Yarınki Türkçe yazılısına hazırlık amacıyla yapılan bu canlı yayında Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) 2025-26 örnek sorularına uygun, LGS odaklı kaliteli sorular çözülmüştür. Bu sınav aynı zamanda LGS'nin konularının büyük bir kısmını kapsadığından, bu konulara hâkimiyet büyük önem taşımaktadır.
Yazılıda Çıkacak Konular ve İpuçları: Sözcükte Anlam: Fiilimsiler (İsim-Sıfat-Zarf Fiil): Deyimler ve Atasözleri ile Parça Anlam: Metinden Soru ve Cevap Yazma: Metnin Ana Mesajı (Ana Düşünce): Hikaye Unsurlarına Uygun Metin Tamamlama:
Kelimelerin ve söz gruplarının anlamlarını tahmin etme üzerine sorular gelir.
<tip> Anlamını tahmin ederken "yerine koyma yöntemi"ni kullanın. Kelimeyi yerine eş anlamlı veya benzer ifade koyarak anlamayı deneyin. </tip>
<common-mistake> Türk Dil Kurumu'nun (TDK) birebir tanımını yazmak zorunda değilsiniz, yerine geçebilecek ifadeler de kabul edilir. </common-mistake>
<example> "Şimdi" kelimesi için "şu anda", "yerinde yerler esmek" için "artık olmayan/bulunmayan" veya "metruk" için "bırakılmış/terk edilmiş" yazılabilir. </example>
Metinlerden fiilimsi türlerine örnekler istenecektir.
<tip> Fiilimsileri bulmak için önce cümlenin yüklemini bulun. Yüklem dışındaki kelimelerden "-ma/-me" olumsuzluk eki alabilenlere odaklanın. </tip>
İsim Fiil ekleri: -ma, -ış, -mak (mayışmak)
Sıfat Fiil ekleri: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş (anası mezar dikecekmiş)
Zarf Fiil ekleri: -ken, -alı, -esiye, -madan, -ınca, -ıp, -arak, -dıkça, -dığında, -r...mez (ken yalı asiye madan dağında ince ip arakladıkça)
<common-mistake> "-sa/-se" dilek-şart kipi alan kelimeler fiilimsi değildir, çekimli fiildir. Cümlenin ortasında da olsa fiilimsilerle karıştırmayın (örn. "çalışsa"). </common-mistake>
<example> "Düşüldüğünde" (zarf fiil), "varmaları" (isim fiil), "çıkan" (sıfat fiil). </example>
Metnin ana düşüncesini, deyimlerin dile katkısını veya bir deyimin anlamını bulmaya yönelik sorular gelir.
<tip> Paragraf sorularında metni okumadan önce soruları okuyun. Böylece metni okurken nelere dikkat etmeniz gerektiğini bilirsiniz ve zaman kazanırsınız. </tip>
<example> Deyimler, ifadeyi anlaşılır, derinlikli, çarpıcı ve akıcı yapar. "İpe un sermek" deyimi, bir işten kaçmak için bahane üretmek, oyalamak anlamına gelir. </example>
Yeni nesil LGS tipi sorularda bir paragraf verilip, o metinden hareketle iki soru ve cevabını yazmanız istenebilir.
<example> Ormanlar hakkındaki bir metinden "Ormanların faydası nedir?" gibi sorular türetilebilir. </example>
Bir metinde verilmek istenen asıl mesaj veya ana düşünce sorulur.
<tip> Ana mesaj genellikle metnin genel vurgusu veya dersi olur. Yanlışlardan ders çıkarmak gibi temalar işlenebilir. </tip>
<example> "Başarısızlıklardan ders çıkarıp yola devam etmek gerekir." </example>
Verilen bir metnin giriş bölümüne uygun olarak "düğüm" ve "çözüm" bölümlerini tamamlamanız istenir.
<tip> Hikayenizde yazım ve noktalama hatası yapmamaya, mantıklı bir akış oluşturmaya özen gösterin. Fantastik senaryolar yazmanıza gerek yoktur. </tip>
<tip> Özellikle "oysaki", "başka bir deyişle", "özellikle", "ilk olarak", "son olarak" gibi geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanmayı unutmayın. Sürenizin büyük kısmını (örn. 20 dakikada 12-13 dakika) metin için "eskiz" (ön taslak) hazırlamaya ayırın. </tip>
<common-mistake> Hikayeyi karmaşıklaştırmak yerine, olay örgüsünün temel ve anlaşılır olmasına odaklanın. </common-mistake>
Türkçe dersi yazılısına hazırlık amacıyla, Milli Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) 2025-2026 örnek sorularına ve LGS kazanımlarına uygun olarak aşağıdaki konular ve soru tipleri detaylı bir şekilde işlenmiştir. Hedef, hem yazılılarda 100 almak hem de LGS'de 20'de 20 yapmaktır.
Yarınki Türkçe yazılısında ve LGS'de büyük önem taşıyan konular şunlardır:
Fiilimsiler: Eylemsiler olarak da adlandırılır, LGS'nin vazgeçilmez konularındandır.
Sözcükte Anlam: Kelimelerin ve kelime gruplarının anlamları.
Cümlede Anlam: Cümlelerin ifade ettiği anlamlar ve ilişkiler.
Söz Sanatları: Cümlelerde ve metinlerde kullanılan edebi sanatlar.
Deyimler ve Atasözleri: Kalıplaşmış sözlerin anlamları ve kullanımları.
Parçada Anlam: Metin anlama, ana düşünce, yardımcı düşünceler, başlık vb.
Yazım Kuralları: Kelimelerin doğru yazılışı, büyük harf kullanımı, birleşik kelimeler vb.
Noktalama İşaretleri: Noktanın, virgülün, noktalı virgülün vb. doğru kullanımı.
Bu konular LGS Türkçe'nin yaklaşık %80'ini oluşturur, bu yüzden çok değerlidir.
Metin içerisinde geçen bazı kelime ve kelime gruplarının anlamlarını tahmin ederek karşılarına yazma soruları, sözcükte anlam bilgisini ölçer.
Şimdi: Mevcut anı ifade eder.
<example>Metinde "Şimdi yola düşüldüğünde..." geçtiğinde, "şu anda yola düşüldüğünde" anlamını verir.</example>
Yerinde yerler esmek: Bir yerin eskisi gibi olmaması, boş ve harap durumda olması, terk edilmişlik ve yok olmak anlamlarına gelir.
<example> "Eskiden hareketli olan pazar yerinde şimdi yerinde yerler esiyordu." cümlesinde, pazar yerinin eskisi gibi kalabalık olmadığını ve boşaldığını ifade eder.</example>
Metruk: Terk edilmiş, bırakılmış, kullanılmayan.
<example> "Metruk bina, eski anılarını fısıldıyordu." cümlesinde binanın artık kullanılmadığı ve terk edildiği anlaşılır.</example>
<tip> Anlamını bilmediğiniz bir kelime veya sözcük grubuyla karşılaştığınızda, cümlede yerine eş anlamlı veya benzer anlamlı bir kelime/ifade koyma yöntemini kullanın. Eğer cümlenin anlamı bozulmuyorsa, bulduğunuz kelime/ifade doğru tahmininizdir. Bu yöntem, kelimenin Türk Dil Kurumu'ndaki (TDK) birebir tanımını bilmek zorunda kalmadan soruyu çözmenizi sağlar.</tip>
<common-mistake> Kelimelerin TDK tanımını ezberlemeye çalışmak yerine, bağlam içindeki anlamını kavramaya çalışmaktır. Örneğin, "nasihat" kelimesini gördüğünüzde "öğüt" kelimesini yerine koyabiliyorsanız, doğru yoldasınızdır. Direkt tanım yazmak zorunda değilsiniz.</common-mistake>
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Ancak çekimli fiil gibi zaman ve şahıs eki almazlar.
#### Fiilimsiyi Bulma Yöntemi:
1. Yüklemi Belirle: Cümlenin yüklemini bulun (cümleyi anlamca tamamlayan ve çekimli fiil olan sözcük veya sözcük grubu).
2. Yüklem Dışındaki Fiil Kökenli Kelimeler: Yüklem dışındaki her kelimenin fiil kökenli olup olmadığını kontrol edin.
3. Olumsuzluk Eki (-ma / -meme): Bu fiil kökenli kelimelere "-ma / -meme" olumsuzluk ekini getirmeye çalışın. Eğer olumsuz yapılabilirse, potansiyel bir fiilimsidir.
4. Fiilimsi Eklerini Kontrol Et: Potansiyel fiilimsileri, isim fiil, sıfat fiil ve zarf fiil ekleri açısından değerlendirin.
#### Fiilimsi Türleri ve Örnekleri:
Zarf Fiil (Bağ-fiil / Ulaç): Fiillere gelerek onları zarf yapan eklerdir. Yükleme sorulan "ne zaman?" ve "nasıl?" sorularına cevap verirler. (Ekler: -ken, -alı, -esiye, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -dığında, -e...e, -r...mez, -maksızın, -casına vb.)
<example>
Düşüldüğünde: "Yola düşüldüğünde (ne zaman?) ay yükselmekteydi." (-dığında eki)
Saçarak: "Kılcımlar saçarak (nasıl?) göğe doğru yükseliyordu." (-arak eki)
Yükselirken: "Göğe doğru yükselirken (ne zaman?) röorkta bulunanlar..." (-ken eki)
Götürerek: "Gömleğinin kenarını burnuna götürerek (nasıl?) tozu solumaya çalışsa da..." (-erek eki)
Tutarken: "Su bidonlarını devirmemeleri için tutarken (ne zaman?)..." (-ken eki)
Bakarak: "Yıldızlara bakarak (nasıl?) hayaller kuruyordu." (-arak eki)</example>
İsim Fiil (Ad-eylem): Fiillere gelerek onları isim yapan eklerdir. (-ma, -ış, -mak ekleri / "Mayışmak" anahtar kelime.)
<example>
Varmaları: "Tarlaya varmaları (isim fiil) yarım saat sürerdi." (-ma eki)
Çekmek: "Toz kokusunu içine çekmek (isim fiil) zorundaydılar." (-mek eki)
Devrilmemeleri: "Su bidonlarını devrilmemeleri (isim fiil) için tutarken..." (-me eki)</example>
Sıfat Fiil (Ortaç): Fiillere gelerek onları sıfat yapan eklerdir. Kendilerinden sonra gelen isimleri nitelerler veya adlaşmış sıfat fiil olarak isimleşebilirler. (Ekler: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş / "Anası mezar dikecekmiş" anahtar kelime.)
<example>
Çıkan: "Traktörün bacasından çıkan (sıfat fiil) duman..." (-an eki)
Bulunanlar: "Röorkta bulunanlar (adlaşmış sıfat fiil) tarlaya varana kadar..." (-an eki)
Parlayan: "Gökyüzünde parlayan (sıfat fiil) yıldızlara bakarak..." (-an eki)</example>
<common-mistake> Fiilimsileri çekimli fiillerle karıştırmaktır. Bir sözcük -sa, -se (şart kipi) veya diğer kip ve şahıs eklerini alıyorsa bu bir fiilimsidir.
<example> Yanlış: "Çalışsa da" kelimesini fiilimsi sanmak.
Doğrusu: "Çalışsa" kelimesi, -sa şart kipini aldığı için bir çekimli fiildir, fiilimsi değildir. Fiilimsiler çekimli fiiller gibi zaman ve şahıs eki almazlar. Cümlenin ortasında yer alması sizi yanıltmasın, önemli olan aldığı eklerdir.</example></common-mistake>
<tip> Bir cümlenin yüklemini doğru tespit etmek, fiilimsileri bulmanın ilk ve en önemli adımıdır. Yüklemi bulduktan sonra, kalan kelimeler arasında fiilimsi aramalısınız. </tip>
Metin anlama sorularında, deyimlerin dilimize katkısı ve anlamı, metinden soru-cevap türetme ve ana düşünceyi bulma gibi farklı tipler karşımıza çıkabilir.
#### Deyimlerin Dilimize Katkısı:
Deyimler, bir dilin ifade gücünü artıran, mecazlar ve kalıplaşmış sözlerle dili zenginleştiren yapı taşlarıdır.
Zihinde Canlandırma: Anlatılmak istenen fikri veya soyut bir kavramı zihnimizde daha net canlandırmamıza yardımcı olurlar.
Kültürel Hazine: Toplumun ortak değerlerini ve bilgi birikimini nesilden nesile aktaran birer kültürel miras görevi görürler.
Akıcılık ve Derinlik: İfadeyi sadece anlaşılır kılmakla kalmaz, aynı zamanda ona derinlik ve çarpıcılık katarlar. Dili akıcı ve nüanslı (farklı/ince ayrımlı) bir şekilde kullanmayı sağlarlar.
<example> "ipe un sermek" deyimi, bir işten kaçmak için bahane üretmeyi, oyalanma taktiği kullanmayı ustaca özetleyen bir ifadedir.</example>
#### Metinden Soru Çıkarma ve Cevaplama:
Bu yeni nesil bir soru tipi olup, size verilen bir metne dayalı iki soru yazmanız ve bu soruların cevaplarını yine metinden bulmanız istenir. LGS'de de benzerleri gelebilir.
<tip> Metni okumadan önce soruyu okuyun! Bu, metni hangi amaçla okuyacağınızı belirlemenize yardımcı olur ve zaman kazandırır. Eğer size metni önce, soruları sonra veriyorsa, önce soruları okuyun. </tip>
<example>
Metin: "Dünya karasal alanının önemli bir bölümü ormanlarla kaplıdır ve bu yeşil alanlar gezegenimizin ekolojik dengesinde hayati bir rol oynar. Ormanlar yalnızca sayısız kara canlısına ev sahipliği yapmakla kalmaz, aynı zamanda küresel iklim sistemini dengeleyerek hayatın devamlılığını sağlar."
Soru 1: Ormanların faydaları nelerdir?
Cevap 1: Canlılara ev sahipliği yapar ve küresel iklimi dengeler.
Metin: "Ne var ki kontrolsüz ağaç kesimi ve orman yangınları gibi insan faaliyetleri bu değerli ekosistemlerin bütünlüğünü tehdit etmektedir."
Soru 2: Ormanların bütünlüğünü ne tehdit eder?
Cevap 2: Kontrolsüz ağaç kesimi ve orman yangınları.</example>
#### Metnin Ana Düşüncesi/Verilmek İstenen Mesaj:
Metinlerin ana düşüncesi, o metinde asıl anlatılmak istenen, vurgulanan temel fikirdir.
<example>
Metin: "Hayat yolculuğunda her insan başarısızlıklarla yüzleşir. Ancak bu durum yolun sonu değil, sadece bir duraktır. Önemli olan bu başarısızlıklardan dersler çıkarabilmek, nerede hata yapıldığını analiz edebilmek ve pes etmeden aynı azimle yola devam edebilmektir. Karşılaşılan her türlü zorluk ve engel aslında bir zayıflatıcı değil, insanı güçlendiren, karakterini olgunlaştıran ve benzersiz deneyimler kazandıran birer fırsattır."
Verilmek İstenen Mesaj: Başarısızlıklardan ders çıkarıp yola devam etmek gerekir ve hatalar insanın güçlenmesini sağlar.
<tip> Özellikle LGS'ye hazırlanan öğrenciler için bu mesaj çok değerlidir: Başarı, sadece doğru yapmakla değil, yanlışların doğrusunu öğrenmekle gelir. Ne kadar çok yanlış yaparsanız, o kadar çok yeni şey öğrenir ve kendinizi geliştirirsiniz.</tip></example>
Size verilen bir metin parçasının (giriş bölümü) düğüm ve çözüm bölümlerini hikaye unsurlarına uygun olarak tamamlamanız istenebilir. Bu tür sorularda bazı geçiş ve bağlantı ifadelerini (oysaki, başka bir deyişle, özellikle, ilk olarak, son olarak gibi) kullanmanız istenir.
<tip> Bu tür bir yazım sınavında sizden mükemmel, fantastik veya çok etkileyici bir senaryo yazmanız beklenmez. Önemli olan şunlardır:</tip>
Hikaye Unsurlarına Uygunluk: Anlatımınızın verilen girişle bağlantılı ve mantıklı olması. Konu dışına çıkmamak.
Dil Bilgisi ve Yazım Kuralları: Yazım hatalarının, noktalama yanlışlarının olmaması.
Geçiş ve Bağlantı İfadelerinin Kullanımı: İstenen ifadeleri uygun yerlerde doğru bir şekilde kullanmak.
Planlama (Eskiz Yapma): Yazmaya başlamadan önce kısa bir taslak veya plan oluşturmak, ana olay örgüsünü belirlemek. Bu, düşüncelerinizi düzene koymanızı ve akıcı bir metin yazmanızı sağlar. Sürenizin önemli bir kısmını planlamaya ayırın (örneğin 20 dakikanın 12-13 dakikası).
Satır Başı Yapma: Hikayenizde yeni olaylara veya farklı paragraflara geçerken satır başı yaparak yazınızın düzenli olmasını sağlayın.
<common-mistake> Öğrencilerin en büyük hatası, böyle sorularda çok abartılı veya fantastik senaryolar yazma eğilimidir. Örneğin, yaz tatilinde Karadeniz'e giden arkadaşların uzaylılar tarafından kaçırıldığı şeklinde bir senaryo gereksiz ve absürt bulunur. Daha basit, günlük hayatla bağlantılı ve mantıklı bir akış beklenir.
<example> Ahmet ve arkadaşları Karadeniz'e gitmişler. Çay içmişler, büyüklerini ziyaret etmişler. Oysaki, yolculukları sırasında beklemedikleri bir yağmura yakalanmışlar. Başka bir deyişle, Karadeniz'in değişken havası onları hazırlıksız yakalamış. Özellikle bir gün Sumela Manastırı'nı ziyaret ederken çok etkilenmişler. İlk olarak manastırın tarihi dokusu, son olarak ise manzarası onları büyülemiş. Ardından eve dönmüşler.</example></common-mistake>
Yazılılarda tam puan almak için bu noktalara dikkat etmek ve bol bol tekrar yapmak önemlidir.