (edebî konu) öğeleri
- Olay: Hikâyenin başında ne oluyor; olayların zinciri.
- Kişiler/karakterler: Baş kahraman, yardımcılar, karşıt (antagonist).
- Mekân: Olayın geçtiği yer(ler).
- Zaman: Geçmiş/şimdi/gelecek; belirli bir tarih ya da günün saati.
- Tema: Hikâyenin altında yatan evrensel fikir (örneğin: dostluk, fedakârlık).
- Çatışma: Kahramanın karşılaştığı sorun(lar) — hikâyeyi hareketlendiren unsur.
- Doruk: Çatışmanın en yoğun noktası.
- Çözüm (sonuç): Çatışmanın nasıl çözüldüğü ve kapanış.
- Bakış açısı: Anlatıcı kim? Birinci tekil, üçüncü kişi vs.
Örnek:
Örnek kısa hikâye konusu: “Kayıp köpek”
- Olay: Küçük bir çocuk köpeğini kaybeder ve mahallede arar.
- Karakterler: Çocuk (kahraman), komşular (yardımcılar), kötü niyetli biri (geçici engel).
- Mekân: Mahalle, park, pazar yeri.
- Zaman: Yaz tatili.
- Çatışma: Köpeği bulamama ve duygusal endişe.
- Doruk: Köpek bir çit arkasında mahsur kalır ve çocuk onu kurtarmaya çalışır.
- Çözüm: Köpek bulunur ve aile birleşir; tema: sorumluluk ve dayanışma.
Yaygın Hata:
Konuyu seçerken yapılan sık hata: Konuyu çok geniş tutmak veya birden fazla ana fikir sıkıştırmak. Bu, hem araştırmayı hem anlatımı zora sokar. Tek bir merkez belirle ve ona bağlı kal.
İpucu:
Hikâye yazarken önce kısa bir özet (1–3 cümle) yaz: “Ne oldu, kim yaptı, ne sonuçlandı?” Bu özet, tüm öğeleri dengede tutmana yardımcı olur.
İhtiyacına göre konunun hangi tür öğelerini istediğini bu bilgilerle belirleyebilirsin: bir sunum için mi yoksa hikâye için mi? Ama şimdi elimdeki bilgilerle genel kullanışlı bir özet sundum.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Bir konuyu kısa ve net nasıl belirlerim?
- Hikâye yazarken konu öğelerini nasıl dengelerim?