Akıllı Not Detayı

Bu not, 7. sınıf Türkçe dersi 1. dönem 1. yazılı konularını detaylı bir şekilde ele almaktadır. Sözcükte anlam, cümlede anlam, parça anlam ve fiiller konuları üzerinde durulmuştur.

7. Sınıf Türkçe 1. Dönem 1. Yazılı Notu

Sözcükte Anlam Konusu
Sözcükte anlam konusu yazılıda %100 oranında soru getirecek önemli bir konudur. Genellikle bir paragraf verilerek kelimelerin anlamları istenir veya anlamı verilen kelimelerin bulunması istenir.

Fiiller ve Anlam Özellikleri

Fiillerin Diğer Adı: Eylemler veya Çekimli Fiiller
Fiiller, diğer adıyla eylemler veya çekimli fiillerdir. "Çekimli fiil" ifadesi karşınıza çıktığında korkmayın, doğrudan fiil demektir. Çekimsiz fiil diye bir kavram bulunmamaktadır.

Anlamlarına Göre Fiiller
Fiiller anlamına göre üç ana başlıkta incelenir:

#### 1. Kılıç (İş) Fiilleri
Kılıç fiilleri, bir nesneyi etkileyen, yani nesne alabilen fiillerdir.
<tip>Fiilin önüne "onu" kelimesi getirilebiliyorsa, o fiil bir kılıç (iş) fiilidir.</tip>
<example>
Onu seviyor. ("sev-" fiili, mutlu ettiğin birini, hayvanı vb. bir nesneyi alıyor.)
Onu getirdi.
Onu okudu.
</example>
<common-mistake>
"Onu okumak" fiilini okunduğu şeyi belirtmeden söylemek: Sadece "Okudu" demek yerine, "Kitabı okudu" gibi bir nesneyle kullanmak daha açıklayıcıdır.
</common-mistake>

#### 2. Durum Fiilleri
Durum fiilleri, öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlatan ve nesne alamayan fiillerdir.
<tip>Fiilin önüne "onu" kelimesi getirilemiyorsa, o fiil bir durum fiilidir.</tip>
<example>
Onu duruyor. (Anlamsız)
Onu uyuyor. (Anlamsız)
Onu yürüyor. (Anlamsız)
</example>

#### 3. Oluş Fiilleri
Oluş fiilleri, öznenin yapısında bir değişimi ifade eden fiillerdir. Bu değişim, öznenin iradesi dışında gerçekleşir.
<example>
Yüzü kızardı.
Saçı uzadı.
Çocuk büyüdü.
Gözü morardı.
Elmalar çürüdü.
</example>

Fiil Kipleri

Haber Kipleri (Zaman Anlamı Taşıyan Kipler)
Haber kipleri, fiilin hangi zamanda gerçekleştiğini gösterir.

#### 1. Şimdiki Zaman
Eki: -iyor
Örnek: seviyor

#### 2. Gelecek Zaman
Ekler: -ecek, -acak
Örnek: sevecek

#### 3. Geniş Zaman
Ekler: -r, -(ar/er), -(ır/ir/ur/ür)
Olumsuzu genellikle "mez/maz" ekleriyle yapılır.
Örnek: sever (olumsuzu: sevmez)
<common-mistake>
Geniş zamanın olumsuzunu karıştırmak: "Anlamam" fiilinin "anlarım" olumlu halinden gelmesi gibi. "Anlamam" görüldüğünde geniş zaman olumsuzu olduğu unutulmamalıdır.
</common-mistake>

#### 4. Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman
Ekler: -mış, -miş, -muş, -müş
Başkalarından duyulan veya sonradan fark edilen eylemleri belirtir.
Örnek: sevmiş (Ayşe sinemaya gitmiş, filmi beğenmemiş.)

#### 5. Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman
Ekler: -dı, -di, -du, -dü
Konuşan kişinin olaya şahit olduğu eylemleri belirtir.
Örnek: sevdi (Nasrettin Hoca pazara gitti.)

Dilek Kipleri (Zaman Anlamı Taşımayan Kipler)
Dilek kipleri, fiilin zamanını değil, dilek, şart, gereklilik veya emri ifade eder.

#### 1. Gereklilik Kipi
Ekler: -meli, -malı
Örnek: sevmeli

#### 2. Şart Kipi
Ekler: -se, -sa
Örnek: sevse (Sevse başarır.)

#### 3. İstek Kipi
Ekler: -e, -a (genellikle şahıs ekiyle birlikte kullanılır)
Örnek: seve, sevelim (biz sevelim)

#### 4. Emir Kipi
Eki yoktur, fiil doğrudan emir anlamı taşır. Şahıs ekleriyle çekimlenir.
Örnek: Sev (Sen sev.), Gelin (Siz gelin.)

Fiilde Anlam Kayması (Kip Kayması)
Bir fiilin çekimlendiği kipten farklı bir anlamda kullanılmasına "anlam kayması" denir.
<example>
Yarın İstanbul'a gidiyor. (Fiil şimdiki zaman (-yor) ile çekimlenmiştir, ancak "yarın" kelimesi gelecek zaman anlamı katmaktadır. Doğrusu "Yarın İstanbul'a gidecek" olmalıdır.)
</example>

Söz Sanatları
Metinlerde anlatımı zenginleştirmek için kullanılan tekniklerdir.

#### 1. Benzetme
İki farklı varlık veya kavram arasında ortak özellikten yola çıkılarak yapılan kıyaslamadır. Genellikle "gibi" edatıyla yapılır.
<example>
Annesinin dişleri inci gibiydi. (Dişler inceye benzetilmiş.)
Bulutlar pamuk gibi sıralanmıştı.
Altın gibi kalbi var.
</example>

#### 2. Kişileştirme
İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana ait özellikler verilmesidir.
<example>
Kalemler çok üzgündü. (Kalemler üzülmez.)
Dağlar ellerine karlı başını aldı, Erzincan ağlar. (Dağların ellerini başına alması, Erzincan'ın ağlaması insana özgü özelliklerdir.)
Papatyalar yüze güler.
</example>

#### 3. Konuşturma (İntak)
Kişileştirilmiş varlıkların konuşturulmasıdır. Konuşturma sanatı olan yerde mutlaka kişileştirme de vardır.
<example>
Kalem: "Merhaba," dedi Silgi'ye.
</example>

#### 4. Abartma
Bir şeyi olduğundan çok daha büyük, çok daha fazla ya da tam tersi çok daha küçük, çok daha az göstermektir.
<example>
Dünyalar kadar ödevim var. (Oysaki dünyalar kadar ödev olmaz.)
</example>

#### 5. Tezat (Karşıtlık)
Birbirine zıt (karşıt) kavramların bir arada kullanılmasıdır.
<example>
Ağlarım aklıma geldikçe, gülüştüklerimiz. (Ağlamak ve gülüşmek zıt kavramlardır.)

Anlatım Biçimleri
Metinlerde yazarın amacına göre kullanılan anlatım şekilleridir.

#### 1. Açıklama
Bilgi vermek, okuyucuyu aydınlatmak amacıyla kullanılan anlatım biçimidir. Ders kitapları, ansiklopediler gibi bilgilendirici metinlerde sıklıkla görülür.
<tip>Açıklama genellikle "Nedir?" "Ne demektir?" sorularına cevap verir.</tip>
<example>
"En az iki farklı cins atomun birleşmesiyle oluşan saf maddelere bileşik denir."
</example>

#### 2. Betimleme
Bir varlığın, yerin veya olayın özelliklerini okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde anlatılmasıdır. Adeta kelimelerle resim çizilir.
<tip>Betimlemede görsel unsurlar (renkler, şekiller, duyular) ön plandadır.</tip>
<example>
"Yeşillere bürünmüş girintili çıkıntılı kıyılar, ak köpüklü dalgaların okşadığı kumsallarla koyun koyuna..." (Sahilin görünümü detaylıca anlatılarak okuyucunun zihninde canlandırılıyor.)
</example>

#### 3. Öyküleme
Bir olayın zaman içinde akışını, karakterlerin başından geçenleri aktaran anlatım biçimidir. Hikaye, roman gibi eserlerde kullanılır.
<tip>Öykülemede olaylar zinciri (giriş, gelişme, sonuç) ve zaman akışı önemlidir.</tip>
<example>
"Ahmet dışarı çıktı. Ardından bir ses duydu. Onu annesi çağırıyordu: 'Eve gel, ödevlerini yapmadın!' dedi. Ahmet üzülmüştü, geri döndü."
</example>

#### 4. Tartışma
Bir konu hakkında farklı görüşlerin ortaya konulduğu, yazarın kendi görüşünü savunup karşıt görüşü çürütmeye çalıştığı anlatım biçimidir. Sohbet havasında bir diyalog veya iç ses şeklinde ilerleyebilir.
<tip>Tartışmada genellikle "Oysa ki", "Bence", "Halbuki" gibi karşıtlık belirten ifadeler kullanılır.</tip>

Düşünceyi Geliştirme Yolları
Yazarın anlatımını güçlendirmek için kullandığı tekniklerdir.

#### 1. Tanımlama
Bir kavramın veya varlığın ne olduğunu belirtmektir. "Nedir?" sorusuna cevap verir.

#### 2. Örneklendirme
Anlatılan konuyu somutlaştırmak ve anlaşılırlığını artırmak için örnekler vermektir.
<example>
"Mozart, Hemingway, Picasso, Newton gibi isimler, yanı sıra Newton'ın Bibo adında bir papağanı olması, Salvador Dali'nin karınca yiyen beslemesi..." (Hayvansever ünlü isimler örnek olarak verilmiştir.)
</example>

#### 3. Benzetme
(Yukarıda söz sanatlarında açıklandı.)

#### 4. Sayısal Verilerden Yararlanma
Düşünceyi somutlaştırmak, inandırıcı kılmak amacıyla istatistiksel bilgilerin, anket sonuçlarının, yüzdelik oranların kullanılmasıdır.

#### 5. Tanık Gösterme
Yazarın savunduğu düşünceyi güçlendirmek için alanında uzman, tanınmış bir kişinin sözünü, alıntısını doğrudan aktarmasıdır (alıntı tırnak içinde verilir).

Yazılı Sınav Taktikleri (Genel)

Yazma Sınavı
Sayfa düzeni ve paragraf yapısı: İlk paragrafta satır başı yaparak başlayın. Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini belirgin bir şekilde ayırın.
Başlık: Yazınızın en başına uygun ve dikkat çekici bir başlık koyun.
İmla ve Noktalama: Yazım kurallarına ve noktalama işaretlerinin doğru kullanımına dikkat edin.
Dil: Yabancı veya anlamsız kelimeler kullanmaktan kaçının. Akıcı ve anlaşılır bir dil kullanın.

Konuşma Sınavı
Ses Tonu: Ses tonunuzu iyi ayarlayın, ne çok yüksek ne çok alçak konuşun.
Kelime Seçimi: Yabancı sözcükler kullanmamaya özen gösterin.
Cümle Yapısı: Kısa ve anlaşılır cümleler kurun.
Vücut Dili: Jest ve mimiklerinizi yerinde ve etkili kullanın. Kendinize güvenli bir duruş sergileyin.

Dinleme Sınavı
Anahtar Kelimeler: Metindeki anahtar kelimeleri ve ana fikirleri not alın.
5N 1K: "Ne, Nerede, Ne zaman, Nasıl, Niçin, Kim" sorularına odaklanarak metindeki önemli bilgileri yakalayın.
Tarih ve Özel İsimler: Metinde geçen tarihler ve özel isimler genellikle önemli detaylardır, bunları özellikle not alın.
<example>
"İstanbul 1453 yılında fethedildi" cümlesinde "İstanbul" ve "1453" önemli verilerdir.
</example>

Metnin Konusu ve Ana Fikri

Metnin Konusu
Metinde üzerinde durulan, bahsedilen genel yargıdır. Genellikle metinde sıkça geçen anahtar kelimelerden anlaşılır.
<tip>Konuyu bulmak için "Bu metin ne anlatıyor?" veya "Bu metin ne hakkında?" sorularını sorun.</tip>

Metnin Ana Fikri (Ana Düşünce)
Metnin okuyucuya vermek istediği temel mesaj, çıkarılması gereken derstir.
<tip>Ana fikri bulmak için "Yazar bu metni niçin yazdı?" veya "Bu metinden hangi dersi çıkarabiliriz?" sorularını sorun.</tip>
<example>
Metin: (Yalnızlık ve paylaşmak üzerine bir metin) "Yaşamın güzelliği... yalnızda yaşamamaktan geçer. ...paylaşırsak yalnızlığı yok ederiz."
Konusu: Paylaşmanın önemi, gerekliliği, güzelliği.
Ana Fikri: Mutlu ve anlamlı bir yaşam, insanın yaşamını başkalarıyla paylaşmasıyla mümkündür.
</example>

Sözcükte Anlam (Metinden Bulma)
Verilen tanımlara uygun kelimeleri, metin içinden bularak yazma.
<tip>Verilen anlamı, metindeki ilgili kelimenin yerine koyma yöntemiyle doğru kelimeyi bulabilirsiniz. Cümledeki anlam bütünlüğü bozulmuyorsa, kelime doğrudur.</tip>
<example>
Tanım: Uzayda yolculuk yapan kişi. Metindeki kelime: Astronot.
Tanım: Bilimsel gerçeği göstermek, varsayımı kanıtlamak amacıyla yapılan işlem. Metindeki kelime: Deney.
Tanım: İnsanların yer çekimi olmayan ortamda çalışabildiği yapay uydu. Metindeki kelime: Uzay istasyonu.
</example>