Sınavlarda (yazılılarda) “kitle iletişim araçları” konusundan çıkabilecek soru türleri genelde belli kalıplarda olur. Aşağıda hem soru tiplerini hem de her tipe nasıl hazırlanman gerektiğini, örnek soru cümlelerini ve kısa cevap ipuçlarını veriyorum.
1) Tanım / kısa cevap soruları
- Ne sorulur: Bir kavramın kısa ve net tanımı istenir.
- Örnek soru: “Kitle iletişim aracı nedir? Örnek veriniz.”
Örnek:
Kitle iletişim aracı: Geniş kitlelere aynı anda haber, bilgi veya eğlence ulaştıran araçlardır. (Gazete, radyo, televizyon, internet)
İpucu:
Tanımda anahtar sözcükleri kullan (geniş kitleler, aynı anda, bilgi/eğlence/haber).
2) Listeleme / maddeleme
- Ne sorulur: Araçların işlevleri veya türleri gibi maddeler halinde yazılır.
- Örnek soru: “Kitle iletişim araçlarının dört temel işlevini maddeleyiniz.”
Örnek:
Bilgilendirme, eğlendirme, eğitim, kamuoyu oluşturma/denetim
3) Karşılaştırma / farkları açıklama
- Ne sorulur: İki veya daha fazla araç arasındaki benzerlik ve farklar.
- Örnek soru: “Gazete ile televizyonun güçlü ve zayıf yönlerini karşılaştırınız.”
İpucu:
Paralel yapı kullan: her bir öğe için önce benzerlik sonra farkları yaz.
4) Neden-sonuç / etki soruları
- Ne sorulur: Medyanın toplumsal, siyasi veya ekonomik etkileri istenir.
- Örnek soru: “Sosyal medyanın gençlerin siyasal katılımı üzerindeki etkilerini açıklayınız.”
Örnek:
Olumlu: Bilgiye erişimi kolaylaştırır. Olumsuz: Yanlış bilginin hızla yayılması.
5) Örnekleme / uygulama soruları
- Ne sorulur: Gerçek bir olay veya senaryo verilir; hangi medya türü nasıl kullanılır sorulur.
- Örnek soru: “Bir seçim kampanyasında hangi kitle iletişim araçları nasıl kullanılır? Açıklayınız.”
6) Analiz / değerlendirme (uzun cevap / kompozisyon)
- Ne sorulur: Bir konunun derinlemesine tartışılması, avantaj-dezavantaj, çözüm önerileri.
- Örnek soru: “Kitle iletişim araçlarının demokrasi üzerindeki rolünü tartışınız.”
İpucu:
Giriş (tanım), gelişme (örnekler+analiz), sonuç (kısa değerlendirme) yaparak yaz.)
7) Kaynak güvenilirliği / medya okuryazarlığı soruları
- Ne sorulur: Haber doğrulama veya propaganda, yanıltıcı bilgi tespiti gibi uygulamalar.
- Örnek soru: “Bir haberin güvenilirliğini nasıl kontrol edersiniz? Adım adım anlatınız.”
<example>Kaynağı kontrol et, başka kaynaklarda doğrula, görsel/video doğrulaması yap.</example>
8) Çoktan seçmeli / doğru-yanlış / eşleştirme / boşluk doldurma
- Ne sorulur: Kavram bilgisi ve temel terimler hızlıca ölçülür.
- Örnekler: “Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim aracıdır?” veya “Gazetenin avantajı: ___.”
9) Kavram açıklama ve terim tanımlama (kısa paragraf)
- Ne sorulur: Propaganda, sansür, sansasyonel gazete, kamuoyu gibi terimler açıklanır.
- Örnek soru: “Propaganda nedir? Bir örnek veriniz.”
10) Grafik / zaman çizelgesi / iletişim modeli soruları
- Ne sorulur: Bir iletişim modelini çizme/ise açıklama ya da tarihsel gelişimi sıraya koyma.
- Örnek soru: “Kitle iletişim araçlarının tarihsel gelişiminde radyo ve internetin rolünü kronolojik olarak yazınız.”
Sınavda başarılı olmak için ipuçları
- Kısa sorularda net ve kısa cevap: Tanım + 1 örnek yeterli olabilir.
- Uzun cevaplarda yapı: Giriş (tanım), gelişme (3-4 paragraf örnek/analiz), sonuç (kısa değerlendirme).
- Anahtar kelimeleri kullan: “kitle”, “hedef kitle”, “kamuoyu”, “propaganda”, “sansür”, “medya okuryazarlığı” gibi.
<tip>Örneklerle destekle: Her teori/slayt açıklamasına 1 gerçek hayat örneği eklemek puan kazandırır.
Sık yapılan hatalar
Yaygın Hata:
Kısa soru/definisyon sorularında gereksiz uzunluk yapmak veya tam tersi, paragraf sorusunda sadece birkaç madde yazıp bağlam kurmamak.
Yaygın Hata:
Örnek verilirken güncel veya somut örnek yerine çok soyut genellemeler yapmak; öğretmen somut örnek görmek ister.
Örnek sınav soruları (kısa halde)
- “Kitle iletişim aracı nedir? 1-2 cümleyle açıklayınız.”
- “Televizyonun toplum üzerindeki üç etkisini yazınız.”
- “Gazete ve sosyal medyanın haber yayma hızını karşılaştırınız.”
- “Bir haberin doğruluğunu kontrol etmek için hangi adımları izlersiniz?”
- “Propaganda ile bilgilendirme arasındaki fark nedir? Örnek veriniz.”
- “Kitle iletişim araçlarının ekonomik işleyişini (reklam, sponsorluk) kısaca açıklayınız.”
- “Sansür nedir? Basın özgürlüğü ile ilişkisini tartışınız.” (uzun cevap)
Hazırlık önerisi
- Her bir kavram için kısa tanım + 1 örnek hazırla.
- Örnek olay/gerçek haberleri okuyup hangi medyada nasıl verildiğini gözlemle.
- Deneme soruları çöz, kısa ve uzun cevap arası geçiş pratiği yap.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Bir sınav sorusunu kısa mı yoksa uzun mu yazmalıyım?
- Haber doğrulama adımlarını kısa ve hızlı nasıl ezberleyebilirim?