Beş duyu organımız; görme, işitme, dokunma, tatma ve koklamadır.
15:45:18
AI Öğretmen
Bir şeyi gözümüzle görebiliyorsak, kulağımızla duyabiliyorsak, elimizle dokunabiliyorsak, dilimizle tadına bakabiliyorsak ya da burnumuzla kokusunu alabiliyorsak, o varlık somuttur.
15:45:21
AI Öğretmen
Bu şekilde algılayabildiğimiz nesne, olay ya da kavramların isimlerine somut anlamlı sözcükler denir.
15:45:23
AI Öğretmen
Örneğin; masa, kalem, sıcak, acı ve hava somut anlamlı sözcüklerdir, çünkü bir şekilde beş duyu organımız ile onları algılayabiliriz.
15:45:25
AI Öğretmen
Eğer bir varlığı, durumu ya da kavramı beş duyu organımızla algılayamıyorsak, bu kelimeler soyut anlamlıdır.
15:45:28
AI Öğretmen
Mutluluk, korku, özlem, endişe gibi duyguları göremeyiz, dokunamayız, tadamayız, koklayamayız ya da duyamayız; bu yüzden bu sözcükler soyut anlam taşır.
15:45:30
AI Öğretmen
Bir sözcük kullanıldığı cümleye göre bazen somut, bazen de soyut anlam taşıyabilir.
15:45:31
AI Öğretmen
Bazı somut sözcükler, “-lık” eki aldığı zaman soyut anlam kazanabilir.
15:45:33
AI Öğretmen
Örneğin, anne sözcüğü somutken, annelik kelimesi soyut olur; insan kelimesi somutken, insanlık kelimesi soyut anlam taşır.
15:45:33
AI Öğretmen
Bu konuyu anladın mı, yoksa açıklamamı istediğin bir yer var mı?
15:46:24
Öğrenci
Anladım
15:46:26
💭 AI Öğretmen
Şimdi diğer konuya geçelim
15:46:26
Görsel
15:46:28
AI Öğretmen
Aynı çeşitten olan varlıkların hepsini içine alan kelimelere genel anlamlı sözcükler denir.
15:46:29
AI Öğretmen
Sadece tek bir varlığı anlatan kelimelere ise özel anlamlı sözcükler denir.
15:46:30
AI Öğretmen
Genel anlamdan özele doğru gittikçe kapsadığı şeyler azalır, yani kapsam daralır.
15:46:31
AI Öğretmen
Bunu örnekle açıklayabiliriz: Bitki en geneldir, onun altına ağaç gelir, sonra çam ağacı, en sonunda kızıl çam.
15:46:33
AI Öğretmen
Burada "Bitki → Ağaç → Çam → Kızıl Çam" sıralaması genelden özele doğru bir zincirdir.
15:46:34
AI Öğretmen
Genelden özele indikçe kelimenin kapsadığı varlık sayısı azalır, daha sınırlı olur.
15:46:36
AI Öğretmen
Bir kelime içinde bulunduğu cümleye göre genel ya da özel anlamlı olabilir.
15:46:38
AI Öğretmen
"Günümüzde kullanımı azalan mektup, bir düşünce yazısıdır." cümlesinde 'mektup' bütün mektupları anlattığı için genel anlamlıdır.
15:46:40
AI Öğretmen
"Oğlumdan gelen mektubu okuyunca içimi bir sevinç kapladı." cümlesinde 'mektup' sadece bir tane mektubu belirttiği için özel anlamlıdır.
15:46:41
AI Öğretmen
Anlattığım kısımları anladın mı?
15:47:30
Öğrenci
Anladım
15:47:33
💭 AI Öğretmen
Şimdi bir soruya geçiyorum
15:47:33
❓ Soru basic
Sözcükler, bazen söylenişte tekil olsalar da kendi türlerinin tamamını ifade edebilirler. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ağaç” sözcüğü genel anlamda kullanılmıştır?
15:48:08
Öğrenci
Cevabım C Şıkkıdır.
15:48:08
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
15:48:15
AI Öğretmen
Harika bir cevap! Doğru şıkkı buldun!
15:48:16
AI Öğretmen
Burada "ağaç" kelimesi, belirli bir ağacı değil, tüm ağaç türünü kapsayan genel bir ifadeyle kullanılmış.
15:48:18
AI Öğretmen
Bu, kelimelerin bazen tekil görünse de kendi türlerinin tamamını temsil edebileceğini gösteren güzel bir örnek. Genel ve özel anlam ayrımını çok iyi kavramışsın!
15:48:19
AI Öğretmen
Dolayısıyla doğru cevap C şıkkıdır.
15:48:19
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
15:48:43
Öğrenci
Olur, devam edelim
15:48:44
💭 AI Öğretmen
Tamam, devam ediyoruz
15:48:51
Görsel
15:48:55
AI Öğretmen
Nicel anlamlı sözcükler, bir nesne ya da kavramın ölçülebilen ve kesin olarak sınırlandırılabilen özelliklerini tanımlar.
15:48:55
AI Öğretmen
Bu tür sözcükler çoğunlukla somut verilere dayanır ve matematiksel olarak ifade edilebilir.
15:48:57
AI Öğretmen
Nitel anlamlı sözcükler ise daha çok gözlemi yoruma, algıya ve bireysel değerlendirmeye açık yönleri anlatır.
15:48:58
AI Öğretmen
Nitel sözcüklerde kişinin bakış açısı, hisleri veya öznel görüşleri belirgindir.
15:49:00
AI Öğretmen
Bir sözcüğün nicel mi yoksa nitel mi anlam taşıdığı, kullanıldığı cümledeki bağlama göre değişebilir, yani bağlam sözcüğün anlam çeşitliliğini etkiler.
15:49:01
AI Öğretmen
Gerçek yaşamda, mesela sosyal bilimlerde “yüksek başarı” gibi bir kavram eğitimde sayısal verilerle ölçülebileceği için nicel bir anlam kazanır.
15:49:03
AI Öğretmen
Ancak “yüksek tempoda çalışmak” gibi bir ifade günlük kullanımda duygusal veya izlenime dayalıdır ve nitel anlam taşır.
15:49:04
AI Öğretmen
Örneğin, "Üst sokakta birbirine 2 metre mesafede evler vardı." cümlesinde net bir ölçü bilgisi verildiğinden bu nicel anlam taşır.
15:49:06
AI Öğretmen
Ama "Onlar dostluklarıyla birbirine çok yakındı." ifadesinde mesafe bir ölçü değil, duygu belirten soyut bir yakınlık olduğu için nitel anlam vardır.
15:49:08
AI Öğretmen
Başka örneklere bakarsak, "Çabalarının sonucunda iyi bir derece aldı." cümlesinde derece alınabilen bir başarı olduğu için nicel anlam görülür.
15:49:09
AI Öğretmen
"Duruşuyla iyi bir insan olduğu hissediliyordu." cümlesinde ise değerlendirme tamamen kişisel bir kanaate dayanır, bu nitel bir anlamdır.
15:49:12
AI Öğretmen
"Düşünceleri çok derindi, alt metinler barındırıyordu." da düşüncelerin derinliği ölçülemediği ve yoruma açık olduğu için nitel anlam örneğidir.
15:49:13
AI Öğretmen
"Suyun 3 metrelik derinliği tehlikeliydi." cümlesi, belirli bir ölçü verdiğinden nicel anlamlıdır.
15:49:15
AI Öğretmen
"Yüksek makamlarda toplumda güçlü saygınlık elde etti." cümlesinde ise saygınlık bir duygu, toplumsal değer yargısıdır ve nitel anlam taşır.
15:49:16
AI Öğretmen
"87 metre yüksekliğinde bir bina inşa edildi." ise ölçü ve kesinlik içerdiğinden nicel anlamlı bir cümledir.
15:49:18
AI Öğretmen
Anlattığım kısımları anladın mı, yoksa açıklamamı istediğin bir yer var mı?
15:50:52
Öğrenci
Anladım
15:50:54
💭 AI Öğretmen
Şimdi sonraki konuya geçiyoruz
15:50:56
AI Öğretmen
Bugünkü derste sözcüklerin somut ve soyut anlamları ile genel ve özel anlamları üzerinde durduk.
15:50:58
AI Öğretmen
Somut sözcüklerin beş duyu organımızla algılanabilen nesneleri, soyut sözcüklerin ise algılanamayan kavramları ifade ettiğini gördük.
15:50:59
AI Öğretmen
Ayrıca genel anlamlı sözcüklerin bir türün tamamını, özel anlamlıların ise sadece belirli bir varlığı ifade ettiğini öğrendik.
15:51:01
AI Öğretmen
Son olarak, nicel ve nitel anlamlı sözcüklerin farklarını ve kullanım bağlamına göre nasıl değişebileceğini inceledik.