Akıllı Not Detayı

Bu video, LGS'de her yıl çıkan noktalama işaretleri konusunu detaylıca ele almaktadır. İşte videonun anahtar noktaları:

Noktalama İşaretleri ve Kullanım Alanları

• Virgül
• Kullanım Alanları: Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak (örn: Sessiz dereler, solgun ağaçlar, sarı güller.), art arda gelen zarf fiilleri ayırmak, sıralı cümleleri birbirinden ayırmak, cümle içinde ara sözlerin başına ve sonuna konur (kısa çizgi yerine de kullanılabilir), red ve kabul bildiren kelimelerden sonra gelir (örn: Peki, virgül senin dediğin gibi olsun.).
• Kullanılmadığı Yerler: Bağlaçlardan önce ve sonra, "-mı / -mi" soru ekinden sonra, şart (-sa / -se) ekinden sonra.
• Şart ekinden (-sa / -se) sonra virgül kullanılmaz. "Birini görecek olsa, hemen yanına giderdi" yanlıştır, doğrusu "Birini görecek olsa hemen yanına giderdi" olmalıdır.

• Nokta
• Kullanım Alanları: Bazı kısaltmaların sonunda (örn: Alb. Dr.), sayılardan sonra sıra bildirmek için (örn: 3. kat), tarihlerin yazılışında (örn: 29.05.1453), saatlerin yazılışında (örn: 17.30).
• Saatlerin yazımında dijital saatlerde görünen iki nokta (17:30) yanlıştır; doğru kullanım tek noktadır (17.30).

• Noktalı Virgül
• Kavram: Virgülün yetersiz kaldığı, "daha karizmatik" bir kullanım alanı vardır.
• Kullanım Alanları: Virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için.

Erkek çocuklara Tuğrul, Arslan, Orhan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül adları verilir.

• Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için (örn: At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.).
• İkiden fazla eşdeğer ögeleri arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra.
• Virgülün gücünün yetmediği yerde noktalı virgül kullanılır.

• İki Nokta
• Kullanım Alanları: Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlelerin sonuna (örn: Bir aileyi şu üç değer ayakta tutar: sevgi, güven ve saygı.), kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlelerin sonuna (örn: Kendimi takdim edeyim: meclis katiplerindenim.), edebi eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna.
• Noktalı virgül ile iki noktanın karıştırıldığı durumlarda genellikle iki nokta kullanılır.
• İki noktadan sonra özel ad veya cümle yoksa küçük harfle başlanır.

• Üç Nokta
• Kullanım Alanları: Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, açıkça yazılmak istenmeyen kelime veya bölümlerin yerine.
• "Birçok şey vardı..." ibaresinden sonra `v, ve, ya da` gibi bağlaçlar yoksa üç nokta kullanılır. Ancak "birçok şey vardı: kalem, silgi ve telefon" denildiğinde, "ve" bağlacı konuyu kapatacağı için üç nokta yerine nokta konur. Eğer sayı belirtiliyorsa (örn: "üç şey vardı...") ve tamamı sıralanıyorsa yine nokta kullanılır.
• Masanın üstünde birçok şey vardı: kalem, silgi, telefon... (V bağlacı yok)

Masanın üstünde birçok şey vardı: kalem, silgi ve telefon. (V bağlacı var)

Masanın üstünde üç şey vardı: kalem, silgi, telefon. (Sayı belirtilmiş)

• Soru İşareti
• Kullanım Alanları: Cevap bekleyen soruların sonuna, şüpheyle karşılanan yer, tarih ve durumlar için.

• Kısa Çizgi
• Kullanım Alanları: Ara sözlerin başına ve sonuna (virgül yerine de kullanılabilir), kelimelerin kök, gövde ve eklerini ayırmak için, "arasında", "ve", "ile", "den" anlamı katmak için (örn: Aydın-İzmir yolu).

• Ünlem İşareti
• Kullanım Alanları: Duyguları anlatan ifade ve cümlelerin sonuna, seslenme ve uyarı sözlerinden sonra.

• Uzun Çizgi
• Kullanım Alanları: Konuşma çizgisi olarak.

• Kesme İşareti
• Kullanım Alanları: Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için, kısaltmalara ve sayılara getirilen ekleri ayırmak için, seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için.

• Eğik Çizgi
• Kullanım Alanları: Adreslerde, tarihlerde, şiirleri yan yana yazarken dizeleri ayırmak için.

• Tırnak İşareti
• Kullanım Alanları: Başka bir kimseden olduğu gibi aktarılan sözleri belirtmek için, cümle içerisinde eser adlarını belirtmek için.

Videoda, LGS'ye hazırlanan öğrencilerin bu konuları iyi öğrenmeleri ve bol soru çözerek pratik yapmaları gerektiği vurgulanmaktadır.

Noktalama İşaretleri Detaylı Notları

LGS'de Türkçe'nin dil bilgisi bölümünde yazım kuralları ve noktalama işaretlerinden her yıl mutlaka birer soru gelmektedir. Bu konuyu eksiksiz öğrenerek sınavda garanti bir net elde edebiliriz. Dilimize sahip çıkmak ve doğru kullanmak adına noktalama işaretlerini iyi bilmek önemlidir.

Virgül (,)

Virgül, Türkçede en sık kullanılan noktalama işaretlerinden biridir ve birçok farklı görevi vardır:

• Eş Görevli Kelimeleri Ayırma: Bir cümlede art arda sıralanan, aynı göreve sahip kelimeleri, kelime gruplarını veya cümleleri ayırmak için kullanılır.

Sessiz dereler, solgun ağaçlar, sarı güller etrafı süslüyordu.

• Ard Arda Gelen Zarf Fiilleri Ayırma: Cümlede art arda gelen iki veya daha fazla zarf fiil ekini almış kelimelerden sonra kullanılır. Tek bir zarf fiilden sonra virgül kullanılmaz.

Bir karara varıp, yüzüme dikkatli bakarak konuştu.

Yanlış: "Eve gelince, hemen yemeğini yedi." (Burada tek zarf fiil "gelince" olduğu için virgül kullanılmamalıdır.)

Doğru: "Eve gelince hemen yemeğini yedi."

• Sıralı Cümleleri Ayırma: Birden fazla yüklemi olan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

Umduk, bekledik, düşündük.

Sıralı cümleler, birden fazla yargı bildiren bağımsız cümlelerin art arda gelmesiyle oluşur ve genellikle virgülle ayrılırlar.

• Ara Sözlerin Başına ve Sonuna Konma: Cümlede bir öğeyi açıklayan veya belirten ara sözlerin başına ve sonuna konur. Bu görevde kısa çizgi de kullanılabilir.

Küçük bir sürü, dört inekle birkaç koyun, köye giren geniş yolun ağzında durmuştu.

• Red, Kabul ve Onay Bildiren Kelimelerden Sonra: "Hayır," "yok," "evet," "peki," "tamam," "elbette" gibi ret, kabul veya onay bildiren kelimelerden sonra kullanılır.

Peki, senin dediğin gibi olsun.

Virgülün Kullanılmadığı Yerler:

• Bağlaçlardan Önce ve Sonra: Cümle içinde yer alan "ve, veya, yahut, ya...ya, de, ki, ama, fakat, lakin, ancak, çünkü, hatta, oysa" gibi bağlaçlardan önce veya sonra virgül konmaz.

Wilson ay tutulmasına şahit olmuş, hatta teleskopla gözlem yapmış. (Buradaki virgül "hatta" bağlacından önce gelmemelidir).

Doğru: Wilson ay tutulmasına şahit olmuş hatta teleskopla gözlem yapmış.

• -mı/-mi Soru Ekinden Sonra: Soru eki olan "-mı/-mi"den sonra virgül konmaz.

Öğretmenimiz konuştu mu ağzından bal akar sanki.

• Şart (-se/-sa) Ekinden Sonra: Şart eki "-se/-sa"dan sonra virgül kullanılmaz.

Yanlış: "Birini görecek olsa, hemen onun yanına giderdi."

Doğru: "Birini görecek olsa hemen onun yanına giderdi."

Bu kural, gazete veya televizyon gibi kitle iletişim araçlarında sıkça yapılan bir hatadır. Şart ekinden sonra virgül kesinlikle kullanılmamalıdır.

Nokta (.)

Nokta, çeşitli amaçlarla kullanılan bir diğer yaygın noktalama işaretidir:

• Bazı Kısaltmaların Sonunda: Bazı kısaltmaların sonuna nokta getirilir.

Alb. (Albay), Dr. (Doktor), Av. (Avukat)

• Sayıların Sıra Bildirmesi İçin: Sayılardan sonra sıra bildirmek amacıyla kullanılır. İnci "-ncı, -nci" eklerinin yerine geçer.

3. (üçüncü), 2. Mehmet (İkinci Mehmet)

• Tarihlerin Yazılışında: Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için kullanılır.

29.05.1453 (29 Mayıs 1453), 29.10.1923 (29 Ekim 1923)

• Saatlerin Yazılışında: Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır.

Yanlış: "17:30" (Dijital saatlerde iki nokta kullanılsa da, dil bilgisi kurallarına göre tek nokta kullanılır).

Doğru: "17.30"

Noktalı Virgül (;)

Noktalı virgül, virgülden daha güçlü bir duraklama gerektiren yerlerde kullanılır. Videodaki benzetmeyle "virgülün karizmatiği" olarak adlandırılabilir.

• Virgülle Ayrılmış Tür veya Takımları Ayırma: Cümle içinde virgüllerle ayrılmış farklı türdeki öbekleri veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır.

Erkek çocuklara Tuğrul, Arslan, Orhan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül adları verilir.

• Ögeler Arasında Virgül Bulunan Sıralı Cümleleri Ayırma: İçinde virgül bulunan sıralı cümleleri (birden fazla yüklemi olan cümleleri) birbirinden ayırmak için kullanılır.

At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.

• İkiden Fazla Eşdeğer Ögesi Arasında Virgül Bulunan Cümlelerde Özneden Sonra: Cümlede özneden sonra gelen ve virgülle ayrılmış birden fazla eşdeğer öğe varsa, özneyi bu öğelerden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.

Yeni usul şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu.

Eğer özneyi ayırmak için noktalı virgül kullanmasak, "Yeni usul şiirimiz" de diğer öğelerle (zevksiz, köksüz, acemice) eşdeğer gibi algılanabilir ve anlam karışıklığına yol açabilir.

Ali; Can, Emre, Osman ve Kaan'ı çağırdı. (Burada çağıran kişinin Ali olduğunu belirtmek için özne Ali'den sonra noktalı virgül kullanılmıştır.)

İki Nokta (:)

İki nokta, genellikle bir açıklama veya örnekleme yapılacağını gösterir:

• Kendisiyle İlgili Örnek Verilecek Cümlelerin Sonuna: Bir cümledeki yargıyla ilgili örnekler sıralanmadan önce konur.

Bir aileyi şu üç değer ayakta tutar: sevgi, güven ve saygı.

İki noktadan sonra gelen kelime küçük harfle başlayabilir (cins isim veya cümle değilse).

İki noktadan sonra eğer özel isim veya bir cümle geliyorsa büyük harfle başlanır.

Örnek: "Gerekli malzemeler şunlardır: un, şeker, tuz." (küçük harf)

Örnek: "Atatürk şöyle der: Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." (büyük harf)

• Kendisiyle İlgili Açıklama Yapılacak Cümlelerin Sonuna: Bir açıklama yapılmadan önce kullanılır.

Kendimi takdim edeyim: meclis katiplerindenim.

• Edebî Eserlerde Konuşma Bölümünden Önceki İfadenin Sonuna: Diyaloglarda, konuşma bölümünden önce kullanılan ifadenin sonuna konur.

Ziraatçi sayar: Yulaf, pancar, çavdar, mısır...

Noktalı virgülle iki noktayı karıştırdığınız durumlarda genellikle iki nokta kullanmanız doğru olacaktır. İki nokta, bir şeyi açıklayacağı veya örnekleyeceği zaman gelir, noktalı virgül ise daha çok grupları veya içlerinde virgül bulunan sıralı cümleleri ayırır.

Üç Nokta (...)

Üç nokta, tamamlanmamış veya söylenmek istenmeyen durumları belirtir:

• Tamamlanmamış Cümlelerin Sonuna: Bitirilmemiş, eksik bırakılmış cümlelerin sonuna konur.

Kırat'ın yanında duran ya huyundan ya suyundan...

Acı acıyı bastırır, su sancıyı...

Dost başa bakar, düşman ayağa...

• Açıkça Yazılmak İstenmeyen Kelime veya Bölümlerin Yerine: Küfür, argo gibi ifadeleri veya gizlenmek istenen özel isimleri belirtmek için kullanılır.

Arabacı İ...'ye yaklaştığını söylüyor.

• Belirsiz Sayıda Öğelerin Sonu (Özel Durumlar):

Bu LGS için önemli bir uyarıdır:

1. "Birçok şey vardı" ifadesiyle başlayan ve 've' bağlacı OLMAYAN listelerde:

Masanın üstünde birçok şey vardı: Kalem, silgi, telefon...

(Çünkü "birçok şey" deniyor ve liste 've' ile bitmiyor, devamı olduğu varsayılıyor.)

2. "Birçok şey vardı" ifadesiyle başlayan ve 've' bağlacı OLAN listelerde:

Masanın üstünde birçok şey vardı: Kalem, silgi ve telefon.

(Çünkü 've' bağlacı listeyi kapatır, sonu belirtilmiş olur.)

3. Belirli sayıda (örneğin "üç şey") öğe belirtilen ve liste TAMAMLANAN durumlarda:

Masanın üstünde üç şey vardı: Kalem, silgi, telefon.

(Sayısı belli olduğu ve liste tamamlandığı için nokta konur.)

Soru İşareti (?)

Soru işareti, soru anlamı taşıyan ifadelerin sonunda kullanılır:

• Soru Eki veya Sözü İçerip Cevap Bekleyen Cümlelerin Sonunda: Soru anlamı taşıyan cümlelerin veya sözlerin sonuna konur.

Ne zaman tükenecek bu yollar, arabacı?

• Şüpheyle Karşılanan Yer, Tarih ve Durumlar İçin: Bir bilginin kesin olmadığını, şüphe duyulduğunu belirtmek için parantez içinde kullanılır.

Yunus Emre (1240-?) doğum tarihi tam olarak bilinmiyor.

Kısa Çizgi (-)

Kısa çizgi, çeşitli bağlamlarda kullanılır:

• Ara Sözlerin Başına ve Sonuna: Ara sözleri belirtmek için virgül yerine kısa çizgi de kullanılabilir.

Küçük bir sürü — dört inekle birkaç koyun — köyün girişinde duruyordu.

• Kelimelerin Köklerini, Gövdelerini ve Eklerini Ayırmak İçin: Dil bilgisel analizlerde kullanılır.

al-ış-, dur-ak-, gör-gül-ü

• Fiil Kök ve Gövdelerini Göstermek İçin: Fiil köklerini veya gövdelerini belirtmek için kullanılır.

al-, dur-, gör-, başar-, kana-, okut-

• "Arasında", "İle", "İla", "Ve" Anlamı Katmak İçin: İki kelime veya sayı arasında bağlam kurar.

Aydın-İzmir yolu (Aydın ile İzmir arası), 1990-2000 (1990 ile 2000 yılları arası)

Ünlem İşareti (!)

Ünlem işareti, güçlü duyguları ifade etmek için kullanılır:

• Duyguları Anlatan İfade ve Cümlelerin Sonuna: Sevinç, korku, şaşkınlık, acı gibi yoğun duyguları dile getiren cümlelerin sonuna konur.

Eyvah, ev darmadağın olmuş!

• Seslenme ve Uyarı Sözlerinden Sonra: Hitap ve uyarılardan sonra kullanılır.

Ey Türk gençliği! (Mustafa Kemal Atatürk'ün Gençliğe Hitabesi'nden)

Uzun Çizgi (—)

Uzun çizgi, edebi eserlerde diyalogları belirtmek için kullanılır:

• Konuşma Çizgisi: Konuşma bölümlerinin başında kullanılır.

Annem sordu:

— Okuduğun ne?

Kesme İşareti (')

Kesme işareti, özel adlara gelen ekleri ayırmak için kullanılır:

• Özel Adlara Getirilen İyelik, Durum ve Bildirme Eklerini Ayırma: Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırır.

Kurtuluş Savaşı'nı, Ali'nin, Ankara'da

• Kısaltmalara Getirilen Ekleri Ayırma: Büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekleri ayırır.

TBMM'nin, TDK'nin, MHK'nin, TTK'nin

• Sayıya Getirilen Ekleri Ayırma: Sayılara gelen ekleri ayırır.

1985'te, 1453'te

• Seslerin Ölçü ve Söyleyiş Gereği Düştüğünü Göstermek İçin: Şiirlerde veya halk edebiyatında ses düşmesini belirtir.

Bir ok attım karlı dağın ardına düştü mü ola sevdiğimin ruhuna? (Düştü m'ola yerine)

Eğik Çizgi (/)

Eğik çizgi, çeşitli ayırma ve sıralama görevlerinde kullanılır:

• Adreslerde: Apartman numarası ile daire numarası arasına konur.

Atalay Sokağı No: 5/11 Kurtuluş Ankara

• Tarihlerde: Gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için kullanılır (nokta veya kısa çizgi yerine).

18/11/1969

• Şiirleri Yan Yana Yazıldığında Mısraları Ayırma: Özellikle alıntılarda, yan yana yazılan şiir dizelerinin her birini belirtmek için kullanılır.

Bir yer var biliyorum / Her şeyi söylemek mümkün

Tırnak İşareti (" ")

Tırnak işareti, alıntıları ve özel vurguları belirtmek için kullanılır:

• Başka Bir Kimseden Olduğu Gibi Aktarılan Sözleri İçine Alma: Doğrudan alıntıları belirtmek için kullanılır.

Ünlü bir düşünür "En verimli yağmur alın teridir." der.

Tırnak içindeki alıntı bir cümle ise, cümlenin sonunda olması gereken nokta, soru işareti, ünlem işareti gibi noktalama işaretleri tırnak içinde kalır.

• Cümle İçerisinde Eser Adlarını Tırnak İçine Alma: Bir metin içinde bahsi geçen eserlerin, makalelerin veya bölümlerin adlarını belirtmek için kullanılır.

Bugün öğrenciler "Kendi Gök Kubbemiz" adlı şiiri incelediler.

Genel Tavsiye:

Noktalama işaretlerini tam anlamıyla öğrenmek ve pekiştirmek için bol bol soru çözmek esastır. Hata yaparak ve bu hatalardan ders çıkararak netleriniz artacaktır. LGS'ye hazırlanırken, kaynaklarınızdaki (Tonguç Zoru Bankası, Dinamo, Tüm Dersler vb.) noktalama işaretleri ile ilgili tüm testleri çözmeyi unutmayın. Takıldığınız soruların çözümlerini inceleyerek eksiklerinizi gidermelisiniz.