7. Sınıf Türkçe 1. Dönem 1. Yazılı Hazırlık Özeti

Bu video, 7. sınıf Türkçe 1. dönem 1. yazılı sınavına hazırlıkta öğrencilere rehberlik etmekte, sınavda karşılaşılabilecek ana konuları ve soru tiplerini detaylandırmaktadır.

Ana Noktalar:

• Sözcükte ve Cümlede Anlam:
• Fiillerin Anlam Özellikleri: Fiiller, iş/kılış, durum ve oluş fiilleri olarak ayrılır. İş/kılış fiilleri nesne alabilirken ('onu' kelimesiyle test edilir), durum fiilleri nesne almaz. Oluş fiilleri ise öznenin iradesi dışında gerçekleşen bir değişimi ifade eder.

"Domatesler olgunlaştı" ifadesindeki "olgunlaştı" bir oluş fiilidir, doğal bir değişimi belirtir.

• Fiil Kipleri: Fiiller haber kipleri (zaman bildiren: şimdiki, gelecek, geniş, duyulan/görülen geçmiş zaman) ve dilek kipleri (dilek, şart, gereklilik, emir bildiren) olarak ikiye ayrılır.

Haber kiplerinin sonunda "-yor", "-ecek/-acak", "-r/-ar/-er", "-mış/-miş", "-dı/-di" ekleri bulunurken, dilek kiplerinde "-meli/-malı", "-se/-sa", "-e/-a" ekleri kullanılır (emir kipinin özel eki yoktur).

• Anlam Kayması: Fiilin çekimlendiği kipin, cümlede kastedilen anlamdan farklı olmasıdır.

"Yarın köye gidiyorum" cümlesinde "gidiyorum" şimdiki zaman kipiyle çekimlense de, "yarın" kelimesi nedeniyle gelecek zaman anlamı taşımaktadır.

• Parçada Anlam ve Anlatım Biçimleri:
• Metnin Konusu ve Ana Düşüncesi: Metindeki tekrar eden anahtar kelimeler konuyu, metnin vermek istediği temel mesaj ise ana düşünceyi belirler.
• Anlatım Biçimleri: Bilgi veren metinler "açıklama", olay aktaranlar "öyküleme", görsel betimlemeler sunanlar "betimleme", karşıt görüşleri tartışanlar "tartışma" biçiminde sınıflandırılır.
• Düşünceyi Geliştirme Yolları: Bir düşünceyi pekiştirmek için örneklendirme, benzetme, tanık gösterme veya sayısal verilerden yararlanma gibi yöntemler kullanılır.

Yazarın ünlü bilim insanı ve sanatçıların hayvanseverliğini anlatıp spesifik örnekler vermesi ("Newton’ın papağanı Bibo") "örneklendirme"dir.

• Söz Sanatları:
• Benzetme: Bir kavramın veya varlığın özelliğini, daha güçlü bir özelliğe sahip başka bir varlıkla açıklamadır.
• Kişileştirme: İnsan dışı varlıklara insana özgü özellikler yüklenmesidir.
• Konuşturma: İnsan dışı varlıkların konuşturulmasıdır (aynı zamanda kişileştirme de içerir).
• Abartma: Bir şeyi gerçekte olduğundan çok fazla ya da az gösterme sanatıdır.
• Tezat: Anlamca karşıt olan durum veya kavramların bir arada kullanılmasıdır.

• Dil Becerileri Sınav Taktikleri (Yazma, Konuşma, Dinleme):
• Yazma: Metinlerde satır başı, uygun başlık, imla ve noktalama kurallarına uyulmalı, gereksiz yabancı kelime kullanımından kaçınılmalıdır.
• Konuşma: Ses tonuna dikkat edilmeli, kısa ve öz cümleler kurulmalı, vücut dili (jest ve mimikler) etkili kullanılmalıdır.
• Dinleme: Anahtar kelimeleri, 5N1K sorularının cevaplarını, tarihleri ve özel isimleri not almak, dinlediğini anlamak için hayati önem taşır.

Bu not, 7. sınıf Türkçe dersi 1. dönem 1. yazılı konularını detaylı bir şekilde ele almaktadır. Sözcükte anlam, cümlede anlam, parça anlam ve fiiller konuları üzerinde durulmuştur.

7. Sınıf Türkçe 1. Dönem 1. Yazılı Notu

Sözcükte Anlam Konusu

Sözcükte anlam konusu yazılıda %100 oranında soru getirecek önemli bir konudur. Genellikle bir paragraf verilerek kelimelerin anlamları istenir veya anlamı verilen kelimelerin bulunması istenir.

Fiiller ve Anlam Özellikleri

Fiillerin Diğer Adı: Eylemler veya Çekimli Fiiller

Fiiller, diğer adıyla eylemler veya çekimli fiillerdir. "Çekimli fiil" ifadesi karşınıza çıktığında korkmayın, doğrudan fiil demektir. Çekimsiz fiil diye bir kavram bulunmamaktadır.

Anlamlarına Göre Fiiller

Fiiller anlamına göre üç ana başlıkta incelenir:

1. Kılıç (İş) Fiilleri

Kılıç fiilleri, bir nesneyi etkileyen, yani nesne alabilen fiillerdir.

Fiilin önüne "onu" kelimesi getirilebiliyorsa, o fiil bir kılıç (iş) fiilidir.

• Onu seviyor. ("sev-" fiili, mutlu ettiğin birini, hayvanı vb. bir nesneyi alıyor.)
• Onu getirdi.
• Onu okudu.

"Onu okumak" fiilini okunduğu şeyi belirtmeden söylemek: Sadece "Okudu" demek yerine, "Kitabı okudu" gibi bir nesneyle kullanmak daha açıklayıcıdır.

2. Durum Fiilleri

Durum fiilleri, öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlatan ve nesne alamayan fiillerdir.

Fiilin önüne "onu" kelimesi getirilemiyorsa, o fiil bir durum fiilidir.

• Onu duruyor. (Anlamsız)
• Onu uyuyor. (Anlamsız)
• Onu yürüyor. (Anlamsız)

3. Oluş Fiilleri

Oluş fiilleri, öznenin yapısında bir değişimi ifade eden fiillerdir. Bu değişim, öznenin iradesi dışında gerçekleşir.

• Yüzü kızardı.
• Saçı uzadı.
• Çocuk büyüdü.
• Gözü morardı.
• Elmalar çürüdü.

Fiil Kipleri

Haber Kipleri (Zaman Anlamı Taşıyan Kipler)

Haber kipleri, fiilin hangi zamanda gerçekleştiğini gösterir.

1. Şimdiki Zaman

• Eki: -iyor
• Örnek: seviyor

2. Gelecek Zaman

• Ekler: -ecek, -acak
• Örnek: sevecek

3. Geniş Zaman

• Ekler: -r, -(ar/er), -(ır/ir/ur/ür)
• Olumsuzu genellikle "mez/maz" ekleriyle yapılır.
• Örnek: sever (olumsuzu: sevmez)

Geniş zamanın olumsuzunu karıştırmak: "Anlamam" fiilinin "anlarım" olumlu halinden gelmesi gibi. "Anlamam" görüldüğünde geniş zaman olumsuzu olduğu unutulmamalıdır.

4. Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman

• Ekler: -mış, -miş, -muş, -müş
• Başkalarından duyulan veya sonradan fark edilen eylemleri belirtir.
• Örnek: sevmiş (Ayşe sinemaya gitmiş, filmi beğenmemiş.)

5. Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman

• Ekler: -dı, -di, -du, -dü
• Konuşan kişinin olaya şahit olduğu eylemleri belirtir.
• Örnek: sevdi (Nasrettin Hoca pazara gitti.)

Dilek Kipleri (Zaman Anlamı Taşımayan Kipler)

Dilek kipleri, fiilin zamanını değil, dilek, şart, gereklilik veya emri ifade eder.

1. Gereklilik Kipi

• Ekler: -meli, -malı
• Örnek: sevmeli

2. Şart Kipi

• Ekler: -se, -sa
• Örnek: sevse (Sevse başarır.)

3. İstek Kipi

• Ekler: -e, -a (genellikle şahıs ekiyle birlikte kullanılır)
• Örnek: seve, sevelim (biz sevelim)

4. Emir Kipi

• Eki yoktur, fiil doğrudan emir anlamı taşır. Şahıs ekleriyle çekimlenir.
• Örnek: Sev (Sen sev.), Gelin (Siz gelin.)

Fiilde Anlam Kayması (Kip Kayması)

Bir fiilin çekimlendiği kipten farklı bir anlamda kullanılmasına "anlam kayması" denir.

• Yarın İstanbul'a gidiyor. (Fiil şimdiki zaman (-yor) ile çekimlenmiştir, ancak "yarın" kelimesi gelecek zaman anlamı katmaktadır. Doğrusu "Yarın İstanbul'a gidecek" olmalıdır.)

Söz Sanatları

Metinlerde anlatımı zenginleştirmek için kullanılan tekniklerdir.

1. Benzetme

İki farklı varlık veya kavram arasında ortak özellikten yola çıkılarak yapılan kıyaslamadır. Genellikle "gibi" edatıyla yapılır.

• Annesinin dişleri inci gibiydi. (Dişler inceye benzetilmiş.)
• Bulutlar pamuk gibi sıralanmıştı.
• Altın gibi kalbi var.

2. Kişileştirme

İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana ait özellikler verilmesidir.

• Kalemler çok üzgündü. (Kalemler üzülmez.)
• Dağlar ellerine karlı başını aldı, Erzincan ağlar. (Dağların ellerini başına alması, Erzincan'ın ağlaması insana özgü özelliklerdir.)
• Papatyalar yüze güler.

3. Konuşturma (İntak)

Kişileştirilmiş varlıkların konuşturulmasıdır. Konuşturma sanatı olan yerde mutlaka kişileştirme de vardır.

• Kalem: "Merhaba," dedi Silgi'ye.

4. Abartma

Bir şeyi olduğundan çok daha büyük, çok daha fazla ya da tam tersi çok daha küçük, çok daha az göstermektir.

• Dünyalar kadar ödevim var. (Oysaki dünyalar kadar ödev olmaz.)

5. Tezat (Karşıtlık)

Birbirine zıt (karşıt) kavramların bir arada kullanılmasıdır.

• Ağlarım aklıma geldikçe, gülüştüklerimiz. (Ağlamak ve gülüşmek zıt kavramlardır.)

Anlatım Biçimleri

Metinlerde yazarın amacına göre kullanılan anlatım şekilleridir.

1. Açıklama

Bilgi vermek, okuyucuyu aydınlatmak amacıyla kullanılan anlatım biçimidir. Ders kitapları, ansiklopediler gibi bilgilendirici metinlerde sıklıkla görülür.

Açıklama genellikle "Nedir?" "Ne demektir?" sorularına cevap verir.

• "En az iki farklı cins atomun birleşmesiyle oluşan saf maddelere bileşik denir."

2. Betimleme

Bir varlığın, yerin veya olayın özelliklerini okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde anlatılmasıdır. Adeta kelimelerle resim çizilir.

Betimlemede görsel unsurlar (renkler, şekiller, duyular) ön plandadır.

• "Yeşillere bürünmüş girintili çıkıntılı kıyılar, ak köpüklü dalgaların okşadığı kumsallarla koyun koyuna..." (Sahilin görünümü detaylıca anlatılarak okuyucunun zihninde canlandırılıyor.)

3. Öyküleme

Bir olayın zaman içinde akışını, karakterlerin başından geçenleri aktaran anlatım biçimidir. Hikaye, roman gibi eserlerde kullanılır.

Öykülemede olaylar zinciri (giriş, gelişme, sonuç) ve zaman akışı önemlidir.

• "Ahmet dışarı çıktı. Ardından bir ses duydu. Onu annesi çağırıyordu: 'Eve gel, ödevlerini yapmadın!' dedi. Ahmet üzülmüştü, geri döndü."

4. Tartışma

Bir konu hakkında farklı görüşlerin ortaya konulduğu, yazarın kendi görüşünü savunup karşıt görüşü çürütmeye çalıştığı anlatım biçimidir. Sohbet havasında bir diyalog veya iç ses şeklinde ilerleyebilir.

Tartışmada genellikle "Oysa ki", "Bence", "Halbuki" gibi karşıtlık belirten ifadeler kullanılır.

Düşünceyi Geliştirme Yolları

Yazarın anlatımını güçlendirmek için kullandığı tekniklerdir.

1. Tanımlama

Bir kavramın veya varlığın ne olduğunu belirtmektir. "Nedir?" sorusuna cevap verir.

2. Örneklendirme

Anlatılan konuyu somutlaştırmak ve anlaşılırlığını artırmak için örnekler vermektir.

• "Mozart, Hemingway, Picasso, Newton gibi isimler, yanı sıra Newton'ın Bibo adında bir papağanı olması, Salvador Dali'nin karınca yiyen beslemesi..." (Hayvansever ünlü isimler örnek olarak verilmiştir.)

3. Benzetme

(Yukarıda söz sanatlarında açıklandı.)

4. Sayısal Verilerden Yararlanma

Düşünceyi somutlaştırmak, inandırıcı kılmak amacıyla istatistiksel bilgilerin, anket sonuçlarının, yüzdelik oranların kullanılmasıdır.

5. Tanık Gösterme

Yazarın savunduğu düşünceyi güçlendirmek için alanında uzman, tanınmış bir kişinin sözünü, alıntısını doğrudan aktarmasıdır (alıntı tırnak içinde verilir).

Yazılı Sınav Taktikleri (Genel)

Yazma Sınavı

• Sayfa düzeni ve paragraf yapısı: İlk paragrafta satır başı yaparak başlayın. Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini belirgin bir şekilde ayırın.
• Başlık: Yazınızın en başına uygun ve dikkat çekici bir başlık koyun.
• İmla ve Noktalama: Yazım kurallarına ve noktalama işaretlerinin doğru kullanımına dikkat edin.
• Dil: Yabancı veya anlamsız kelimeler kullanmaktan kaçının. Akıcı ve anlaşılır bir dil kullanın.

Konuşma Sınavı

• Ses Tonu: Ses tonunuzu iyi ayarlayın, ne çok yüksek ne çok alçak konuşun.
• Kelime Seçimi: Yabancı sözcükler kullanmamaya özen gösterin.
• Cümle Yapısı: Kısa ve anlaşılır cümleler kurun.
• Vücut Dili: Jest ve mimiklerinizi yerinde ve etkili kullanın. Kendinize güvenli bir duruş sergileyin.

Dinleme Sınavı

• Anahtar Kelimeler: Metindeki anahtar kelimeleri ve ana fikirleri not alın.
• 5N 1K: "Ne, Nerede, Ne zaman, Nasıl, Niçin, Kim" sorularına odaklanarak metindeki önemli bilgileri yakalayın.
• Tarih ve Özel İsimler: Metinde geçen tarihler ve özel isimler genellikle önemli detaylardır, bunları özellikle not alın.

• "İstanbul 1453 yılında fethedildi" cümlesinde "İstanbul" ve "1453" önemli verilerdir.

Metnin Konusu ve Ana Fikri

Metnin Konusu

Metinde üzerinde durulan, bahsedilen genel yargıdır. Genellikle metinde sıkça geçen anahtar kelimelerden anlaşılır.

Konuyu bulmak için "Bu metin ne anlatıyor?" veya "Bu metin ne hakkında?" sorularını sorun.

Metnin Ana Fikri (Ana Düşünce)

Metnin okuyucuya vermek istediği temel mesaj, çıkarılması gereken derstir.

Ana fikri bulmak için "Yazar bu metni niçin yazdı?" veya "Bu metinden hangi dersi çıkarabiliriz?" sorularını sorun.

• Metin: (Yalnızlık ve paylaşmak üzerine bir metin) "Yaşamın güzelliği... yalnızda yaşamamaktan geçer. ...paylaşırsak yalnızlığı yok ederiz."
• Konusu: Paylaşmanın önemi, gerekliliği, güzelliği.
• Ana Fikri: Mutlu ve anlamlı bir yaşam, insanın yaşamını başkalarıyla paylaşmasıyla mümkündür.

Sözcükte Anlam (Metinden Bulma)

Verilen tanımlara uygun kelimeleri, metin içinden bularak yazma.

Verilen anlamı, metindeki ilgili kelimenin yerine koyma yöntemiyle doğru kelimeyi bulabilirsiniz. Cümledeki anlam bütünlüğü bozulmuyorsa, kelime doğrudur.

• Tanım: Uzayda yolculuk yapan kişi. Metindeki kelime: Astronot.
• Tanım: Bilimsel gerçeği göstermek, varsayımı kanıtlamak amacıyla yapılan işlem. Metindeki kelime: Deney.
• Tanım: İnsanların yer çekimi olmayan ortamda çalışabildiği yapay uydu. Metindeki kelime: Uzay istasyonu.