İşte 7. Sınıf Sosyal Bilgiler 1. Dönem 2. Yazılı Hazırlık Notlarınız:
Devlet Doğuyor: Osmanlı Devleti'nin Hızlı Yükselişi
Osmanlı Devleti, küçük bir beylikten kısa sürede üç kıtaya yayılan güçlü bir imparatorluğa dönüşmüştür. Bu hızlı büyümenin temel nedenleri şunlardır:
- Bizans'ın Zayıf Durumu: Kuruluş döneminde Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) askeri ve siyasi açıdan oldukça zayıftı. Bu durum, Osmanlı'nın Batı yönündeki fetihlerini kolaylaştırdı.
- Anadolu'da Güçlü Devlet Yokluğu: Anadolu'da Osmanlı'ya rakip olabilecek güçlü bir siyasi otorite bulunmuyordu. Bu da Osmanlı'nın Anadolu'daki beylikleri birleştirme ve topraklarını genişletme sürecini hızlandırdı.
- İskan ve İstimalet Politikaları: Osmanlı'nın uyguladığı yerleştirme (iskan) ve hoşgörü (istimalet) politikaları, fethedilen bölgelerde kalıcı hakimiyet kurmasını sağladı.
- İskan (Yerleştirme): Yeni fethedilen topraklara Anadolu'dan getirilen göçebe Türkmenler yerleştirilerek bölgenin Türkleşmesi ve İslamlaşması sağlanmıştır.
- İstimalet (Hoşgörü): Fethedilen bölgelerdeki halkın din, dil ve kültürlerine karışılmamış, onların can ve mal güvenlikleri sağlanmıştır. Bu politika sayesinde yerel halkın devlete bağlılığı artırılmış ve isyanlar önlenmiştir.
Osmanlı Devleti'nin Balkanlarda fethettiği yerlere Türkmen aileleri yerleştirmesi iskan politikasına, bölgedeki Hristiyanların ibadet özgürlüğünü güvence altına alması ise istimalet politikasına örnektir.
İstimalet politikası sayesinde fethedilen bölgelerdeki halk, Osmanlı yönetimine daha kolay uyum sağlamış ve ayaklanma çıkarmaktan kaçınmıştır. Bu, Osmanlı'nın uzun vadeli hakimiyetini pekiştiren önemli bir stratejiydi.
- Beyliklerle İyi İlişkiler ve Ahilerin Desteği: Osmanlı, Anadolu'daki diğer Türk beylikleriyle genellikle iyi ilişkiler kurmuş ve esnaf teşkilatı olan Ahilerden (Ahilik) önemli destek almıştır.
- Elverişli Coğrafi Konum: Osmanlı Beyliği'nin kurulduğu bölge (Söğüt ve çevresi), hem Bizans sınırında gaza ve cihat için uygun bir konumda hem de Balkanlara geçiş için stratejik bir noktadaydı.
- Balkanların Durumu: Balkanlarda o dönemde siyasi birlik yoktu ve küçük, güçsüz prenslikler bulunuyordu. Bu durum, Osmanlı'nın Balkanlarda hızlı ilerlemesini kolaylaştırdı.
- Aktif Gaza ve Cihat Anlayışı: Müslüman olmayanlarla yapılan savaşlara "gaza ve cihat" denir. Bu anlayış, Osmanlı askerlerinin yüksek motivasyonla savaşmasını sağladı. Savaşta ölenler şehit, sağ kalanlar ise gazi unvanı alarak toplumda saygın bir yer edindi. Osmanlı'nın Batı yönündeki fetihleri bu anlayışla desteklendi.
Bazı öğrenciler gaza ve cihat politikasını sadece dini bir motivasyon olarak algılayabilir. Ancak bu politika, aynı zamanda fetihleri meşrulaştıran, askerleri motive eden ve Anadolu beyliklerinin desteğini alan önemli bir siyasi ve askeri stratejiydi.
- Yetenekli Padişahlar: Osmanlı Devleti'nin kuruluş ve yükseliş dönemlerinde Osman Bey, Orhan Bey, I. Murad, Yıldırım Bayezid, Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman gibi yetenekli ve güçlü liderler tahta geçmiştir.
Osmanlı Ordusu
Osmanlı ordusu, iki ana kola ayrılıyordu:
- Yeniçeri Ocağı (Kapıkulu Askerleri):
- Devşirme Sistemiyle Oluşur: Küçük yaşta ailelerinden izinle alınan Hristiyan çocukların Müslüman yapılıp özel bir eğitimden geçirilmesiyle oluşturulmuştur.
- Maaşlı Askerlerdir: Devletten düzenli maaş (ulufe) alırlardı.
- Evlenemezlerdi: Uzun süre evlenmeleri ve iş sahibi olmaları yasaktı.
- Padişahın Kullardır: Doğrudan padişaha bağlı birliklerdi ve onun güvenliğini sağlarlardı. Başarılı olanlar sadrazamlığa kadar yükselebilirdi.
- Tımarlı Sipahiler:
- Türklerden Oluşur: Genellikle Türk halkından oluşurlardı.
- Toprak Karşılığı Hizmet: Maaş yerine belirli bölgelerdeki topraklardan elde edilen gelirle geçinirlerdi (tımar sistemi). Bu topraklar babadan oğula geçmez, devlet kontrolünde kalırdı.
- Bölge Güvenliği ve Asker Yetiştirme: Bulundukları bölgelerin güvenliğini sağlar, aynı zamanda o topraklardan elde ettikleri ekonomik gelirle atlı askerler (cebelü) yetiştirirlerdi. Bu sistem, hem üretimin devamlılığını sağlar hem de orduya yük olmadan asker temin ederdi.
Osmanlı'da Toplumsal Yapı ve Yönetim
- Millet Sistemi: Osmanlı Devleti'nde toplumsal yapı dini inançlara göre şekillenmiştir. Halk, "Müslimler" (Müslümanlar) ve "Gayrimüslimler" (Müslüman olmayanlar) olmak üzere iki ana gruba ayrılmıştır. Bu sistem, farklı din ve etnik kökenlerden gelen toplulukların bir arada barış içinde yaşamasını sağlamıştır.
- Yönetenler ve Yönetilenler: Osmanlı toplumunda "Yönetenler" (Askeriler) ve "Yönetilenler" (Reaya - halk) olmak üzere bir ayrım vardı. Yönetenler devletti yöneten ve askerlik yapan kesimdi; reaya ise üretim yapan, vergi ödeyen halktı.
- Osmanlı Ekonomisi: Tarım, zanaat (zanaat: seri üretim için yapılan el işçiliği, örn: ayakkabı üretimi; sanat: tek ve eşsiz eser, örn: bir resim tablosu), ticaret ve hayvancılık üzerine kuruluydu.
Divan-ı Hümayun (Danışma Meclisi)
Osmanlı Devleti'nde önemli devlet işlerinin görüşüldüğü ve kararların alındığı en üst yönetim organıydı. Ancak son söz her zaman padişaha aitti.
- Sadrazam: Padişahın vekili ve en büyük yardımcısıdır, bugünkü Başbakan gibi.
- Vezirler: Günümüzdeki bakanlar gibi, padişahın yardımcılarıdır.
- Nişancı: Devletin içişlerinden sorumlu, padişahın tuğrasını (imzasını) çeker, yazışmaları düzenlerdi.
- Kazasker: Adalet ve eğitim işlerinden sorumlu idi, hem Adalet Bakanı hem de Milli Eğitim Bakanı gibiydi.
- Defterdar: Devletin mali işlerinden sorumlu, bugünkü Maliye Bakanı gibidir.
- Reisülküttap (Reis Efendi): Dış ilişkilerden ve diplomatik yazışmalardan sorumluydu, Dışişleri Bakanı gibiydi.
- Kaptanı Derya: Donanma komutanıdır.
- Şeyhülislam: Diyanet işlerinden sorumlu, fetva verirdi.
Osmanlı Padişahları ve Önemli Gelişmeler
- Osman Bey: Devletin kurucusudur. Bizans'la ilk savaş olan Koyunhisar Savaşı'nı yaptı ve ilk Osmanlı parasını bastırdı.
- Orhan Bey: Bursa'yı alarak başkent yaptı. Karesioğulları Beyliği'ni topraklarına katarak ilk kez bir Türk beyliğini Osmanlı'ya bağladı. Çimpe Kalesi'ni alarak Rumeli'ye geçişi sağladı. Maltepe (Palekanon) Savaşı'nda Bizans'ı yendi. İlk düzenli orduyu kurdu, Divan teşkilatını oluşturdu ve ilk medreseyi (üniversite) açtı.
- I. Murad: Haçlılarla Sazlıdere, Sırp Sındığı ve I. Kosova Savaşları'nı kazandı. Edirne'yi başkent yaparak Batı'ya yöneldiğini gösterdi. Yeniçeri Ocağı'nı ve Tımar Sistemi'ni kurumsal hale getirdi.
Avrupa devletlerinin Osmanlı'nın Balkanlardaki ilerleyişini durdurmak için birleşerek oluşturduğu askeri güçlere "Haçlılar" denir.
- Yıldırım Bayezid: Niğbolu Savaşı'nda Haçlıları mağlup etti. İstanbul'u kuşattı ve Anadolu Hisarı'nı yaptırdı. Ancak Ankara Savaşı'nda Timur'a yenildi ve Osmanlı Devleti Fetret Devri'ne (padişahsızlık ve dağılma dönemi) girdi.
- I. Mehmed (Çelebi Mehmet): Fetret Devri'ne son vererek devleti yeniden toparladığı için Osmanlı'nın ikinci kurucusu sayılır. Venediklerle ilk deniz savaşını yaptı ve Şeyh Bedrettin İsyanı'nı bastırdı.
- II. Murad: Edirne-Segedin Antlaşması'nı imzaladı ancak Haçlıların antlaşmayı bozması üzerine Varna ve II. Kosova Savaşları'nda Haçlıları kesin olarak yendi.
- Fatih Sultan Mehmet: Rumeli Hisarı'nı yaptırdı. İstanbul'u Fethetti (1453). İpek Yolu ticaretini kontrol altına aldı ve Karadeniz'i bir "Türk Gölü" haline getirdi. Ege Denizi'nde önemli adalar ve Mora Yarımadası'nı fethetti.
- Yavuz Sultan Selim: Doğu ve Güney yönlü fetihlere ağırlık verdi. Çaldıran ve Turnadağ Savaşları'nı yaparak Anadolu'da siyasi birliği sağladı. Mercidabık ve Ridaniye Savaşları ile Mısır, Suriye ve Arap Yarımadası'nı fethetti. Halifelik makamı Osmanlılara geçti ve Baharat Yolu'nun kontrolü ele geçirildi.
- Kanuni Sultan Süleyman: Osmanlı Devleti'nin en parlak dönemidir. Preveze Deniz Savaşı ile Akdeniz'i bir "Türk Gölü" haline getirdi. Mohaç Meydan Muharebesi ile Macaristan ve Avusturya'nın önemli kısımlarını fethetti. Viyana'yı kuşattı.
Avrupa'daki Gelişmeler ve Osmanlı'ya Etkileri
15. yüzyıldan itibaren Avrupa'da yaşanan büyük gelişmeler, Osmanlı Devleti'ni derinden etkilemiştir:
- Coğrafi Keşifler (15. ve 16. Yüzyıllar):
- Nedenleri: Osmanlı Devleti'nin İpek ve Baharat Yolları gibi önemli ticaret yollarını ele geçirmesi, Avrupalıları yeni ticaret yolları bulmaya itti.
- Sonuçları: Yeni kıtalar (Amerika) ve ticaret yolları keşfedildi. Dünyanın yuvarlak olduğu kanıtlandı. İpek ve Baharat Yolları ile Akdeniz limanları önemini kaybetti, bu da Osmanlı Devleti'nin gümrük gelirlerinin azalmasına neden oldu. Atlas Okyanusu kıyısındaki limanlar önem kazandı. Avrupa ülkeleri (İspanya, Portekiz, İngiltere, Fransa) keşfedilen yerleri sömürgeleştirerek büyük zenginlik elde ettiler.
- Osmanlı'ya Etkisi: Ekonomik olarak olumsuz etkilendi, gelirleri azaldı. Avrupa'nın zenginleşmesiyle güç dengesi değişmeye başladı.
Coğrafi Keşifler, Avrupa'nın hem ekonomik hem de bilimsel (dünyanın yuvarlak olduğunun kanıtlanması) alanlarda ilerlemesini sağlarken, Osmanlı ekonomisini zayıflattı.
- Rönesans (Yeniden Doğuş - 15. ve 16. Yüzyıllar):
- Coğrafi Keşiflerle elde edilen zenginlikler sanata ve bilime harcandı.
- Sorgulayıcı düşünce, hümanizm (insanın değerli olduğu fikri) gelişti.
- Edebiyat, bilim ve sanatta önemli gelişmeler yaşandı.
- Osmanlı'ya Etkisi: Osmanlı, bu bilimsel ve sanatsal gelişmeleri takip edemediği için Avrupa'nın gerisinde kaldı.
- Reform (Yeniden Düzenleme - 16. Yüzyıl):
- Katolik Kilisesi'ne karşı başlayan dini yeniden yapılanma hareketidir (Martin Luther).
- Avrupa'da mezhep birliği bozuldu, farklı mezhepler (Protestanlık, Kalvinizm vb.) ortaya çıktı.
- Kilise ve din adamlarına duyulan güven azaldı.
- Osmanlı'ya Etkisi: Avrupa'nın iç karışıklıklarla meşgul olması Osmanlı'nın bu dönemde biraz daha rahat ilerlemesini sağladı, ancak Osmanlı bu dini değişimlerden doğrudan etkilenmedi.
- Aydınlanma Çağı (17. ve 18. Yüzyıllar):
- Akla, deneye ve gözleme dayalı bilimsel düşüncenin ön plana çıktığı dönemdir.
- Bilim ve teknik alanında önemli buluşlar ve gelişmeler yaşandı (örn: Newton'un yer çekimi kanunu).
- Osmanlı'ya Etkisi: Osmanlı, bu dönemdeki bilimsel ve teknolojik ilerlemeleri yeterince takip edemedi, Avrupa ile arasındaki makas açılmaya başladı.
- Fransız İhtilali (1789):
- Nedenleri: Mutlakiyet yönetimine karşı halkın başlattığı bir devrimdir.
- Yaydığı Fikirler: Hürriyet, eşitlik, adalet, demokrasi, insan hakları ve milliyetçilik gibi kavramlar tüm dünyaya yayıldı.
- Osmanlı'ya Etkisi: Özellikle milliyetçilik fikri, çok uluslu Osmanlı Devleti'ni derinden etkiledi. İmparatorluk içindeki farklı milletler (Rumlar, Sırplar, Ermeniler vb.) kendi bağımsız devletlerini kurma isteğiyle ayaklanmalar başlattı. Bu durum, Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü tehdit etti ve dağılma sürecini hızlandırdı.
Fransız İhtilali'nin Osmanlı üzerindeki en önemli etkisi, milliyetçilik akımı nedeniyle azınlık isyanlarının başlaması ve imparatorluğun parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasıdır. Eşitlik ve demokrasi gibi kavramlar da yenilik hareketlerini tetiklemiştir.
- Sanayi İnkılabı (18. Yüzyıl):
- Tanımı: El tezgahlarından fabrika üretimine geçişle, buhar gücünün makineleşmede kullanılmasıyla başlayan büyük teknolojik ve ekonomik dönüşümdür.
- Sonuçları: Üretim hızı ve miktarı arttı. Fabrikalar için hammadde ve üretilen ürünler için pazar arayışı hızlandı, bu da sömürgecilik yarışını başlattı.
- Osmanlı'ya Etkisi: Osmanlı ekonomisi sanayileşen Avrupa karşısında rekabet edemedi. Küçük atölyeler ve el tezgahları kapandı, işsizlik arttı. Osmanlı, Avrupa sanayisi için bir hammadde kaynağı ve pazar haline geldi.
Avrupa ülkelerinin sanayileşince İngiltere'nin Osmanlı'dan pamuk alıp kendi fabrikalarında dokuyarak tekrar Osmanlı'ya gömlek olarak yüksek fiyatla satması, Osmanlı'nın hem hammadde kaynağı hem de pazar haline gelmesine örnektir.
Osmanlı Devleti'nde Yenileşme Hareketleri (Islahatlar)
Osmanlı Devleti, Avrupa'daki gelişmeler karşısında gerilemesini durdurmak ve devleti kurtarmak amacıyla birçok alanda yenileşme (ıslahat) hareketleri başlattı.
- Lale Devri (1718-1730 - III. Ahmet Dönemi):
- Osmanlı'nın Avrupa'nın üstünlüğünü kısmen kabul edip Batı'ya yöneldiği ilk dönemdir.
- Örnek Islahatlar: İlk kez çiçek aşısı uygulandı (Sağlık), Tulumbacılar İtfaiye Ocağı kuruldu (Sosyal/Güvenlik), kağıt ve çini fabrikaları açıldı (Ekonomik), Avrupa başkentlerinde *geçici* elçilikler açıldı (Diplomatik), ilk Osmanlı matbaası kuruldu (Kültürel), Avrupa tarzı mimari eserler yapıldı.
Lale Devri, askeri alanda ıslahat yapılmayan ancak kültürel ve sosyal alanda Batı'dan etkilenilen ilk dönem olmasıyla önemlidir.
- III. Selim Dönemi (Nizam-ı Cedid Dönemi - 18. Yüzyıl Sonu):
- Örnek Islahatlar: Avrupa tarzında yeni bir ordu olan Nizam-ı Cedid'i kurdu (Askeri). Bu ordunun giderleri için ayrı bir hazine olan İrad-ı Cedid oluşturuldu (Ekonomik). Avrupa başkentlerinde *daimi* elçilikler açıldı (Diplomatik).
- II. Mahmut Dönemi (19. Yüzyıl Başı):
- Örnek Islahatlar: Sened-i İttifak'ı imzaladı (politik açıdan ayanların gücünü tanıdı). Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı (Vaka-i Hayriye). Yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adında modern bir ordu kurdu (Askeri). Asker sayısını belirlemek amacıyla ilk nüfus sayımını yaptırdı. Avrupa tarzı okullar açtı (Eğitim). İlk resmi gazete olan Takvim-i Vekayi'yi çıkardı (Kültürel). Memurlara fes ve pantolon giyme zorunluluğu getirerek kılık kıyafette modernleşme başlattı (Toplumsal).
- Abdülmecid Dönemi (Tanzimat ve Islahat Dönemi - 19. Yüzyıl Ortası):
- Örnek Islahatlar:
- Tanzimat Fermanı (1839): Padişahın yetkileri ilk kez kanunlarla sınırlandırıldı, herkesin can, mal ve namus güvenliği sağlandı, vergilerin herkesin gelirine göre alınması, askere alma yönteminin düzenlenmesi gibi konularda eşitlik ve adalet vurgulandı (Siyasi).
- Islahat Fermanı (1856): Azınlıklara (Gayrimüslimler) daha fazla hak ve özgürlükler tanınmasını öngördü (Siyasi, Toplumsal).
- Merkezi otoriteyi güçlendirmek için Posta Teşkilatı ve Telgraf Müdürlüğü kuruldu (İletişim).
- İlk kağıt para olan "Kaime" basıldı (Ekonomik).
- Ekonomik çöküşün bir göstergesi olarak Avrupalıların kontrolünde Duyun-u Umumiye (Genel Borçlar İdaresi) kuruldu (Ekonomik).
- Ziraat Bankası kuruldu (Ekonomik).
- Mecelle adı verilen İslam hukuku ağırlıklı hukuk sistemi düzenlendi (Hukuk).
- Meşrutiyet'in İlanı (1876): Halkın padişahın yanında yönetime katıldığı, padişah ve meclisin bir arada olduğu yönetim biçimine geçildi (Siyasi).
Tanzimat Fermanı, padişahın bile kanunlara uymak zorunda olduğunu ilan ederek hukuk üstünlüğü kavramını getirmiştir. Bu, Osmanlı tarihinde anayasal düzene geçişin ilk adımlarından biridir.
Avrupalı Seyyahların Gözünden Osmanlı Kültürü
Avrupalı seyyahlar, Osmanlı topraklarını ziyaret ettiklerinde Türklerin misafirperver, temiz, ağırbaşlı, saygılı, hayvanları ve doğayı koruyan bir millet olduğunu gözlemlemişlerdir. İstanbul gibi büyük şehirlerde farklı kültürlerin, dillerin ve dinlerin bir arada hoşgörü içinde yaşandığına dikkat çekmişlerdir.
- Osmanlı Sanatları: Hat (güzel yazı sanatı), Tezhip (kitap süsleme sanatı), Ebru (kağıt üzerine boyalarla yapılan süsleme sanatı), Minyatür (küçük boyutlu resim sanatı), Çini (seramik sanatı) gibi geleneksel Türk-İslam sanatları Avrupalıların ilgisini çekmiştir.
Arap harflerinden doğan ve İslam medeniyetinde büyük öneme sahip olan güzel yazı sanatına "Hat Sanatı" denir. Avrupa'da resim tabloları ne kadar değerliyse, Osmanlı'da hat sanatıyla süslenmiş levhalar da aynı öneme sahipti.
Geçmişten Günümüze İnsan Yerleşimi
İnsanların yerleşim alanlarını seçme nedenleri zaman içinde değişmiştir.
- İlk İnsanlar (Paleolitik Dönem): Avcılık ve toplayıcılıkla uğraştıkları için göçebe bir yaşam tarzına sahiptiler.
- Neolitik Dönem (Yeni Taş Çağı): Hayvanları evcilleştirmeleri ve tarıma başlamaları ile birlikte yerleşik hayata geçiş başlamıştır.
- Anadolu'daki İlk Yerleşim Alanları: Çayönü, Hacılar ve Çatalhöyük gibi yerler Anadolu'daki önemli ilk yerleşim yerleridir.
- Yerleşimi Etkileyen Faktörler:
- Doğal Faktörler (Doğa Kaynaklı):
- İklim: Tarım için elverişli, yaşamaya uygun ılıman iklimler tercih edilir.
- Yer Şekilleri: Düz araziler, ovalar yerleşim için daha kolaydır. Dağlık ve engebeli araziler daha az tercih edilir.
- Su Kaynakları: Akarsu, göl kenarları ve içme suyu kaynaklarına yakın yerler yerleşim için hayati öneme sahiptir.
- Bitki Örtüsü: Aşırı sık ormanlar veya çöl bölgeleri yerleşim için uygun değildir.
- Beşeri Faktörler (İnsan Kaynaklı):
- Tarım: Verimli tarım arazilerinin varlığı.
- Sanayi (Fabrikalar): İş imkanları sunan sanayi bölgeleri.
- Ulaşım: Ulaşım ağlarına yakınlık (yollar, limanlar).
- Madenler: Maden yataklarının bulunduğu bölgeler.
- Turizm: Turistik potansiyele sahip alanlar.
İstanbul'un yerleşim yeri olarak tercih edilmesinde beşeri faktörlerden sanayi, ticaret ve ulaşım imkanları, doğal faktörlerden ise ılıman iklimi ve elverişli yer şekilleri etkili olmuştur.
İnsanların yerleşik hayata geçmesindeki en temel etken, akarsu kenarlarındaki verimli topraklarda tarım yapmaya başlamalarıdır. Bu durum, su kaynaklarının ve tarıma elverişli toprakların önemini gösterir.
---
Örnek Yazılı Soruları ve Cevapları
Soru 1: Osmanlı Devleti'nin kurulduğu dönemde coğrafi olarak yakın konumda bulunan Doğu Roma (Bizans) askeri açıdan zayıf durumdaydı. Ayrıca Balkanlarda güçlü bir siyasi otorite bulunmuyordu. Bu durumun Osmanlı'ya etkisini yazınız.
Cevap 1: Bu durum, Osmanlı'nın hızlı ve kolay bir şekilde fetihler yapmasını, topraklarını genişletmesini ve güçlenmesini sağlamıştır. Özellikle Bizans ve Balkanlardaki güç boşluğu Osmanlı'nın Batı yönünde ilerlemesini kolaylaştırmıştır.
Soru 2: İstimalet hoşgörüydü. Bakalım. Osmanlı Devleti fethettiği bölgelerde halkın can ve mal güvenliğini hiçbir karşılık beklemeden sağlamış, halkın inançları yaşamasına müdahale edilmemiştir. Yani Hristiyansanız Hristiyan kalın. Müslüman olmak zorunda değilsiniz diyor. Millet sistemi Osmanlı hakimiyet kurduğu alanlarda millet, Müslümanlar ve gayrimüslimler olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Her iki grubun can ve mal güvenliği ile inanç özgürlüğü devletin güvencesi altına alınmıştır. Osmanlı Devleti'nin bu uygulamaları benimsemesindeki ortak amacı yazınız.
Cevap 2: Osmanlı Devleti'nin bu uygulamaları benimsemesindeki ortak amaç, fethettiği bölgelerdeki toplulukları devlete bağlı ve huzurlu kılmayı amaçlamaktır. Halkın devlete sadakatini sağlamak ve isyanları önlemek hedeflenmiştir.
Soru 3: Osmanlı sultanları için fetih politikasında bu anlayışı benimsemek adeta bir dini görevdi. Bu anlayışla fetih yönünü Bizans'a, Müslüman olmayan topraklara çeviren Osmanlı, Anadolu'daki beyliklerin desteğini aldı. Bu bilgide Osmanlı Devleti'nin fetih siyasetine benimsediği hangi anlayışa değinilmiştir?
Cevap 3: Bu bilgide Osmanlı Devleti'nin benimsediği Gaza ve Cihat anlayışına değinilmiştir.
Soru 4: Yukarıdaki numaralanmış durumların Avrupa'daki hangi gelişme ile bağlantılı olarak gerçekleştiğini yazınız demiş.
1. Osmanlı ülkesinde küçük el tezgahları ve atölyeler kapandı. İşsizlik arttı.
2. İpek ve baharat yolları ile Akdeniz limanları eski önemini kaybedince Osmanlı Devleti'nin vergi gelirleri azaldı.
3. Osmanlı Devleti Avrupa'daki yeni gelişmeleri takip edemediği için bilimsel, teknik ve ekonomik alanlarda Avrupa'nın gerisinde kaldı.
4. Milliyetçilik fikrinin yaygınlaşmasıyla azınlık isyanları başlayıp yayılınca Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğü bozuldu.
Cevap 4:
1. Sanayi İnkılabı
2. Coğrafi Keşifler
3. Rönesans / Aydınlanma Çağı
4. Fransız İhtilali
Soru 5: Avrupalı denizciler, coğrafi keşifler sırasında sürekli aynı yöne doğru giderek dünyanın yuvarlak olduğunu kanıtladılar. Bu durum dünyanın düz olduğunu iddia eden kilisenin yanlış bilgiler verdiğini ortaya çıkardı. Böylece kiliseye duyulan güven sarsıldı. Bu bilgiler coğrafi keşiflerin Avrupalı toplumları hangi alanlarda etkilediğini göstermektedir?
Cevap 5: Bilimsel ve Dini alanlarda etkilediğini göstermektedir. (Dünyanın yuvarlak olduğunun kanıtlanması bilimsel, kiliseye güvenin azalması dini.)
Soru 6: Fransa İhtilali Osmanlı Devleti'nin siyasal ve toplumsal yapısını derinden etkilemiş. Özellikle ihtilalin ortaya çıkardığı milliyetçilik düşüncesi imparatorluk sınırları içindeki farklı milletlerin kendi bağımsız devletlerini kurma isteğini güçlendirmiştir. Milliyetçilik düşüncesinin yanı sıra eşitlik ve özgürlük fikirleri de Osmanlı'da iç isyanlara ve ayrılıkçı hareketlere neden oluyor. Bu durum karşısında Osmanlı Devleti'nde yaşanan gelişmelerden ikisini yazınız.
Cevap 6:
1. Tanzimat ve Islahat Fermanları ilan edildi.
2. Meşrutiyet yönetimine geçildi.
Soru 7: Osmanlı Devleti Lale Devri'nde Paris, Londra, Viyana gibi önemli Avrupa başkentlerine elçiler gönderdi. Bu elçiler Avrupa'daki kültür ve sanat etkinliklerini, bilimsel ve teknik gelişmeleri takip edip Osmanlı'ya aktardılar. 18. yüzyılın sonunda ise Osmanlı Devleti Avrupa başkentlerine kalıcı elçilikler açtı. Bu bilgide yer alan Osmanlı Devleti'nin Avrupa'ya karşı tutumunun gerekçesi nedir?
Cevap 7: Osmanlı'nın Avrupa'nın üstünlüğünü kabul edip onları yakından takip etmek, gelişmeleri öğrenmek ve uygulayarak geri kalmışlığı gidermek istemesi.
Soru 8: Avrupa'da yaşanan gelişmelerin etkisiyle Osmanlı Devleti'nde ıslahat yapmak yani yenilik yapmak kaçınılmaz hale geldi. Bu nedenle devlet pek çok alanda değişim yaşadı. Aşağıdaki tabloda yer alan ıslahatların ilgili olduğu alanları belirtiniz.
- İlk kez çiçek aşısının uygulanması.
- Kağıt ve çini fabrikasının açılması.
- İlk Osmanlı matbaasının kurulması.
- Nizam-ı Cedid'in oluşturulması.
- Avrupa'da daimi elçilikler kurulması.
- Memurlara fes ve pantolon giyme zorunluluğu getirilmesi.
- Tanzimat ve Islahat Fermanları'nın ilan edilmesi.
Cevap 8:
- İlk kez çiçek aşısının uygulanması:** Sağlık
- Kağıt ve çini fabrikasının açılması:** Ekonomik
- İlk Osmanlı matbaasının kurulması:** Kültürel
- Nizam-ı Cedid'in oluşturulması:** Askeri
- Avrupa'da daimi elçilikler kurulması:** Diplomatik
- Memurlara fes ve pantolon giyme zorunluluğu getirilmesi:** Toplumsal
- Tanzimat ve Islahat Fermanları'nın ilan edilmesi:** Siyasi
Soru 9: İstanbul'da evlerin çoğu ahşap olduğu için yangınlar sık çıkıyor ve hızla yayılıyordu. Bu durum büyük zarar ve maddi kayıplara yol açıyordu. 18. yüzyılın başlarında yangınlara karşı Tulumbacılar adlı bir itfaiye bölüğü kuruldu. Tulumbacılar adlı itfaiye bölüğünün kurulmasının önemini yazınız.
Cevap 9: Yangınlara hızlı müdahale sağlanarak can ve mal kaybının azaltılması hedeflenmiştir.
Soru 10: İstanbul'un caddelerinde dolaşan bir Alman seyyah dinlenmek için girdiği bir kahvehanede etrafını dikkatle incelemiştir. Seyyah hatıralarında şunları not almıştır: "Bugüne kadar pek çok ülke gezdim. İnsanların geleneklerini, dillerini ve giyim tarzlarını tanıdım. Ancak hiçbir şehirde İstanbul'daki kadar farklı kıyafetlerin, dillerin ve alışkanlıkların aynı anda bir arada yaşadığını görmedim. Sanki dünyanın pek çok köşesi bu şehirde buluşmuş gibiydi." Alman seyyahın gözleminden hareketle İstanbul'un sosyal yapısı hakkında neler söylenebilir?
Cevap 10: İstanbul'un sosyal yapısının çok kültürlü, kozmopolit ve hoşgörülü olduğu söylenebilir. Farklı din ve milletlerden insanların bir arada barış içinde yaşadığı bir toplum yapısı vardır.
Soru 11: Arap harflerinden doğan ve İslam medeniyetinde önemli bir yere sahip olan güzel yazı sanatıdır. Avrupa'da resim tabloları ne kadar değerliyse Osmanlı Devleti'nde de bu sanatta süslenmiş levhalar aynı ölçüde önem kazanmıştır. Bu metin hangi sanatla ilgili bilgiler verilmiştir?
Cevap 11: Bu metinde Hat Sanatı (Hüsn-i Hat) hakkında bilgiler verilmiştir.
Soru 12: İnsanların yerleşik yaşama geçmesinde toprakla ilgili üretim faaliyetleri etkili olmuştur. Bu faaliyetleri yürütebilmek için ihtiyaç duydukları koşullara sahip yerler genellikle akarsuların çevresinde bulunduğundan yerleşimlerini bu alanlarda kurmuşlardır. Metne göre insanların yerleşim alanı seçiminde etkili olan faktörleri yazınız ve her bir faktörün doğal mı yoksa beşeri mi olduğunu belirtiniz.
Cevap 12:
- Toprakla ilgili üretim faaliyetleri (Tarım): Beşeri faktör (insan etkisiyle gerçekleşir).
- Akarsular (Su kaynakları): Doğal faktör (doğal ortamda bulunur).
Soru 13: İstanbul'un yerleşim yeri olarak tercih edilmesinde etkili olan faktörlere ikişer örnek yazınız.
Cevap 13:
- Beşeri Faktörler: İş imkanları (sanayi, ticaret), Ulaşım kolaylığı (köprüler, deniz yolları), Turizm.
- Doğal Faktörler: Ilıman iklimi, Yer şekillerinin elverişli olması (düz ve az engebeli araziler), Boğaz ve Haliç gibi su yolları.
Soru 14: İngiltere'de başlayan sanayi inkılabıyla ülkenin kentlerine üretim için birçok fabrika kuruldu. Bu fabrikalarda çalışacak insan gücüne ihtiyaç vardı. Bu nedenle kırsal alanda tarımla uğraşan insanlar fabrikaların olduğu Londra gibi kentlere yerleşmeye başladılar. Bu bilgide yerleşmeyi etkileyen faktörlerden hangisi üzerinde durulmuştur?
Cevap 14: Bu bilgide yerleşmeyi etkileyen beşeri faktörlerden ekonomik faaliyetler (sanayi ve iş imkanları) üzerinde durulmuştur.