Bu isteğin iki bölümden oluşuyor: (1) MEB Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi yazılılarına uygun örnek sorular ve cevap anahtarı, (2) Melekler ve özellikleri konusu için özlü bir özet. Önce kısa bir genel bakış, sonra ayrıntılı açıklama, en az bir örnek soru ve bazı sınav ipuçları ve sık yapılan hatalar vereceğim.
Kısa genel bakış
- Yazılı sorular için farklı soru türlerine (çoktan seçmeli, kısa cevap, eşleştirme, doğru/yanlış, açık uçlu) örnekler hazırlanacak.
- Melekler konusu: İslam inancında meleğin ne olduğu, temel özellikleri, başlıca meleklerin görevleri ve bu konuyla ilgili sık karıştırılan noktalar özetlenecek.
1) MEB yazılılarına uygun örnek sorular (çeşitlendirilmiş, cevap anahtarlı)
Aşağıda 10 soruluk örnek bir yazılı bulacaksın. Her soru türü MEB tarzına uygun olacak şekilde düzenlenmiştir.
1. Çoktan seçmeli (2 puan)
Aşağıdakilerden hangisi meleklerin özelliklerinden biri değildir?
A) Allah'ın emrine tam itaat etmeleri
B) Yemek, uyku ve cinsiyete ihtiyaç duymaları
C) İnsanlardan farklı bir varlık olmaları
D) Amelleri kaydetmeleri
(E) Yok
Cevap: B
2. Doğru/Yanlış (her biri 0.5 puan, toplam 2 puan)
a) Melekler insanların yaptığı gibi günah işleyebilir. ( )
b) Cebrail vahiy getiren melektir. ( )
c) Azrail ölümü gerçekleştiren melektir. ( )
d) Melekler insan gibi yemek yer. ( )
Cevaplar: a) Yanlış, b) Doğru, c) Doğru, d) Yanlış
3. Eşleştirme (3 puan)
Aşağıdaki melekleri göreviyle eşleştiriniz:
1) Cebrail a) Kabirde sorular soran melekler
2) Munkar ve Nakir b) Ruhları alan melek
3) Azrail c) Vahiy getiren melek
4) Kiramen Katibin d) Amelleri kaydeden melekler
Cevap: 1-c, 2-a, 3-b, 4-d
4. Kısa cevap (3 puan)
Meleklerin hangi madde(lerden) yaratıldığına dair İslam kaynaklarında geçen bilgiyi kısaca yazınız.
Örnek cevap: Hadislerde meleklerin nurdan yaratıldığı ifade edilir; bu, onların insan ve cin gibi yaratılmadığını gösterir.
5. Bilgi/yorum (4 puan)
Meleklerin insanlarla ilişkileri ve insan hayatındaki rolleri hakkında 3 madde halinde açıklama yapınız.
Örnek cevap: 1) Bazı melekler insanların amellerini kaydeder; 2) Bazı melekler inananlara destek olur; 3) Ölüm anında ruhu Allah'ın emriyle alan melek vardır.
6. Kısa metin/yorum (4 puan)
Kur’an’da meleklerle ilgili öğrenilenlerden hareketle “Meleklerin insan hayatına katkısı” başlıklı kısa bir paragraf yazınız. (En az 5 cümle)
7. Açık uçlu/Değerlendirme (5 puan)
“Meleklerin özgür iradesi yoktur” önermesini Kur’an, hadis ve mantık çerçevesinde değerlendiriniz. Kısa deliller ve mantıki açıklama ekleyiniz.
(Puanlama: delil gösterme 2 puan, mantık/örnek 2 puan, sonuç 1 puan)
8. Uygulamalı soru (4 puan)
Bir öğrenci “Melekler görünmezdir, hiçbir zaman insan biçimini almaz” diyor. Bu görüşü ders kaynaklarına göre değerlendiriniz.
İpucu: Bazı hadis ve kıssa örnekleri meleklerin zaman zaman insan şeklini alabildiğini gösterir; ama meleklerin temel doğası görünmezdir ve insan gibi ihtiyaçları yoktur.
9. Çoktan seçmeli analiz (2 puan)
Aşağıdakilerden hangisi Kiramen Katibin kavramına en yakın tanımdır?
A) Cennet bekçileri
B) Amelleri kaydeden melekler
C) Kıyamet günü sura üfleyecek melek
D) Cenazeleri taşıyan melekler
Cevap: B
10. Sınıf etkinliği önerisi (4 puan, uygulama)
“Bir melek profili hazırlama” ödevi: Öğrencilere seçtikleri bir meleğin (Cebrail, Mikail, Azrail, İsrafil, Munkar-Nakir vb.) görevlerini ve Kur’an/hadis kaynaklarını kullanarak sınıf sunumu yaptırınız. Kısa puanlama ölçütleri istenebilir.
Örnek:
Örnek soru ve model cevap (Açık uçlu, 4 puan):
Soru: “Azrail’in görevi nedir? Bu görev insanların hayatında ne anlam taşır?”
Model cevap: Azrail, Allah’ın emriyle insanların ruhunu almakla görevli melektir. Bu görev, ölümün bir sona erme değil, Allah’ın takdir ettiği bir geçiş olduğunun bilinmesine yardımcı olur. İnsanların dünyada yaptıkları amellerin hesabı ölüm sonrası safhada devam eder; Azrail’in görevi bu sürecin doğal bir parçasıdır.
İpucu:
Yazılıda açık uçlu sorularda kısa ve net cümlelerle delil (Kur’an ayeti veya hadis) ve örnek ver; puan kazanmak için en az bir kaynak göster.
2) Melekler ve özellikleri — Özlü özet ve detaylı açıklama
A. Temel tanım ve genel özellikler
- İslam inancına göre melekler, Allah tarafından farklı görevler için yaratılmış, nurdan (hadislere göre) varlıklardır.
- Meleklerin temel özellikleri: Allah’a itaat eden varlık olmaları, insan ve cin gibi özgür iradeye sahip olmamaları (günah işlemek gibi eylemlerde bulunmamaları), bedenî ihtiyaçlarının olmaması (yemek, uyku vb.), genelde görünmez olmalarıdır.
B. Görev çeşitleri ve bazı önemli melekler
- Cebrail (Cibril): Vahyi getiren, peygamberlerle bağlantı kuran melektir.
- Mikail: Rızık, yağmur ve doğa olaylarıyla ilgili görevlerde olduğu rivayet edilir.
- İsrafil: Kıyamet gününde sura üfleyecek melektir.
- Azrail: Ölüm meleği; ruhu almakla görevlidir.
- Munkar ve Nakir: Kabirde müminleri/soruları sınayan melekler.
- Kiramen Katibin (Râkib ve Atid gibi isimlerle anılan): Her insanın iyi ve kötü amellerini kaydeden meleklerdir.
- Malik: Cehennemin bekçisi olarak anılır; bazı kaynaklarda Cennet’in bekçisi Ridvan/Refvan gibi isimlerle belirtilir.
C. Meleklerin insanlarla ilişkileri
- Melekler insanları koruyabilir, doğru yolda olanlara destek olabilir.
- Her insanın yanında onun amellerini kaydeden meleklerin olduğu inancı yaygındır.
- Meleklerin insan biçimini aldığına dair hadis ve kıssalar vardır; bu, meleklerin gerektiğinde görev icabı farklı haller alabileceğini gösterir.
Yaygın Hata:
Sık yapılan hata: “Meleklerin cinsiyeti vardır veya insanlar gibi ihtiyaçları vardır.” Doğrusu: İslam kaynaklarına göre meleklerin cinsiyeti yoktur ve insan gibi yemek ya da uyku ihtiyaçları bulunmaz.
D. Kaynakça/Deliller (kısa)
- Meleklerle ilgili bilgilerin bir kısmı Kur’an ayetlerinden, bir kısmı da güvenilir hadis rivayetlerinden gelir. (Okul düzeyinde önemli olan ana fikir: meleklerin varlığı, Allah’a itaat eden görevli varlıklar oldukları ve belli görevlerinin bulunduğudur.)
E. Öğrenme ve ezberleme önerileri
- Meleklerin isimlerini ve görevlerini kısa not kartlarına yaz, her gün 5 dakika tekrar et.
- Önemli melekleri madde madde ezberlemek yerine “görevlerini” bağlam içinde öğren: örn. vahiy → Cebrail; ölüm → Azrail; sur → İsrafil; kayıt → Kiramen Katibin.
İpucu:
Ezber yerine kavrama: Her meleğin görevini kısa bir cümleyle ilişkilendir (Cebrail = vahiy taşıyıcı). Bu, sınavda hatırlamayı kolaylaştırır.
Sık yapılan hatalar (kısa)
- Melekleri peygamberlerle karıştırmak (peygamberler insan, melekler ayrı varlıklardır).
- Meleklerin insan gibi iradeye sahip olduğunu düşünmek.
- Kaynak göstermeden genelleme yapmak (sınavlarda Kur’an veya hadis örneği istenebilir).
Özet ve sonuç
- Melekler İslam inancında Allah’ın emrine itaat eden, farklı görevleri olan varlıklardır. Temel özellikleri: nurdan yaratıldıkları (hadis), günah işleyemedikleri, insan ihtiyaçlarından muaf olmaları ve görev bazlı çalışmalarıdır. Başlıca melekler: Cebrail, Mikail, İsrafil, Azrail, Munkar ve Nakir, Kiramen Katibin vb.
- Yazılı için farklı soru türlerinde hazırlanmalısın: kısa cevap, eşleştirme, açık uçlu yorum ve delil gösterme istenebilir.
Pratik soru önerisi (sınav hazırlığı için)
- “Cebrail’in ve Azrail’in görevlerini karşılaştırınız. Her iki melek hakkında Kur’an veya hadislerden kısa bir örnek veriniz.” (Sınavda 4-6 cümle yeterli olabilir.)
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Meleklerin görevlerini sınav için en hızlı nasıl ezberleyebilirim?
- Meleklerle ilgili kısa bir test hazırlayıp çözmeme yardım eder misin?