← Geri Ana Sayfa / REYHAN ŞAYAKCI / Oturum Detayları

AI Etüt Oturumu

Oturum Bilgileri

Başlangıç
11 January 2026, 12:44
Bitiş
11 January 2026, 20:04
Süre
22 dakika
Durum
Tamamlandı

📜 Oturum Detayları

12:45:04
Öğrenci
Evet, hazırım Hocam! Bu konuyu detaylıca anlatır mısın?
12:45:06
💭 AI Öğretmen
Harika, başlıyorum
12:45:08
AI Öğretmen
Ek eylem, Türkçede dil bilgisinin önemli bir parçasıdır.
12:45:09
AI Öğretmen
Ek eylem sayesinde, sadece fiillerle değil, adlarla ve ad soylu sözcüklerle de yüklem kurulabilir.
12:45:10
AI Öğretmen
Bir cümlede, çekimli fiiller dışında kalan adlar ve ad soylu sözcükler de ek eylem alarak yüklem görevini üstlenebilir.
12:45:13
AI Öğretmen
Bu sayede Türkçede yargı, yani cümlenin temel anlamı, sadece fiillerle değil, adlarla da ifade edilebilir.
12:45:15
AI Öğretmen
Ek eylem, bu özelliği sayesinde anlatımı daha zengin ve çeşitlendirilmiş hale getirir.
12:45:17
AI Öğretmen
Ayrıca ek eylem, fiillerin zaman yapısını da çeşitlendirir, yani fiillerin zamana göre farklı çekimlerini oluşturur.
12:45:17
AI Öğretmen
Hem ad soylu yüklemler kurmak hem de fiillerin zamanını değiştirmek ek eylem sayesinde yapılır.
12:45:18
AI Öğretmen
Ek eylemin Türkçedeki işlevini anladın mı?
12:45:58
Öğrenci
Anladım
12:46:00
💭 AI Öğretmen
Güzel, devam edelim
12:46:01
❓ Soru basic
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem kullanılmıştır?
12:46:20
Öğrenci
Cevabım D Şıkkıdır.
12:46:21
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
12:46:26
AI Öğretmen
Açıklaman harika, ek eylemi hem görevini hem de fiilin çekimini göstererek doğru yorumlamışsın. “Uyarmıştım” sözcüğünde “-mış”tan sonra gelen “-tı (idi)” eki fiili birleşik zamanlı yaptığı için ek eylem kullanılmıştır.
12:46:27
AI Öğretmen
Dolayısıyla doğru cevap D şıkkıdır.
12:46:27
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
12:46:45
Öğrenci
Olur, devam edelim
12:46:46
💭 AI Öğretmen
Güzel, devam edelim
12:46:53
AI Öğretmen
Ek eylem, kökü "imek" olan ve ek şeklinde kullanılan bir yardımcı fiildir.
12:46:54
AI Öğretmen
Ek eylem, isim ya da ad görevindeki sözcüklere eklenerek onlara bir yargı kazandırır.
12:46:55
AI Öğretmen
Böylece bu sözcükler cümlede yüklem olur, yani hüküm bildirir hale gelir.
12:46:56
AI Öğretmen
Ayrıca ek eylem, basit zamanlı fiillere eklenirse bu fiilleri birleşik zamanlıya çevirir.
12:46:57
AI Öğretmen
Ek eylem eklendiği kelimenin türünü ya da yapısını değiştirmez; adı yine ad, sıfatı yine sıfat olarak bırakır.
12:46:58
AI Öğretmen
Sadece cümlede yüklem görevine gelme ya da fiilin zaman ve kipinde farklı bir yargı oluşturma işlevi sağlar.
12:46:59
AI Öğretmen
Ek eylem konusunu anladın mı?
12:47:31
Öğrenci
Anladım
12:47:34
💭 AI Öğretmen
Pekala, devam edelim
12:47:34
❓ Soru basic
Aşağıdakilerin hangisinde ek eylem kullanılmıştır?
12:47:47
Öğrenci
Cevabım C Şıkkıdır.
12:47:47
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
12:47:53
AI Öğretmen
Harika, doğru cevabı bulmuşsun; ek eylemi fiile getirilen “idi”nin kısalmış hâli olan “-tu” ekinden tanıdın. “Yorulmuştum” sözcüğünde “yorulmuş idim → yorulmuştum” dönüşümüyle birleşik zamanlı fiil yapılmış ve ek eylem kullanılmıştır.
12:47:54
AI Öğretmen
Dolayısıyla doğru cevap C şıkkıdır.
12:47:54
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
12:48:12
Öğrenci
Olur, devam edelim
12:48:14
💭 AI Öğretmen
Tamam, devam ediyoruz
12:48:19
Görsel
Görsel
12:48:21
AI Öğretmen
Ek eylem, "imek" fiilinin ekleşmiş yani kısalıp eklere dönüşmüş hâlidir.
12:48:22
AI Öğretmen
Ek eylem dört ayrı biçimde karşımıza çıkar: -idi, -imiş, -ise ve -dır/-dir ekleri bu ek fiilin biçimleridir.
12:48:23
AI Öğretmen
Bu dört ek de cümlede çekim işlemi yapar ve cümlede iki temel görevi vardır.
12:48:24
AI Öğretmen
Ek eylemin ilk görevi, isimleri ve ad soylu sözcükleri cümlenin yüklemi yapmaktır.
12:48:26
AI Öğretmen
Yani isim, sıfat, zamir, zarf gibi sözcüklerin sonuna gelerek onlara yargı kazandırır ve bu sözcükler cümlenin yüklemi hâline gelir.
12:48:27
AI Öğretmen
Bu işlem sırasında, ek eylem eklenen kelimenin türünü değiştirmez ama o sözcüğü yüklem işlevinde kullanmamızı sağlar.
12:48:28
AI Öğretmen
Ek eylemin ikinci önemli görevi, basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı hâle getirmektir.
12:48:29
AI Öğretmen
Mesela, geniş zaman, şimdiki zaman, görülen geçmiş zaman, öğrenilen geçmiş zaman ve gelecek zamanla çekimlenmiş fiillere bu ek eylemlerden birini eklersek, fiil artık birleşik zamanlı olur.
12:48:30
AI Öğretmen
Bu durumda fiilin asıl zaman anlamı korunur, ek eylem ise fiile yeni bir kip veya anlam katmanı ekler.
12:48:31
AI Öğretmen
Anlattığım bu kısım senin için yeterince açık oldu mu?
12:49:29
Öğrenci
Anladım
12:49:32
💭 AI Öğretmen
Pekala, devam edelim
12:49:32
❓ Soru basic
Aşağıdakilerin hangisinde ek eylem farklı bir görevdedir?
12:49:49
Öğrenci
Cevabım B Şıkkıdır.
12:49:50
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
12:49:54
AI Öğretmen
Verdiğin cevap B şıkkı, bu yüzden yanlıştır.
12:49:55
AI Öğretmen
Doğru cevap C şıkkıdır: “Matematik sınavının soruları çok zordu.”
12:49:57
AI Öğretmen
C’deki “zor-du” yapısında ek eylem, isim soylu “zor” sözcüğüne gelerek onu yüklem yapıyor; A, B ve D’de ise ek eylem fiile gelerek birleşik zamanlı fiil oluşturuyor.
12:49:59
AI Öğretmen
Muhtemelen B’deki “bilmiyordu” sözcüğündeki ek eylemin farklı olduğunu düşündün ama orada da fiile gelerek birleşik zaman yapıyor; dolayısıyla doğru cevap C şıkkıdır.
12:49:59
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
12:50:27
Öğrenci
Olur, devam edelim
12:50:28
💭 AI Öğretmen
Hemen devam ediyorum
12:50:38
AI Öğretmen
Görülen geçmiş zaman ek eylemi (-idi), adların ve ad soylu sözcüklerin geçmişte olmuş olan bir durumu anlatırken kişinin bunu bizzat yaşadığını veya gördüğünü belirtir.
12:50:40
AI Öğretmen
Bu ek, ad ya da ad soylu sözcüğün kökündeki ünlüye ve sonundaki sessiz harfe bağlı olarak değişikliğe uğrayabilir.
12:50:40
AI Öğretmen
Ek genellikle kelimenin sonuna bitişik olarak yazılır ve bazen sözcükle birleşip yeni bir şekil alır.
12:50:42
AI Öğretmen
Örneğin, “başarılı idim” ifadesi birleşerek “başarılıydım” şeklini alır.
12:50:44
AI Öğretmen
“Başarılıydım, başarılıydın, başarılıydı” gibi örneklerde, tekil kişiler için geçmişte yaşanmış ve görülmüş bir başarı anlatılır.
12:50:46
AI Öğretmen
“Başarılıydık, başarılıydınız, başarılıydılar” gibi örneklerde ise aynı anlam çoğul kişiler için kullanılır ve yine anlatılan durumu doğrudan görme, yaşama anlamı bulunur.
12:50:49
AI Öğretmen
Ayrıca, “başarılılardı” örneğinde ise ad soylu sözcüğün sonunda ünlü bulunması ve ekin birleşip kaynaşmasıyla farklı bir kullanım oluşur, fakat anlam olarak aynı işlevdedir.
12:50:50
AI Öğretmen
Bu kısmı anladın mı, yoksa açıklamamı istediğin bir yer var mı?
19:48:39
Öğrenci
Evet, kaldığımız yerden devam edelim hocam!
19:48:39
💭 AI Öğretmen
En son kaldığımız yeri hızlıca bir tekrar edelim
19:48:42
AI Öğretmen
Görülen geçmiş zaman ek eylemi yani -idi, isimlerle veya isim soylu sözcüklerle kullanılır ve söylenen olayın geçmişte olduğunu, kişinin bunu KENDİ GÖZÜYLE gördüğünü, yaşadığını anlatır.
19:48:43
AI Öğretmen
Bu ek, sözcüğün sonundaki harflerin yapısına göre küçük değişiklikler gösterebilir ve genelde kelimeye bitişik yazılır.
19:48:45
AI Öğretmen
Örneğin, başarılı idim sözü birleşip başarılıydım olur. Burada -idi ek eylemi, kelimeyle birleşirken y harfiyle kolayca okunur hâle gelir.
19:48:46
AI Öğretmen
Başarılıydım örneğinde, bir kişinin geçmişte gerçekten başarılı olduğu ve bunu bizzat yaşadığı anlatılır.
19:48:47
AI Öğretmen
Benzer şekilde, başarılıydın senin; başarılıydı ise o kişinin geçmişte başarılı olduğunu anlatır. Bunlar tekil kişiler için kullanılır.
19:48:48
AI Öğretmen
Eğer birden fazla kişi varsa, yani çoğul anlatım yapacaksak başarılıydık, başarılıydınız, başarılıydılar kalıplarını kullanırız.
19:48:49
AI Öğretmen
Bu çoğul biçimlerde de anlatılan olayların geçmişte gerçekten yaşanmış ve görülen, deneyimlenen olaylar olduğu vurgulanır.
19:48:51
AI Öğretmen
Başarılılardı gibi bir biçimdeyse, sondaki ünlü ve -idi eki birleşir, yine aynı anlamı verir. Yani bir grup insanın geçmişte başarılı olduğu ve bu duruma gerçekten tanık olunduğu anlatılır.
19:48:52
AI Öğretmen
Şimdi bu ek eylemin kullanımı hakkında daha iyi anladın mı?
19:49:56
Öğrenci
Anladım
19:49:59
💭 AI Öğretmen
Hmm
19:49:59
❓ Soru basic
Ek fiil, basit zamanlı fiile gelerek birleşik zamanlı fiiller yapar. Fiil cümlelerinde ek fiil, üç kiple çekimlenir: 1. Ek Fiilin Hikâye Birleşik Zamanı (idi) 2. Ek Fiilin Rivayet Birleşik Zamanı (imiş) 3. Ek Fiilin Şart Birleşik Zamanı (ise) Buna göre, I. Bursa'yı da burası kadar çok sevmiştim. II. Buradan ayrılmadan ona uğrayacağını biliyormuş. III. Seni kıracağını bilseydi böyle bir davranışta bulunur muydu? IV. Her gün yirmi sayfa okusa belirlenen sürede kitabı bitecek. numaralı cümlelerle ilgili yapılan yorumlardan hangisi yanlıştır?
19:50:30
Öğrenci
Cevabım D Şıkkıdır.
19:50:30
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
19:50:37
AI Öğretmen
Aferin, cevabın ve çözümün tamamen doğru; özellikle fiilleri ek fiile göre ayırman çok güzel. IV. cümledeki “okusa” yalnızca dilek-şart kipidir, üzerine “-ise” ek fiili gelmediği için ek fiilin şart birleşik zamanı oluşmaz. Dolayısıyla doğru cevap D şıkkıdır.
19:50:37
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
19:50:58
Öğrenci
Olur, devam edelim
19:50:59
💭 AI Öğretmen
Tam devam şimdi
19:51:07
AI Öğretmen
Öğrenilen geçmiş zaman (imiş), bir olayın ya da kişinin geçmişteki durumunu anlatırken, anlatan kişinin bu olayı ya da durumu kendi gözleriyle görmediğini gösterir.
19:51:08
AI Öğretmen
Kişi, anlattığı şeyi başkasından duymuş veya sonradan öğrenmiş olur.
19:51:09
AI Öğretmen
Buradaki önemli nokta, anlatılan olayın ya da durumun gerçekten yaşanmış olmasıdır.
19:51:10
AI Öğretmen
Ama anlatıcı, bu olay ya da duruma doğrudan tanık olmamıştır, sadece birinden haber almıştır.
19:51:11
AI Öğretmen
Sıfat veya ad olan kelimelere “-imiş” eki ve kişi ekleri eklenerek bu zaman yapılır.
19:51:13
AI Öğretmen
Mesela, başarılıymışım, başarılıymışsın, başarılıymışlar ya da başarılılarmış gibi cümleler kurulur.
19:51:14
AI Öğretmen
Burada “başarılı” sıfat soylu bir sözcük, “-imiş” ise onu öğrenilen geçmiş zamanda anlatan ektir.
19:51:15
AI Öğretmen
Ayrıca, üçüncü çoğul kişiler için hem “başarılıymışlar” hem de “başarılılarmış” şekilleri kullanılabilir.
19:51:16
AI Öğretmen
Öğrenilen geçmiş zaman konusunu anladın mı?
19:52:04
Öğrenci
Anladım
19:52:07
💭 AI Öğretmen
Hmm
19:52:08
❓ Soru basic
• Gelmiş $\rightarrow$ Tek bir kip eki aldığı için bu sözcük basit zamanlıdır. • Gelmişti $\rightarrow$ Birden fazla kip eki aldığı için bu sözcük artık birleşik zamanlıdır. Birleşik zamanlı fiillerde ikinci kip eki her zaman ek fiildir. Bu açıklamaya göre hangi seçenekteki fiil diğerlerinden farklıdır?
19:52:36
Öğrenci
Cevabım C Şıkkıdır.
19:52:36
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
19:52:41
AI Öğretmen
Verdiğin cevap (C şıkkı) yanlış.
19:52:42
AI Öğretmen
Doğru cevap B şıkkıdır: **“Bekliyorum.”**
19:52:43
AI Öğretmen
“Bekliyorum” sözcüğünde sadece **tek kip eki** vardır (-iyor), sonrasında gelen ek (-um) şahıs ekidir; bu yüzden **basit zamanlıdır**.
19:52:45
AI Öğretmen
“Satacakmış”ta ise **-acak** (gelecek zaman) + **-mış** (ek fiilin rivayeti) olmak üzere iki kip eki bulunduğu için birleşik zamanlıdır; muhtemelen sen “-um” ekini de ikinci kip eki sanıp karıştırmış olabilirsin. Dolayısıyla doğru cevap B şıkkıdır.
19:52:45
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
19:53:10
Öğrenci
Olur, devam edelim
19:53:12
💭 AI Öğretmen
Hmm
19:53:18
Görsel
Görsel
19:53:20
AI Öğretmen
Şart kipi, ek eylemin isimlere getirilen -se veya -sa ekiyle oluşturulan bir çekim şeklidir.
19:53:21
AI Öğretmen
Bir isim bu eki aldığında, ek eylemle çekimlenmiş olur.
19:53:22
AI Öğretmen
Ancak bu yapı, tek başına yüklem olarak kullanılmaz.
19:53:23
AI Öğretmen
Yani, genellikle cümlede yüklem görevini başka bir isim ya da fiil üstlenir.
19:53:24
AI Öğretmen
Şart kipli ek eylem, çoğu zaman bir koşul, ön şart veya gerçekleşmesi başka bir duruma bağlı bir hâli anlatır.
19:53:25
AI Öğretmen
Başarılıysam, başarılıysak; başarılıysan, başarılıysanız; başarılıysa, başarılıysalar yani başarılılarsa örneklerinde "başarılı" bir isimdir.
19:53:27
AI Öğretmen
Bu kelime -se veya -sa ekiyle ek eylem alır ve sonra kişi ekleriyle çekimlenir.
19:53:28
AI Öğretmen
Bu tür kullanımlarda, "başarılı olma durumu" bir koşul haline gelir.
19:53:29
AI Öğretmen
Genelde cümleyi tamamlamak için bu yapıların ardından başka bir yükleme ihtiyaç duyulur.
19:53:30
AI Öğretmen
Yani bu yapıdan sonra gelen bir fiil ya da ad, cümlenin gerçek yüklemi olur.
19:53:31
AI Öğretmen
Şart kipi ve ek eylemle ilgili bu açıklamayı anladın mı?
19:54:19
Öğrenci
Anladım
19:54:24
💭 AI Öğretmen
Hmm
19:54:26
❓ Soru basic
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-se” eki ek eylem olarak kullanılmıştır?
19:54:48
Öğrenci
Cevabım A Şıkkıdır.
19:54:49
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
19:54:53
AI Öğretmen
Verdiğin cevap (A şıkkı) ne yazık ki yanlış.
19:54:54
AI Öğretmen
Doğru cevap C şıkkıdır: “Eve gidersen bize de haber ver.”
19:54:56
AI Öğretmen
Burada “gider-se-n” sözcüğünde “-er” geniş zaman eki üzerine gelen “-se” eki, geniş zamanlı fiili “geniş zamanın şartı” yapan ek eylemin şart biçimidir, yani ek eylem görevindedir.
19:54:58
AI Öğretmen
A seçeneğinde ise “gel-se-n” yapısında “-se” doğrudan fiil köküne gelmiş ve sadece dilek-şart kipi görevindedir; öğrencilerin çoğu her “-se/-sa”yı ek eylem sanma hatasına düşebiliyor.
19:54:59
AI Öğretmen
Dolayısıyla doğru cevap C şıkkıdır.
19:54:59
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
19:55:27
Öğrenci
Olur, devam edelim
19:55:30
💭 AI Öğretmen
Derse devam edelim
19:55:37
AI Öğretmen
Ek eylemin geniş zamanı, isim ya da isim soylu sözcüklere eklenen bir ek eylemin, geniş zaman anlamı kazanmış halidir.
19:55:37
AI Öğretmen
Ek eylemin geniş zaman çekimi, kişi ekleriyle yapılır.
19:55:38
AI Öğretmen
Yani, ek eylemin zaman biçimi, kişi ekleriyle birlikte kullanılarak yüklem meydana gelir.
19:55:39
AI Öğretmen
Bu çekimde özellikle üçüncü tekil ve üçüncü çoğul kişilerde "-dır" eki genellikle kullanılmaz veya konuşurken düşebilir.
19:55:41
AI Öğretmen
Başarılıyım, başarılıyız, başarılısın, başarılısınız, başarılı(dır), başarılı(dır)lar (başarılılardır) örneklerinde görüldüğü gibi, "başarılı" kelimesi kişi ekleri ve bazen "-dır" ekiyle yüklem olur.
19:55:42
AI Öğretmen
"-dır" ekinin üçüncü kişilerde bazen kullanılması, bazen kullanılmaması anlamı değiştirmez; yalnızca cümlenin daha resmi ya da kesin görünmesini sağlar.
19:55:44
AI Öğretmen
Ek eylemin geniş zamanı konusunu anladın mı?
19:56:32
Öğrenci
Anladım
19:56:35
💭 AI Öğretmen
Güzel, devam edelim
19:56:35
❓ Soru basic
Zambaklar en ıssız yerlerde açar, Ve vardır her vahşi çiçekte gurur. Bir mumun ardında bekleyen rüzgâr, Işıksız ruhumu sallar da durur. Bu şiirin kaçıncı dizesinde ek fiil almış bir sözcük bulunmaktadır?
19:56:48
Öğrenci
Cevabım B Şıkkıdır.
19:56:48
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
19:56:53
AI Öğretmen
Harika, B şıkkını seçmen doğru; ek fiil alan sözcük “vardır” olup, “var” ismine gelen “-dır” eki onu yüklem hâline getiriyor. Bu da ek fiilin isimleri yüklem yapma görevine güzel bir örnek.
19:56:54
AI Öğretmen
Dolayısıyla doğru cevap B şıkkıdır.
19:56:54
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
19:57:12
Öğrenci
Olur, devam edelim
19:57:13
💭 AI Öğretmen
Hemen devam edelim
19:57:23
Görsel
Görsel
19:57:26
AI Öğretmen
Ek eylem, bazı kip ekleriyle birlikte kullanıldığında, cümlelerde değişik anlamlar oluşturur. Bu anlamlar arasında geçmiş zamanda gerçekleşmemiş niyet, terk edilmiş alışkanlık, gereklilik, sözde veya küçümseme, keşke ve şart anlamları bulunur.
19:57:28
AI Öğretmen
Geçmiş zamanda gerçekleşmemiş niyet yapısında, fiil önce gelecek zaman eki olan $-ecek$ ekini alır. Sonrasında ise ek eylemin hikâye eki $-di$ eklenir. Örneğin “Hafta sonu tiyatroya gid**ecektik**.” cümlesinde, bir plan yapılmış ama bu plan gerçekleşmemiştir.
19:57:30
AI Öğretmen
Terk edilmiş alışkanlık anlamında, fiile geniş zamanın $-r$ eki ve ardından ek eylemin $-dı$ biçimi gelir. Örneğin “Çocukken süt iç**erdim**.” cümlesi, geçmişte sık sık yapılan ve artık yapılmayan bir alışkanlığı gösterir.
19:57:32
AI Öğretmen
Gereklilik anlamı vermek için, fiil köküne $-malı$ veya $-meli$ eki getirilir. Bunun ardından ek eylemin $-dı$ veya $-mış$ biçimleri eklenir. “Bu kitabı bugün biti**rmeliydin**.” cümlesinde geçmişte yapılması gereken ama yapılmamış bir iş anlatılır. “Bu kitabı bugün bitir**meliymişsin**.” cümlesinde ise başkasından duyulan veya sonradan anlaşılan bir gereklilik anlamı vardır.
19:57:35
AI Öğretmen
Sözde veya küçümseme anlamı vermek için rivayet eki $-mış$ iki kez peş peşe kullanılır. “Bana bir türlü ulaşama**mışmış**.” örneğinde, anlatan kişi duyduğu şeye tam olarak inanmıyor ya da anlatılanı küçümsüyordur.
19:57:38
AI Öğretmen
Keşke anlamında, dilek-şart eki $-sa / -se$ ile rivayet eki $-mış$ veya gereklilik eki $-malı$ ile $-mış$ birlikte kullanılır. “Yanıma şemsiye al**malıymışım**.” ve “İşlerini dün bitir**seymiş**.” cümlelerinde, gerçekleşmeyen durumlar için üzüntü ya da pişmanlık belirtilir.
19:57:40
AI Öğretmen
Şart yapısında ise çekimli fiil kip ekinden sonra $-sa / -se$ şart eki getirilir ve koşula bağlı bir durum anlatılır. “Söylediklerimi dinl**ersen** olayı anlarsın.” cümlesinde, koşul gerçekleşirse sonucun da gerçekleşeceği belirtilmiş olur.
19:57:41
AI Öğretmen
Anlattığım bu ek eylem yapılarını ve anlamlarını anladın mı?
19:59:15
Öğrenci
Anladım
19:59:18
💭 AI Öğretmen
Hadi devam edelim
19:59:18
❓ Soru basic
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil cümleye “terk edilmiş alışkanlık” anlamı katmıştır?
19:59:23
Öğrenci
Cevabım A Şıkkıdır.
19:59:24
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
19:59:29
AI Öğretmen
Aferin, doğru düşünmüşsün; “kutlardık” sözcüğündeki geniş zamanın hikâyesi (kutla-r-dı-k) yapısı geçmişte alışkanlık hâlinde yapılan ama artık sürmeyen bir eylemi gösteriyor. Bu yüzden cümle “terk edilmiş alışkanlık” anlamı taşıyor.
19:59:30
AI Öğretmen
Dolayısıyla doğru cevap A şıkkıdır.
19:59:30
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
19:59:56
Öğrenci
Olur, devam edelim
19:59:59
💭 AI Öğretmen
Tamam, ilerleyelim
20:00:07
AI Öğretmen
Hikâye birleşik zaman, bir fiilin çekimlenmiş halinin sonuna ek fiil olan **-dı** ekinin getirilmesiyle oluşur.
20:00:08
AI Öğretmen
Bu yapıda esas fiil kendi kip anlamını korur, yani fiilin zamanı veya kipi değişmez.
20:00:10
AI Öğretmen
Ek fiil olan **-dı** ise cümleye geçmiş zamanda anlatma ve çoğu zaman anlatıcının olayı gördüğü ya da yaşadığı izlenimini katar.
20:00:11
AI Öğretmen
Rivayet birleşik zaman ise bir fiilin sonuna ek fiil olan **-miş** ekinin getirilmesiyle meydana gelir.
20:00:14
AI Öğretmen
Bu yapıda anlatılan olay, oluş veya durum doğrudan görülmemiştir; genellikle başkasından duyulmuş ya da tahmin yoluyla anlaşılmıştır.
20:00:15
AI Öğretmen
Şart birleşik zaman ise yine bir fiile ek fiil olan **-se** ekinin getirilmesiyle oluşturulur.
20:00:16
AI Öğretmen
Bu yapıda şart anlamı, yani bir işin veya durumun gerçekleşmesinin bir koşula bağlı olması durumu **-se** ekinden kaynaklanır.
20:00:17
AI Öğretmen
Burada olayın veya durumun kesin olup olmayacağı belli değildir, yani bir ihtimal veya olasılık söz konusudur.
20:00:18
AI Öğretmen
Anlattığım bu birleşik zaman türleri hakkında anlayabildin mi?
20:01:05
Öğrenci
Anladım
20:01:08
💭 AI Öğretmen
Güzel, devam ediyoruz
20:01:08
❓ Soru basic
Ek eylem, fiil cümlelerinde üç şekilde çekimlenir: 1. Hikâye birleşik zaman 2. Rivayet birleşik zaman 3. Şartlı birleşik zaman Buna göre, aşağıdaki metinlerin hangisinde hikâye birleşik zamanla çekimlenmiş bir eylem kullanılmamıştır?
20:01:14
Öğrenci
Cevabım D Şıkkıdır.
20:01:14
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
20:01:21
AI Öğretmen
Cevabın ne yazık ki yanlış; doğru cevap B şıkkıdır.
20:01:22
AI Öğretmen
B şıkkındaki “geldi, gecikti, yavaşlatılamadı” fiilleri basit zamanlıdır; sonlarında “-ydi / -muştu / -yordu” gibi ek eylemle kurulmuş hikâye birleşik zaman yoktur.
20:01:24
AI Öğretmen
Muhtemelen D şıkkındaki “yapmış, başarmıştı” fiillerini sadece “-mış” görüp duyulan geçmiş sanıp, sonundaki “-tı” ek eylemini fark etmedin; oysa “-mıştı” hikâye birleşik zamandır. Dolayısıyla doğru cevap B şıkkıdır.
20:01:25
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
20:01:50
Öğrenci
Olur, devam edelim
20:01:52
💭 AI Öğretmen
Hemen devam ediyorum
20:02:05
AI Öğretmen
Ek eylemin geniş zaman 3. tekil kişisi olan "-dır" eki, fiillere eklendiğinde cümlede kesinlik ya da olasılık anlamı kazandırır ve birleşik zaman oluşturmaz.
20:02:06
AI Öğretmen
"-dır" eki bazen kesinlik bildirir, yani söylenen şeyden tamamen emin olunduğu anlamına gelir.
20:02:09
AI Öğretmen
Örneğin "Tahlil sonuçları olumludur, kalp sorununuz artık sona ermiştir." cümlesinde, tahlil sonuçlarının iyi olduğu ve kalp sorununun bittiği ifadesi kesin olarak belirtilmiştir.
20:02:10
AI Öğretmen
"-dır" eki bazen de olasılık içerir, yani kişi söylediğinden tam emin değildir ama kuvvetli bir tahminde bulunuyordur.
20:02:12
AI Öğretmen
"Kar çok yağıyor, yollar buz tutmuştur." cümlesinde ise yolların buz tuttuğu bilgisi, karın çok yağmasına bakılarak tahmin edilmiştir.
20:02:14
AI Öğretmen
Buradaki "-dır/-dir/-dur/-dür" eki, fiilin zamanını veya kipini değiştirmez; sadece cümlenin kesin veya olasılığa dayalı olduğunu belirtir.
20:02:15
AI Öğretmen
Anlattığım kısım senin için anlaşılır oldu mu?
20:02:59
Öğrenci
Anladım
20:03:02
💭 AI Öğretmen
Hmm
20:03:02
❓ Soru basic
(I) Ne büyüdür ne sihirdir. (II) Birim, birsin, biriz, birdir. (III) Yüreğimde bu bir sırdır (IV) Yığın yığın buğday yatar. Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
20:03:12
Öğrenci
Cevabım D Şıkkıdır.
20:03:12
💭 AI Öğretmen
Hemen Bakıyorum
20:03:19
AI Öğretmen
Çok güzel düşünmüşsün, IV. dizede “yatar” sözcüğünün bir fiil olduğunu ve ek fiil almış bir isim bulunmadığını doğru yorumlamışsın. Böylece diğer üç seçeneğin özellikleri doğruyken, yalnızca D seçeneğinin bu dörtlük için söylenemeyeceğini fark etmiş oldun. Dolayısıyla doğru cevap D şıkkıdır.
20:03:19
AI Öğretmen
Derse devam edelim mi?
20:03:42
Öğrenci
Olur, devam edelim
20:03:44
💭 AI Öğretmen
Hmm
20:03:58
AI Öğretmen
Bu derste ek eylemin Türkçedeki temel işlevlerini inceledik; ek eylemin isim ve ad soylu sözcüklere yargı anlamı katarak onları yüklem yapması ve basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı hale getirmesi konularını ele aldık. Ayrıca ek eylemin dört temel biçimi olan -idi, -imiş, -ise, -dır/-dir eklerinin kullanımı ve bu eklerin cümledeki görevleri üzerinde durduk. Görülen geçmiş zaman, öğrenilen geçmiş zaman, şart kipi ve geniş zaman çekimleriyle ilgili örnekler vererek ek eylemin farklı zaman ve kiplerdeki işlevlerini açıkladık. Herhangi bir sorunuz var mı?
20:04:42
Öğrenci
yok
20:04:45
AI Öğretmen
Bir sonraki derste görüşmek üzere!

Voltran Okul Analiz Sistemi