Akıllı Not Detayı

Yedinci sınıf Türkçe yazılısına yönelik hazırlık videosu, Milli Eğitim Bakanlığı senaryolarına uygun bir yazılı provası sunmaktadır.

Anahtar Noktalar:

• Zarfların Kullanımı ve Türleri:

Zarflar, fiillerin anlamını durum, zaman, yer-yön, miktar ve soru bakımından tamamlayan sözcüklerdir. Fiillerin "sevgilisi" olarak adlandırılırlar ve fiile sorulan "nasıl, ne zaman, nereye, ne kadar, niçin" gibi sorularla bulunurlar.

"Güzel konuşuyor" cümlesindeki "güzel" durum zarfı, "Akşam geleceğim" cümlesindeki "akşam" zaman zarfıdır.

Yer-yön zarfları (-a, -e gibi) çekim eki aldıklarında zarf olma özelliğini kaybederler. Örneğin, "aşağıya indi" ifadesindeki "aşağıya" zarf değil, isim olmuştur. Doğrusu "aşağı indi"dir.

• Fiil Kipleri ve Kişi Ekleri:

Fiiller; duyulan geçmiş zaman (-mış/-miş), gereklilik kipi (-malı/-meli) ve geniş zaman (-r/-ar/-er) gibi kiplerle ve kişi ekleriyle çekimlenerek cümle içinde kullanılır. Önemli olan, fiil kökünden yola çıkarak kip ve kişi eklerini doğru birleştirmektir.

Sınavda fiil kipleriyle cümle kurarken, önce fiilin istenen kip ve kişi ekine göre çekimlenmiş halini belirleyip, ardından kısa ve öz bir cümle kurmak hata yapma olasılığını azaltır.

• Fiillerin Anlam Özellikleri (İş, Oluş, Durum):

Fiiller, anlamlarına göre iş (kılış), oluş veya durum fiilleri olarak sınıflandırılır.

• İş (Kılış) Fiilleri: Gönüllü olarak gerçekleştirilebilen ve bir nesne alabilen fiillerdir. Başına "onu" sözcüğü getirilebilir.

"Onu bıraktı", "Onu okudu".

• Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlatan fiillerdir. Nesne almazlar, başlarına "onu" getirilemez.

"Onu uyuyor" diyemediğimiz için "uyumak" durum fiilidir.

• Oluş Fiilleri: Öznenin yapısında zamanla meydana gelen değişimi bildiren fiillerdir. Kendiliğinden gerçekleşme anlamı taşırlar.

"Solmuş" (çiçek), "Sarırdı" (yapraklar), "Büyümek", "Uzamak".

• Metindeki Sözcük Anlamı ve Yorumlama:

Metinde geçen sözcüklerin anlamları, bağlamdan hareketle tahmin edilmelidir. Eş anlamlı kelimelerle ifade edilebilir veya tanım yapılabilir.

Sınavda takıldığınızda, kelimenin yerine metnin akışını bozmayacak en uygun eş anlamlı kelimeyi yazmak da puan kazandırabilir.

• Anlatım Biçimleri:

Dört temel anlatım biçiminden (açıklama, tartışma, betimleme, öyküleme) metnin amacına uygun olanı belirlenir. Gerekçesiyle açıklanmalıdır.

Bir yerin veya varlığın özelliklerini, okuyucunun zihninde adeta bir resim çizer gibi anlatan metinlerde "betimleyici anlatım" kullanılır.

• Düşünceyi Geliştirme Yolları:

Yazarın düşüncesini daha etkili kılmak için kullandığı yollardır (tanımlama, benzetme, karşılaştırma, örnekleme, sayısal verilerden yararlanma, tanık gösterme).

"Örneğin", "mesela", "gibi" gibi ifadeler veya belirli isimlerin (Aziz Sancar, Cahit Arf) verilmesi, "örnekleme" yoluna başvurulduğunu gösterir.

• Ana Fikir (Ana Düşünce):

Bir metnin vermek istediği temel mesajdır. Genellikle paragrafın sonlarında veya girişinde yer alabilir, bazen de metnin bütününe yayılabilir. "Kısacası", "özetle", "oysa", "ama", "ne var ki" gibi ifadeler ana fikri işaret edebilir.

Bir ağacın gücünün dallarından çok köklerinde olması gibi, insanı güçlü kılan da dış görünüşü değil, karakteri ve manevi değerleridir.

Türkçe Yazılıya Hazırlık Notları

Bu notlar, Türkçe yazılısına hazırlanırken dikkate almanız gereken önemli konuları ve soru çözme tekniklerini kapsamaktadır. Videodaki tüm önemli noktalar detaylı bir şekilde açıklanmıştır.

1. Zarflar (Belirteçler)

Zarflar, fiillerin anlamını durum, zaman, yer-yön, miktar ve soru bakımından tamamlayan sözcüklerdir. Fiillerin "sevgilisi" olarak adlandırılırlar çünkü fiillerle çok yakın ilişki içindedirler.

Zarfları Cümle İçinde Kullanma:

Bir sözcüğü zarf olarak kullanmak için onu bir fiille birlikte kullanmanız gerekir.

• Durum Zarfı (Nasıl?): Fiile "nasıl" sorusu sorularak bulunur.

• Güzel konuşuyor. (Nasıl konuşuyor? Güzel konuşuyor.)
• Ali hızlı koşuyor. (Nasıl koşuyor? Hızlı koşuyor.)

Zarf içeren cümleler kurarken fiilin önüne uygun zarfı koyarak kısa ve net cümleler kurmak, hata yapma ihtimalinizi azaltır. Örneğin, "güzel konuşuyor" yeterlidir.

• Yer-Yön Zarfı (Nereye?): Fiile "nereye" sorusu sorularak bulunur.

• Aşağı indi. (Nereye indi? Aşağı indi.)
• Eşyaları yukarı taşıdılar. (Nereye taşıdılar? Yukarı taşıdılar.)

Yer-yön zarfları, çekim eki almazlar. Eğer "aşağıya" veya "yukarıya" gibi ekler alırsa, bu sözcükler zarf olmaktan çıkar ve isim görevinde kullanılır.

• Yanlış: Aşağıya indi. (Aşağıya burada edat görevinde olur, zarf olmaz.)
• Doğru: Aşağı indi. (Aşağı yer-yön zarfıdır.)

• Soru Zarfı (Niçin?): Fiile "niçin", "nasıl", "ne zaman", "ne kadar" gibi sorular sorularak bulunur.

• Niçin gelmedin? (Gelmedin fiiline sorulan niçin soru zarfıdır.)

• Zaman Zarfı (Ne Zaman?): Fiile "ne zaman" sorusu sorularak bulunur.

• Akşam geleceğim. (Ne zaman geleceğim? Akşam geleceğim.)
• Yaz tatilinde köye gideceğiz. (Ne zaman gideceğiz? Yaz tatilinde gideceğiz.)

• Miktar Zarfı (Ne Kadar?): Fiile "ne kadar" sorusu sorularak bulunur.

• Bu proje için arkadaşlarıyla çok uğraştı. (Ne kadar uğraştı? Çok uğraştı.)
• Az koşuyor. (Ne kadar koşuyor? Az koşuyor.)

2. Fiil Kiplerini Kullanarak Cümle Kurma

Bir fiili belirli bir kip ve kişi ekine göre çekimleyerek cümle içinde kullanma pratiği önemlidir.

• Duyulan Geçmiş Zaman Kipi (-miş) / 3. Tekil Kişi (o):

Fiili önce kuralına göre çekimleyin, sonra cümle kurun.

• Oku-muş (duyulan geçmiş zaman) + o (3. tekil kişi) = okumuş
• Cümle: Ali bugün çok kitap okumuş.

• Gereklilik Kipi (-meli, -malı) / 1. Çoğul Kişi (biz):

• Oku-malı (gereklilik kipi) + -yız (1. çoğul kişi) = okumalıyız
• Cümle: Okulda hikaye okumalıyız.

• Geniş Zaman Kipi (-r, -ar, -er) / 2. Tekil Kişi (sen):

• Oku-r (geniş zaman) + -sun (2. tekil kişi) = okursun
• Cümle: Yarın sabah okursun.

Sınavda benzer bir soru geldiğinde, önce fiili istenen kip ve kişi ekine göre doğru şekilde çekimleyin, ardından bu çekimli fiili kullanarak bir cümle oluşturun. Bu, hata yapma olasılığınızı azaltır ve işinizi kolaylaştırır.

3. Fiillerin Anlam Özellikleri (İş, Oluş, Durum)

Fiillerin anlamlarına göre üç temel özelliği vardır:

• İş / Kılış Fiili: Öznenin isteğiyle gerçekleşen, bir nesneyi etkileyen fiillerdir. Fiilin önüne "onu" sözcüğünü getirebiliyorsanız, bu bir iş fiilidir. Eylemin bir nesne üzerinde gerçekleştiğini belirtir.

• Kardeşim elindeki ağır çantayı masaya bıraktı. (Onu bıraktı diyebiliriz.) → İş (Kılış) Fiili
• Öğretmenimiz derste çok güzel iki şiir okudu. (Onu okudu diyebiliriz.) → İş (Kılış) Fiili

• Durum Fiili: Öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlatan fiillerdir. Öznenin isteğiyle gerçekleşirler ancak bir nesneyi etkilemezler. Fiilin önüne "onu" sözcüğünü getiremiyorsanız, bu bir durum fiilidir.

• Bebek beşiğinde mışıl mışıl uyuyor. (Onu uyuyor diyemeyiz.) → Durum Fiili

• Oluş Fiili: Öznenin iradesi dışında kendiliğinden zamanla meydana gelen değişimi anlatan fiillerdir. Bir halden başka bir hale geçişi ifade ederler.

• Uzun süre sulanmayan çiçekler maalesef solmuş. (Çiçeğin yapısında bir değişim var.) → Oluş Fiili
• Sonbahar gelince ağaçların yaprakları sarardı. (Yaprakların renginde bir değişim var.) → Oluş Fiili
• Büyümek, yaşlanmak, morarmak, kızarmak, yeşermek gibi fiiller oluş fiilleridir.

4. Metindeki Bağlamdan Hareketle Kelime Anlamlarını Tahmin Etme

Bir metinde karşılaştığınız bilmediğiniz kelimelerin anlamlarını, cümlenin ve paragrafın genel akışından yola çıkarak tahmin edebilirsiniz.

• Telaş: Metinde "tatlı bir telaş yaşanır" ifadesiyle geçtiği için, bu kelimenin anlamı metindeki bağlamda "heyecan, koşuşturmaca" olarak tahmin edilebilir.

• Tahminler: Heyecan, koşuşturmaca

• İşbirliği: Metinde "Köy halkı işbirliği yapar. Kimi odun taşır, kimi ateşin sıcaklığını kontrol eder..." ifadelerinden, birkaç kişinin ortak bir amaç için birlikte çalışması anlamı çıkarılır.

• Tahminler: Yardımlaşma, ortaklaşa çalışma

• Ustalık: Metinde "kıvamını tutturmak ise işin en büyük ustalığıdır" ifadesiyle, bir işi en iyi şekilde yapabilme becerisi vurgulanır.

• Tahminler: Beceri, beceriklilik

Bir kelimenin tanımını yapmakta zorlanıyorsanız, onun yerine kullanabileceğiniz eş anlamlı veya yakın anlamlı kelimeleri yazmak da puan kazanmanızı sağlar. Ancak tanımını yapabiliyorsanız, bu daha iyidir.

• Tam tanım örneği: "Telaş: Bir işi yetiştirmek için gösterilen tatlı ve heyecanlı koşturmaca."

5. Metni Anlama ve Soruları Cevaplama

Bir metni okurken sorulara odaklanmak ve cevapları metinde doğrudan aramaya çalışmak önemlidir.

Örnek Metin: Develer

• Soru: Bu metne göre develer kum fırtınalarından korunmak için hangi fiziksel özelliklerini kullanırlar?
• Cevap: Metinde "uzun kirpikleri ve istediklerinde kapanabilen burun delikleri onları şiddetli kum fırtınalarına karşı koruyan bir kalkan görevi görür" ifadesi yer almaktadır.
• Yanıt: Uzun kirpiklerini ve istediklerinde kapanabilen burun deliklerini kullanırlar.

• Soru: Develerin ayak tabanlarının geniş ve yayvan olması onlara çöl ortamında nasıl bir avantaj sağlar?
• Cevap: Metinde "Geniş ve yayvan ayak tabanları ise tonlarca ağırlığa rağmen kızgın kumlara batmadan yürümelerine olanak tanır" ifadesi yer almaktadır.
• Yanıt: Kızgın kumlara batmadan yürümelerini sağlar.

6. Anlatım Biçimleri

Bir metnin yazar tarafından hangi amaçla ve nasıl kaleme alındığını gösteren tarzlardır.

• Açıklama: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla yazılır. Nesnel ifadeler ağır basar.
• Tartışma: Bir düşünceyi savunmak veya çürütmek amacıyla yazılır. Okuyucuyu ikna etmeye çalışır.
• Betimleme (Tasvir Etme): Varlıkların, nesnelerin, yerlerin veya kişilerin dış özelliklerini, duyu organlarıyla algılanan niteliklerini okuyucunun gözünde canlandıracak şekilde anlatma biçimidir. Kelimelerle resim çizme sanatıdır.
• Öyküleme (Hikaye Etme): Bir olayı, zaman ve mekan içinde belli bir sıraya göre anlatma biçimidir. Olaylar birbiri ardına sıralanır.

Örnek Metin Analizi: (Kış manzarası hakkındaki metin)

Metinde "kar uçsuz bucaksız beyaz bir çarşaf gibi uzanıp gidiyordu", "sokak lambalarının sarı ışığı altında parıldayan kar taneleri gökyüzünden süzülen minik yıldızları andırıyordu" gibi ifadelerle kış manzarasının görsel detayları aktarılmıştır.

• Anlatım Biçimi: Betimleyici Anlatım
• Gerekçe: Yazar, gördüğü kış manzarasını okuyucunun zihninde resim çizer gibi canlandırır; varlıkların ayırıcı özelliklerini (karın çarşafa, kar tanelerinin yıldızlara benzetilmesi, buz sarkıtlarının hançere benzetilmesi) duyulara hitap ederek anlatır.

7. Düşünceyi Geliştirme Yolları

Yazarların ana fikri daha etkili bir şekilde okuyucuya ulaştırmak için kullandığı tekniklerdir.

• Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap vererek bir kavramın ne olduğunu açıklar.
• Benzetme: Bir varlığı veya kavramı, benzer özelliklere sahip başka bir varlık veya kavramla karşılaştırarak anlatır. (`gibi`, `sanki`, `tıpkı` gibi edatlar kullanılır.)
• Karşılaştırma: İki veya daha fazla varlık, kavram veya durumu benzerlikleri ve farklılıklarıyla birlikte ele alır. (`daha`, `en`, `oysa`, `farklı olarak` gibi kelimeler kullanılır.)
• Örneklendirme: Bir düşünceyi somutlaştırmak ve anlaşılır kılmak için örnekler verir. (`örneğin`, `mesela` gibi ifadeler kullanılır.)
• Sayısal Verilerden Yararlanma: Düşünceyi inandırıcı kılmak için istatistiksel bilgiler, oranlar, tarihler gibi sayısal veriler kullanır.
• Tanık Gösterme: Bir düşünceyi desteklemek amacıyla, konusunda uzman veya tanınmış bir kişinin sözünü, adını ve sözünü doğrudan alıntılayarak kullanma.

Örnek Metin Analizi: (Bilim insanlarının başarıları hakkındaki metin)

Metinde zorluklara göğüs geren bilim insanlarından bahsedilirken "Örneğin Aziz Sancar...", "Cahit Arf...", "Gazi Yaşargil ise..." şeklinde örnekler verilmiştir.

• Düşünceyi Geliştirme Yolu: Örneklendirme
• Gerekçe: Metin, bilim insanlarının zorluklara rağmen başarılara ulaşan kişilere örnek olarak Aziz Sancar, Cahit Arf ve Gazi Yaşargil'i sunarak genel bir yargıyı (her toplumun tarihinde zorluklara göğüs gererek insanlığa ışık tutmuş bilim insanları vardır) somutlaştırmıştır.

8. Ana Fikir (Ana Düşünce)

Bir metinde okuyucuya verilmek istenen temel mesaj, asıl amaçtır. Genellikle paragrafın başında veya sonunda yer alabilir, bazen de metnin bütününe yayılabilir.

Ana Fikri Bulurken Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Paragrafın son cümleleri genellikle ana fikri özetler.
• `Kısacası`, `özetle`, `yani`, `oysa`, `ama`, `ne var ki` gibi ifadelerden sonra ana fikir verilebilir.
• `Örneğin` gibi ifadelerden önceki cümleler ana fikri içerebilir.

Örnek Metin Analizi: (Ağaç kökleri ve insan karakteri hakkındaki metin)

Metin, ağaç köklerinin öneminden bahsederek başlar ve ardından "İnsan karakteri de böyledir. ...bizi ayakta tutan asıl şey sahip olduğumuz dürüstlük, sabır ve ahlak gibi görünmeyen değerlerimizdir" diyerek asıl mesajını verir.

• Ana Fikir: İnsanı güçlü kılan şey dış görünüşü veya konumu değil; dürüstlük, sabır, ahlak gibi içsel ve manevi özellikleridir. (Tıpkı bir ağacı ayakta tutan görünmeyen kökleri gibi.)

---

Ödev ve Ek Çalışmalar:

• Yazılı Notları kitabınızda sayfa 242'deki çalışmaları yapın.
• Yazılı Denemeleri kitabınızda sayfa 60-67 arasındaki soruları çözün.
• Yapamadığınız veya anlamadığınız soruların cevaplarını kare kodları okutarak kontrol edin. Yazarak çalışmak, konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.